На расійскіх АЗС ідзе барацьба за бензін, а чэргі бачныя з космасу

Дэфіцыт паліва суправаджаецца ўсё больш вострымі канфліктамі.

У Новасібірску паліцыя адвезла ў аддзяленне як мінімум васьмярых чалавек, абураных тым, што аўтамабіль, які відавочцы звязваюць з гарадской адміністрацыяй, запраўілі без чаргі. Паводле слоў затрыманых, яны некалькі гадзін чакалі бензіну, калі машына з танаванымі шкламі аб'ехала чаргу і спынілася каля калонкі. Работнікі АЗС выклікалі паліцыю, аднак затрымалі не кіроўцу аўтамабіля, а найбольш актыўна пратэставалых наведвальнікаў запраўкі, піша «Сибирь.Реалии».

Жыхары Сібіры, Паволжа і Падмаскоўя паведамляюць пра шматгадзінныя чэргі і пустуючыя АЗС. Дэфіцыт паліва суправаджаецца ўсё больш вострымі канфліктамі: вадзіцелі спрабуюць праехаць да калонкі без чаргі, выкарыстоўваюць чужыя дакументы, што даюць права на льготнае абслугоўванне, а з аўтамабіляў на стаянках зліваюць бензін, часам пашкоджваючы паліўныя бакі і іншыя дэталі машын.

«Якісьці апакаліпсіс. Усе змагаюцца за выжыванне, хутка пачнуць забіваць за літр бензіну», — так апісвае сітуацыю адзін з нашых суразмоўцаў, жыхар Іркуцкай вобласці.

«Народ ах**еў ад нахабства чынуш»

— Людзі некалькі гадзін прастаялі ў чарзе па бензін на АЗС на вуліцы Пятрова. Потым туды пад'ехала машына з танаванымі шкламі і нумарамі, якія відавочцы прынялі за адміністрацыйныя, з літарамі ООО. Яна здала назад і стала каля калонкі перад усёй чэргай. Кіроўца выйшаў і пачаў запраўляцца, не зважаючы на крыкі, — распавядае адвакат Сяргей (імёны суразмоўцаў зменены дзеля бяспекі). — Яго ніхто не біў. Людзі акружылі аўтамабіль і патрабавалі, каб кіроўца стаў у канец чаргі. Прасілі зліць наліты па-за чаргой бензін.

Паводле слоў Сяргея, работнікі АЗС выклікалі паліцыю. Паліцэйскія, што прыбылі, затрымалі каля дзесяці чалавек з чаргі.

— Я ведаю імёны васьмі, але не выключаю, што затрыманых было больш, — кажа адвакат. — Усіх пазней адпусцілі без складання пратаколаў. У затрыманых склалася ўражанне, што іх хацелі напалохаць і адвезці далей ад машыны, каб яны не змаглі яе сфатаграфаваць і ўстанавіць асобу кіроўцы. Яны таксама сцвярджаюць, што паліцэйскія патрабавалі выдаліць зробленыя на тэлефоны запісы, пагражаючы пераследам.

Сяргей лічыць, што ўдзельнікі канфлікту не здзяйснялі дзеянняў, за якія іх варта было дастаўляць у аддзяленне:

— Людзі, вядома, цяпер на ўзводзе, але яны нікога не білі і нічога не ламалі. Пры гэтым кіроўца дэманстратыўна праігнараваў чаргу. Мы і раней не сумняваліся, што МУС на баку каго заўгодна, толькі не шараговых грамадзян, але тут гэта выявілася асабліва наглядна.

Калі затрыманыя вярнуліся на запраўку, бензіну там ужо не было.

У іншых рэгіёнах паліцыя таксама прыязджае на выклікі работнікаў АЗС, аднак там прэтэнзіі сілавікоў былі ўжо адрасаваны тым, хто спрабаваў прарвацца да калонкі без чаргі або ўчыняў канфлікты. Адзін з такіх выпадкаў адбыўся 5 ліпеня ў пасёлку Усць-Ардынскі Іркуцкай вобласці.

— Мы стаялі ў чарзе ўжо пяць гадзін, калі адзін п'яны хрэн прыехаў за рулём Audi Q7 і паспрабаваў улазіць наперад усіх. Яму перакрылі дарогу. Народ проста ах. еў ад такой нахабнасці. Мая суседка па чарзе пачала здымаць яго на тэлефон, а ён — з гербам Расіі на грудзях і ў трыкалоры — пачаў ёй пагражаць: «Я табе зараз тэлефон зламаю!» Потым пайшоў на яе. Мы яе адбілі, — распавядае жыхар суседняй вёскі Баяндай Баір.

Паводле слоў Баіра, работнікі АЗС выклікалі паліцыю. Кіроўца спачатку з'ехаў, аднак неўзабаве вярнуўся разам з прыяцелем.

— Паліцэйскі ўжо пісталетам яму перад тварам пагражаў, каб той з'ехаў. Але ён вярнуўся. Ад людзей адстаў толькі таму, што запраўка да таго часу ўжо апусцела. Многія ехалі на Байкал з дзецьмі і правялі ў чарзе больш за 12 гадзін, бо па трасе з Іркуцка запраўкі былі пустыя. Яшчэ і трапілі на шоу з бойкай і пісталетамі. Нам пашанцавала: мы паспелі ўзяць 15 літраў. Крыху адлілі машыне з маленькімі дзецьмі, каб яны хаця б даехалі да бліжэйшага гатэля. Ужо праз тры машыны пасля нас бензін скончыўся. Усе астатнія засталіся чакаць бензавоз.

Прэс-служба МУС паведамляе, што 36-гадовага раней судзімага Уладзіміра Батоева затрымалі на наступную раніцу. Паліцыя выклала відэа, на якім ён просіць прабачэння ў паліцэйскіх і жыхароў пасёлка за сваё паводзіны. На яго ўзбудзілі крымінальныя справы па артыкулах аб «пагрозе прымянення гвалту ў дачыненні да прадстаўніка ўлады» і «публічнай абразе прадстаўніка ўлады». Суд узяў яго пад варту да 5 верасня.

«Чарга даўжынёй чатыры кіламетры ў нас лічыцца невялікай»

У Забайкаллі вось ужо больш за дзве тыдні з-за недахопу бензіну дзейнічае рэжым падвышанай гатоўнасці. За суткі на адной АЗС вам зальюць не больш за 15 літраў паліва.

— Чарга даўжынёй чатыры кіламетры ў нас лічыцца невялікай. Людзі стаяць суткамі — не адны суткі, а даўжэй, — кажа жыхарка Чыты Ірына. — І гэта яшчэ калі ёсць дзе стаяць: многія запраўкі з чэрвеня закрытыя. Осіпаў абяцае выправіць сітуацыю праз 50 дзён. Гэта амаль два месяцы. Мы тут пераб'ём адзін аднаго.

76-гадовы бацька Ірыны прастояў у чарзе ў Чыце 76 гадзін — амаль трое сутак без сну. Паводле яе слоў, варта хоць на секунду паслабіцца або не прыціснуцца бамперам да аўтамабіля, што едзе наперадзе, як у ўтвораны прамежак адразу хто-небудзь укліноўваецца.

— У людзей здавалі нервы, ад крыкаў пераходзілі да бойкаў. Чыноўнікі ўжо баяцца туды совацца і запраўляюцца проста з бензавозаў. А менты і вайскоўцы, якім дазволілі запраўляцца без чаргі, па-ранейшаму едуць наперад усіх. На іх крычаць, але біць пакуль баяцца. На запраўках паставілі нарады паліцыі і хуткай дапамогі: у кожнай чарзе хтосьці губляе прытомнасць — ад абязводжвання або праз праблемы з сэрцам. У маці маёй сяброўкі на АЗС у Верх-Чыце здарыўся інсульт, яе ледзьве выратавалі.

Ірына кажа, што неўзабаве дойдзе да таго, што людзі пачнуць як мінімум патрабаваць у людзей у пагонах, якія спрабуюць запраўляцца па-за чаргой, службовае пасведчанне.

У пачатку ліпеня ў забайкальскім Краснакаменску злавілі 21-гадовага мясцовага жыхара, які купіў у інтэрнэце форму супрацоўніка МУС і запраўляўся без чаргі. Прэс-служба паліцыі абвясціла пазней, што «злачынства выявілі па відэакамерах АЗС». На парушальніка склалі пратакол па адміністрацыйным артыкуле аб «незаконным нашэнні фарменнага адзення, знакаў адрознення і ведамасных знакаў адрознення супрацоўніка органаў унутраных спраў». Яму пагражае штраф і канфіскацыя формы.

— Ідэя, вядома, выдатная — форма каштуе тысяч пяць. Калі запраўляцца яму ўдалося разы два і без чаргі, значыць, акупілася. У нас месца ў чарзе прадаюць за 7−10 тысяч! Гэта нават смешна і, нібыта, не так трэшова, як дзяўчына, якая ўзяла сына сяброўкі, інваліда, каб пралезці без чаргі, — кажа Ірына. — Самая дарагая пазіцыя — у самым пачатку чаргі. Проста ўстаць у сярэдзіну — тысяч 5! Гэта на «Раснафце». Проста астатнія ўжо не працуюць, пустыя. Прамышляюць гэтым таксісты — яны ж працаваць не могуць: вазіць з улікам усіх выдаткаў і тратаў яны могуць толькі па вар'яцкіх цэнах, а грошай у нас няма. Прыдумалі вось так зарабляць.

На адсутнасць паліва скардзяцца жыхары Чыты, Краснакаменска, Забайкальска, Нерчынска і вёсак Забайкальскага краю. У пачатку ліпеня ў сацсетках распаўсюдзіліся кадры з пасёлка Атаманоўка, дзе каля АЗС выбудавалася чарга з сотняў аўтамабіляў. Яна трапіла нават на спадарожнікавы здымак Airbus, зроблены ранкам 3 ліпеня, паведаміў эксперт BBC Verify па спадарожнікавых дадзеных Пол Браўн.

На сумесным пасяджэнні з уладамі суседняй Іркуцкай вобласці губернатар Забайкалля Аляксандр Осіпаў заявіў, што ў рэгіёне могуць увесці продаж паліва па QR-кодах. Паводле яго слоў, гэта дазволіць «выключыць хаос, забяспечыць рэгулярнасць і атрымаць усім роўныя правы».

У эфіры ГТРК «Чыта» Осіпаў прызнаў, што адной з галоўных прычын паліўнага крызісу сталі ўдалыя ўдары УСУ па расійскіх нафтаперапрацоўчых заводах, назваўшы іх «ударамі ворагаў». Праўда, затым губернатар звязаў цяперашні дэфіцыт і з пандэміяй каранавіруса 2020 года, якая, паводле яго слоў, «спыніла перавозкі і авіяпералёты».

Яшчэ адной прычынай Осіпаў назваў пачатак вайны ў 2022 годзе. Яно, як сцвярджае губернатар, адсунула сумесныя з «Раснафтай» планы па пашырэнні сеткі АЗС у Забайкаллі да 80 станцый.

— Адбылося тое, што адбылося, і гэтыя планы адсунуліся, — заявіў Осіпаў.

Паводле слоў губернатара, у край накіравалі 19 тысяч тон паліва. Такога аб'ёму, па яго падліках, павінна хапіць прыкладна на 20 дзён. Пры гэтым дастаўка можа заняць да 50 дзён.

— Гэта ўжо спыняе жыццё ў краі. Вельмі небяспечна, што людзі на ўзводзе. Але аднымі словамі нас не супакоіць. Мы на ўзводзе па рэальных прычынах: ураджай не сабраць, мяса і малако з фермаў не вывезці, — тлумачыць уладальніца адной з малочных ферм Краснакаменска Святлана, імя якой зменена. — А чыноўнікі і вайскоўцы, якія забіраюць паліва па-за чаргой, яшчэ да таго, як яно паступае на АЗС, даводзяць народ да граху.

Канфлікты з-за размеркавання паліва адбываюцца і ў іншых рэгіёнах. На мінулым тыдні жыхары Наварасійска акружылі бензавоз каля АЗС пасля таго, як ім адмовіліся прадаваць прывезенае паліва. Паводле слоў гараджан, бензін прызначаўся толькі для чыноўнікаў, сілавікоў і экстраных службаў, тады як астатнія ўжо некалькі дзён стаялі ў чэргах.

«Гэта несправядліва, вядома. Для спецтэхнікі паліва прывезлі, а людзі ўжо тыдзень не могуць тут запраўляцца. Застряглі тыя, каму трэба выехаць з горада, у тым ліку прыезджыя. Увогуле, поўны калапс», — каментуе аўтар аднаго з апублікаваных у сацсетках відэа.

«Дэфіцыт узнік па зразумелых прычынах»

Падобныя скаргі паступаюць і з іншых рэгіёнаў. Пакуль шараговыя грамадзяне гадзінамі чакаюць сваёй чаргі, на асобных АЗС паліва ў прыярытэтным парадку адпускаюць экстраным службам, дзяржаўным установам і чыноўнікам.

У Саратаве адна з заправаў, паводле слоў відавочцаў, абслугоўвае машыны МНС, хуткай дапамогі і паліцыі, а таксама службовы транспарт дзяржаўных арганізацый. Мясцовыя жыхары сцвярджаюць, што пры іх бензін атрымалі супрацоўнік раённай адміністрацыі, кіроўцы МФЦ і «Пошты Расіі». Адзін з наведвальнікаў, пад'ехаўшы да калонкі, назваў работніку АЗС пароль «Урад».

На запраўцы сеткі, якая належыць «Газпрому», у Валгаградзе бензін прадаюць толькі па паліўных картах. Супрацоўніца АЗС растлумачыла наведвальнікам, што такімі картамі карыстаюцца гарадскія адміністрацыі, бальніцы і паліцыя.

У Краснадары на АЗС на вуліцы Захарава вадзіцелям паведамілі, што бензін адпускаюць толькі дзяржаўным службоўцам пры прад'яўленні пасведчання.

Пра асаблівы парадак абслугоўвання распавядаюць і аўтамабілісты, якія ехалі па трасе М-5 паміж Чалябінскам і Екацярынбургам. Паводле іх слоў, на адной з заправаў экстраныя службы і чыноўнікаў прапускаюць да калонкі ў першую чаргу.

Прыярытэт для хуткай дапамогі, паліцыі і іншых экстраных службаў вадзіцелі, як правіла, не аспрэчваюць. Нязгоду выклікае тое, што адначасова з імі па-за чаргой запраўляюцца супрацоўнікі адміністрацый і іншых дзяржаўных устаноў, тады як астатнія аўтамабілісты вымушаныя гадзінамі чакаць бензіну і рызыкуюць не атрымаць яго ўвогуле.

Тым часам сітуацыя з бензінам у Расіі афіцыйна перайшла з разраду «часовых лагістычных цяжкасцяў» у прызнаны дзяржавай крызіс. Змянілася і рыторыка ўладаў: калі раней профільныя ведамствы абвінавачвалі аўтамабілістаў у стварэнні панікі і «ажыятажнага попыту», то цяпер сапраўдную прычыну ўлады агучылі вуснамі віцэ-прэм'ера Аляксандра Новака.

10 ліпеня ён упершыню публічна прызнаў дэфіцыт паліва на ўнутраным рынку і наўпрост звязаў яго з ударамі ўкраінскіх беспілотнікаў па расійскай энергетычнай інфраструктуры: «Мы павінны прызнаваць, што ёсць праблемы і ёсць дэфіцыт, з-за якога мы назіраем чэргі. Альбо часам запраўкі нестабільна працуюць. Дэфіцыт узнік па зразумелых прычынах — з-за таго, што нашы нафтаперапрацоўчыя заводы часткова выходзяць у рамонт з-за прылятаў [БПЛА]».

Абмежаванні, а таксама поўныя або частковыя меры кантролю за продажам паліва закранулі каля 80 рэгіёнаў Расіі. Найбольш цяжкая абстаноўка фіксуецца за Уралам (Забайкалле, Іркуцкая вобласць), у Паволжы і ў Падмаскоўі. У Забайкаллі аўтамабілістам адпускаюць не больш за 15 літраў бензіну, у Краснадарскім краі, Маскве і Падмаскоўі — пераважна 20−30 літраў. У некалькіх рэгіёнах паліва прадаюць па цотных і няцотных аўтамабільных нумарах, уводзяць улік па пасведчаннях аб рэгістрацыі машын або рыхтуюцца выкарыстоўваць QR-коды. У анексаваным Расіяй Крыме частка бензіну па-ранейшаму прызначана толькі для спецслужбаў, хаця на асобных АЗС аднавілі вольны продаж некаторых марак паліва.

Па разліках Reuters, пасля прыпынення шэрагу буйных НПЗ расійская вытворчасць бензіну забяспечвае толькі каля 65% сезоннага попыту. Штодзённая нястача дасягнула 40−45 тысяч тон — прыблізна 35% ад летняга спажывання, якое ацэньваецца ў 115−120 тысяч тон у дзень. Яшчэ ў чэрвені дэфіцыт складаў каля 25%. Сярод прадпрыемстваў, што спынілі вытворчасць, крыніцы агенцтва называюць Ніжагародскі НПЗ «Норсі», Омскі і Саратаўскі заводы. Омскі НПЗ і «Норсі» былі двума найбуйнейшымі вытворцамі бензіну ў Расіі.

Праблему пагаршае тое, што ўдары працягваюцца. За апошнія тыдні былі атакаваныя Омскі, Маскоўскі, Яраслаўскі, Саратаўскі, Куйбышаўскі НПЗ, «Норсі», «Танэка», прадпрыемствы ў Уфе і іншыя аб'екты нафтаперапрацоўкі. 12 ліпеня ўлады Самарскай вобласці паведамілі пра новы ўдар па прамысловым аб'екце; расійскія СМІ назвалі яго мэтай Сызранскі НПЗ, які ўжо неаднаразова спыняўся пасля атак.

Скарачэнне вытворчасці суправаджаецца рэзкім ростам цэн. Паводле Росстата, у чэрвені бензін падаражэў адразу на 6,88% у параўнанні з маем і амаль на 20% у параўнанні з чэрвенем мінулага года. АІ-92 за месяц вырас у цане на 7,3%, АІ-95 — на 6,7%. За тыдзень з 30 чэрвеня па 6 ліпеня бензін падаражэў яшчэ на 2,11%, а рост цэн з пачатку года дасягнуў 13,93% — прыкладна ўтрая больш афіцыйнай інфляцыі за той жа перыяд. Змяненне цэн Росстат зафіксаваў у 82 рэгіёнах краіны.

Каб вызваліць дадатковыя аб'ёмы для ўнутранага рынку, урад яшчэ ў красавіку забараніў экспарт бензіну да 31 ліпеня. 10 ліпеня Новак абвясціў і пра поўную забарону вывазу дызельнага паліва; экспарт авіякірасіну абмежаваны да канца лістапада. Улады таксама дазволілі выпуск для ўнутранага рынку бензіну ніжэйшага экалагічнага класа, пачалі выкарыстоўваць назапашаныя запасы і павялічваць імпарт.

Пастаўкі бензіну і дызеля з Беларусі ў чэрвені дасягнулі рэкорднага ўзроўню — у Расію штодня ўвозяць да шасці тысяч тон бензіну. Акрамя таго, пачаліся марскія пастаўкі нафтапрадуктаў з Індыі. Але аб'ём беларускага імпарту пакуль несупастаўны з ацэньванай штодзённай нястачай у 40−45 тысяч тон.

Крыніцы Reuters дапускаюць, што сітуацыя можа палепшыцца ў другой палове ліпеня, калі частка НПЗ вернецца з рамонту, а імпартныя пастаўкі павялічацца. Аднак гэты прагноз грунтуецца на ўмове, што новых пашкоджанняў нафтаперапрацоўчых заводаў не будзе. Працяглыя атакі, у тым ліку новы ўдар па Сызранскім НПЗ 12 ліпеня, робяць тэрміны стабілізацыі няпэўнымі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]