Вучоны назваў 12 заўваг да справаздачы аб сховішчы радыёактыўных адходаў у Беларусі
- 4.07.2026, 14:46
Улады апублікавалі імітацыйны аналіз?
Беларускія дзяржаўныя органы апублікавалі перадпраектную дакументацыю і матэрыялы ацэнкі ўздзеяння на навакольнае асяроддзе для пункта пахавання радыёактыўных адходаў. Дакумент аб’ёмам каля 300 старонак прадстаўлены ў выглядзе адсканаваных выяў.
Радыяцыйны хімік Сяргей Бесараб, вядомы сваёй крытыкай праектных уразлівасцяў БелАЭС і Нацыянальнага пункта пахавання радыёактыўных адходаў, прааналізаваў матэрыял і сфармуляваў як мінімум 12 заўваг да змесціва справаздачы.
Згодна з першай заўвагай, на пляцоўцы ў Хойніках Гомельскай вобласці зафіксаваная ўдзельная актыўнасць галінак сасны і бярозы — каля 600 Бк/кг па цэзіі-137 і 200 Бк/кг па стронцыі-90. Пры гэтым адходы лесанарыхтоўкі аднесены аўтарамі дакумента да катэгорыі бяспечных, а рэкамендаваным рашэннем пазначана перадача драўніны староннім арганізацыям для далейшага выкарыстання.
Перадача староннім камерцыйным арганізацыям «фанячага» лесу пагражае яго з’яўленнем у продажы ў выглядзе дроў, пелет, піламатэрыялаў. У выніку радыёнукліды, звязаныя ў драўніне, набываюць мабільнасць і рана ці позна асядуць у арганізме чалавека.
У другім пункце адзначаецца, што пры дэактывацыі тэхнікі і кантэйнераў прымяняюцца хімічныя рэчывы — Трылон Б, лімонная кіслата, ЭДТА, — здольныя звязваць іёны плутонію, амерыцыю і ўрану ў растваральныя злучэнні. На думку Бесараба, гэта можа павялічваць рухомасць гэтых элементаў у глебе пры трапленні сцёкаў у грунт.
Фактычна выкарыстанне комплексонаў робіць гліняны бар’ер (амаль што асноўную «стрымліваючую сілу» для ўцечак радыёнуклідаў са сховішчаў) абсалютна бескарысным і паскарае пранікненне плутонію і ўрану ў ваданосныя гарызонты ў сотні разоў.
Трэцяя заўвага датычыць неадпаведнасці назвы аб’екта яго змесціву: нягледзячы на азначэнне «прыпавярхоўны пункт пахавання», генеральны план уключае модулі з заглыбленнем да 5,5 метра, пляцоўку для адходаў перапрацоўкі адпрацаванага ядзернага паліва і комплекс з устаноўкамі выпарвання і спальвання.
Гэта праява наўмыснай падмены паняццяў, калі пад маркай «проста звалка» людзям «прадаюць» фактычна ядзерна-хімічны прамкамбінат. Робіцца гэта дзеля таго, каб спрасціць праходжанне экспертызы, панізіць катэгорыю экалагічнай небяспекі і звесці да мінімуму санітарна-ахоўную зону вакол аб’екта.
У чацвёртым пункце ўказана, што разлікі доўгатэрміновай бяспекі выконвалі расійскія арганізацыі ААТ «ТВЭЛ» і ААТ «ЦПТИ», тады як беларускія інстытуты — ОИЯЭИ-Сосны, ЦНИИКИВР і «Белнипиэнергопром» — удзельнічалі толькі ў геадэзічных працах, не праводзячы незалежных разлікаў.
Паводле пратаколаў МАГАТЭ такая з’ява называецца прамым канфліктам інтарэсаў. Юрыдычнай нормай замацоўваецца той факт, што пры будаўніцтве аб’екта будзе цалкам адсутнічаць незалежная беларуская верыфікацыя разлікаў.
Пятая заўвага адносіцца да разліку запраектнай аварыі — падзення самалёта масай 400 тон з узгараннем 70 тон авіякірасіну над ячэйкамі пахавання. Паводле справаздачы, гадавая доза для насельніцтва на адлегласці 100 метраў складзе 0,71 мЗв, што ніжэй за нарматыў у 1 мЗв у год.
Бесараб указвае, што метадыка не ўлічвае магчымае разбурэнне фільтраў вентыляцыі пры пажары такой інтэнсіўнасці. Разліковы пажар са знішчэннем вентыляцыі створыць радыяцыйнае воблака з велізарнымі дозамі, якія запатрабуюць неадкладнай эвакуацыі людзей, таму лічбы выкідаў заніжаныя на 4–6 парадкаў.
У шостым пункце прыведзеныя даныя пра час пераносу забруджвання з грунтавымі водамі: для пляцоўкі ў Мсціславе да ракі Чорная Натопа — 5,8–6 гадоў, для пляцоўкі ў Астраўцы да ракі Гозаўка — 14,5 года. Усе рэмаркі пра «надзейнасць глін» з аднаго абзаца цалкам разбураюцца ўзаемавыключальнымі даводамі пра «лінзы пяску, што прапускаюць ваду з хуткасцю 19 кубаметраў/суткі» з іншага абзаца.
Сёмая заўвага датычыць сумяшчэння ў адным праекце розных катэгорый адходаў, уключаючы часовае размяшчэнне высокаактыўных адходаў ад перапрацоўкі паліва. Пры гэтым, паводле слоў Бесараба, дакумент не ўтрымлівае рашэння пра іх далейшае канчатковае пахаванне.
Па ўсіх міжнародных нормах (базавыя рэгламенты МАГАТЭ SSR-5 і GSG-1) размяшчэнне высокаактыўных адходаў у прыпавярхоўных сховішчах забаронена, толькі выключна ў глыбінных шахтах.
У восьмым пункце адзначаецца, што тэрмін службы ахоўных кантэйнераў закладзены ў 300 гадоў, бетонных канструкцый — у 100 гадоў, тады як частка ізатопаў у інвентарным спісе, уключаючы ёд-129, мае перыяд паўраспаду да 15,7 мільёна гадоў. Пры гэтым і I-129, і Tc-99 у адходах у форме аніёнаў, якія не затрымаюць ні гліна, ні бетон; як толькі нержавеючая сталь кантэйнера дасць трэшчыны — усё сыдзе ў рэкі.
Дзявятая заўвага датычыцца метадыкі гідрадынамічных разлікаў, якая, на думку Бесараба, заснаваная на кліматычных нормах мінулага стагоддзя без уліку сучасных кліматычных змяненняў. Без уліку цяперашніх рэалій глабальнай змены клімату і чаргі экстрэмальных пагодных з’яў, якія з нарастаннем абрушваюцца на Беларусь апошнія гады.
У дзясятым пункце ўказваецца на адсутнасць у справаздачы раздзела пра радыёліз вады ў матрыцах адходаў — працэс, здольны прыводзіць да назапашвання вадароду ўнутры кантэйнераў. Назапашаны вадарод прывядзе да выбуховага разрыву абалонак кантэйнераў.
У дзясятым пункце ўказваецца на адсутнасць у справаздачы раздзела пра радыёліз вады ў матрыцах адходаў — працэс, здольны прыводзіць да назапашвання вадароду ўнутры кантэйнераў. Назапашаны вадарод прывядзе да выбуховага разрыву абалонак кантэйнераў.
Адзінаццатая заўвага адносіцца да працэдуры грамадскіх абмеркаванняў: паводле даных Telegram-канала «Гомельскі флагшток», на які спасылаецца Бесараб, слуханні праводзіліся ў закрытым фармаце, толькі для адміністрацыйных супрацоўнікаў.
Закрыты фармат грамадскіх слуханняў робіць ацэнку ўздзеяння на навакольнае асяроддзе юрыдычна нікчэмнай (абясцэньвае) у міжнародных органах ААН, згодна, напрыклад, з артыкулам 6 канвенцыі ЭСПО і Орхускай канвенцыі (з якой Беларусь выйшла ў 2022 годзе).
Дванаццатая заўвага датычыцца працэдуры выбару пляцоўкі. Паводле рэкамендацый МАГАТЭ, адбор павінен праходзіць праз этап вылучэння прыярытэтнай і рэзервовай пляцоўкі. У нашым выпадку рашэнне прапанавана прыняць Савету Міністраў з трох варыянтаў без папярэдняга прафесійнага адбору.
Іншымі словамі, экспертныя арганізацыі, што складалі справаздачу, перакладаюць крымінальна-экалагічную адказнасць за будучы катастрафічны выбар на Савет Міністраў.
У цэлым, справаздачу Сяргей Бесараб ахарактарызаваў як імітацыйны аналіз.
Нагадаем, распрацоўка датычыцца пункта пахавання радыёактыўных адходаў, для якога разглядаюцца, у прыватнасці, пляцоўкі ў Хойніках, Мсціславе і Астраўцы.
Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe
Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]
