Незадаволеныя ўсе, нават «ябацькі»

Жыхарка Гродна расказала, чым цяпер жыве горад.

Надзея (імя зменена з меркаванняў бяспекі) на некалькі гадоў пераехала ў Мінск: там дзяўчына вучылася, працавала, а таксама дапамагала палітвязням — пісала лісты і адпраўляла перадачы. Год таму перад беларускай паўстаў выбар, як уладкоўваць далей жыццё — вяртацца ў родны горад або пераязджаць у Польшчу (такая магчымасць была дзякуючы караням), піша «Салідарнасць».

Надзея выбрала першы варыянт: Гродна.

— Вырэшыла застацца ў Беларусі, таму што ў мяне, па-першае, тут свая «двухпакаёўка». Нават калі яе прадаць, гэтага не хопіць, каб купіць жыллё ў Польшчы. Па-другое, хваляваў пытанне з працай. У Гродне ў мяне добрая пасада, а ў Польшчы пасля таго, як Беларусь выйшла з Балонскай сістэмы адукацыі, я ўжо ні на што не прэтэндавала.

Даведвалася: каб пацвердзіць беларускі дыплом, давядзецца выдаткаваць каля тысячы долараў і процьму часу, але нават не факт, што ў выніку гэта атрымаецца.

Чым жыве Гродна?

У горадзе амаль штодня свята: то нейкі забег, то фестываль, то яшчэ штосьці. Раней такога не было. Відаць, хочуць паказаць людзям, што ў нас усё добра: «мы самыя класныя» і «ў нас лепш, чым у Еўропе».

Акрамя таго, мне здаецца, прысутнічае элемент спаборніцтва з іншымі гарадамі. Напрыклад, з Брэстам. У каго будзе самае крутое стотысячнае мерапрыемства.

У гэтых шоу нямала патрыятычнага і ідэалагічнага. Чытаеш праграму — кожнае пачынаецца з ускладання кветак.

За апошнія гады Гродна моцна адарваўся ад еўрапейскай культуры. Няма тых святаў, што праводзіліся раней. Затое пачкамі сталі прыязджаць расійскія артысты.

Турыстаў цяпер як ніколі многа: у асноўным гэта расіяне, узбекі, але і польскую мову таксама чую. З-за такога наплыву турыстаў у самых знакавых месцах нават уводзяць абмежаванні. У касцёле, напрыклад, ужо нельга заходзіць далей за пэўнае месца.

Надзея адзначае, што гродзенцы балюча перажываюць разрыў сувязяў з Польшчай.

— Раней вельмі шмат дзяцей з Гродна паступалі ў Польшчу. Цяпер школы па падрыхтоўцы закрылі. Хтосьці працуе ў індывідуальным парадку, але колькасць тых, хто паступае, моцна скарацілася. Як і тых, хто жыве на дзве краіны.

Раней гэта было звычайнай з’явай: з’язджаеш на пару месяцаў на заробкі ў Польшчу, потым вяртаешся, купляеш сабе тут машыну. Цяпер такога няма — ты або тут, або там. Нават тыя сваякі, якія з’ехалі не з палітычных прычын і могуць вяртацца, перасталі прыязджаць у Гродна — стала дарагою і па грошах, і па часе.

Тым, што цяпер магчымасці ездзіць у Польшчу па закупы, на канікулы, на вучобу моцна абмежаваныя, незадаволеныя ўсе. Нават «ябацькі». «Гэта ж як так — польскага парашка няма?» Эканамічныя пытанні заўсёды хвалююць людзей больш за ўсё.

«Запытваюць характарыстыку»

Таксама, працягвае суразмоўца выдання, на галоўных прадпрыемствах горада, кшталту «Гродна Азот», «Хімвалакно», «Гроднаэнерга», калі меркаваць па размовах мясцовых, моцны дэфіцыт работнікаў.

— Хаця раней на той жа «Гродна Азот» было немагчыма ўладкавацца. Цяпер, каб туды трапіць, трэба прайсці праверку, распісаць, дзе працуюць сваякі. Хто гэта пройдзе? Нават калі не ты «засвяціўся» (у 2020-м — прым.), то нехта з родных — магчыма.

Дый усе цяпер запытваюць характарыстыку з папярэдняга месца працы. Сваю я нават не бачыла. Але раз працую — значыць, усё нармальна. Хаця там ёсць пункт пра «палітычныя погляды». Яго нават устаўляюць у характарыстыку школьнікаў. Гэта дзеці 16 гадоў, якія там погляды? Але вось пішуць жа такое.

Увогуле грамадства ўжо даўно падзелена на «сваіх» і «чужых». Глядзіш на чалавека, на тое, што ён кажа, і думаеш: наш ці не наш?

Але ў нас у арганізацыі ўсе стараюцца проста працаваць, пра палітыку не гаварыць. Зразумела, што многіх падзеі 2020-га закранулі. Я дакладна ведаю, што ў некалькіх калег сваякі ў няволі. Але цяпер пра гэта не кажуць. Гэта ў 2020–2021 гадах пра гэта многа гаварылі.

Кіраўніцтва не напружвае нас ідэалогіяй. Максімум могуць паклікаць на суботнік. Ідэалагічны груз, паводле маіх назіранняў, цяпер наймацней адчуваюць дашкольнікі, школьнікі і іх бацькі. Іх там прымушаюць то са сцяжком прыйсці, то з бутаньеркай.

У мяне ў сям’і ёсць школьнікі. Дык вось іх рэальна тэрарызуюць. Было нават, што прывозілі ў школу фільм пра «СВА». За гэта яшчэ і заплаціць пяць рублёў трэба было. Я казала: «Не глядзі, не слухай, сядзі ў тэлефоне», а дзіця адказала: «Я так і планаваў».

Думаю, што дзяцей цяпер не так проста пераканаць у гэтай ідэалогіі. Гэта мы, у большасці сваёй, слухалі настаўнікаў і думалі: «Ну так, гэта правільна, так трэба».

А цяпер дзеці больш смелыя, спажываюць многа інфармацыі праз TikTok. Пры гэтым, судзячы па размовах, жаху вайны ва Украіне падлеткі не разумеюць, але і ідэалогіі не паддаюцца — маўляў, нас тут прымушаюць хадзіць глядзець, гэта нейкі абсурд.

«Глабальных планаў няма»

Калі ж казаць пра атмасферу ў цэлым — то ўсе хочуць свабоды, але ніхто не ведае, як цяпер лепш, бо сітуацыя ў свеце змяняецца.

Раней былі такія настроі: «Ну, яшчэ паўгода». Потым: «Вось цяпер вайна скончыцца і зажывём».

Цяпер стала ясна, што ні канца, ні краю ўсяму няма. Таму многія жывуць па прынцыпе «дзень пратрымацца і ноч простаяць». Глабальных планаў ні ў каго няма.

Нават калі паглядзець на дзяржпрапаганду, дык і там ніхто не гаворыць пра будучыню, пра Беларусь праз 10 гадоў — нават дзяржава нічога не плануе. І людзі, вядома, знаходзяцца ў падвешаным стане — трымаюцца за сям’ю, сяброў.

Калі я вярнулася ў Гродна, мне падалося, што католікаў стала менш. Хаця бацькі кажуць, што не, усё як звычайна.

Раней службы былі па-польску, цяпер — па-беларуску. Усё яшчэ адкрыта моляцца за Беларусь, за тых, хто ў няволі, за тое, каб спынілася вайна.

«Тутэйшыя»

Надзея падсумоўвае: нягледзячы на ціск, які яна адчувае, жывучы ў Беларусі, яна радуецца, што вырашыла застацца.

— Хаця б дзеля вывучэння сябе і сваёй зямлі. Я цяпер шмат вандрую па Беларусі, пачала складаць сямейнае дрэва, у якім ужо 300 чалавек. Езджу па сваяках, па могілках. І я нарэшце зразумела, што азначае «тутэйшыя».

У Гродне заўсёды было скрыжаванне культур. Мая мама лічыць, што яна полька, я сябе лічу беларускай. І вось прыязджаю ў глыбінку, пытаюся: хто вы, адкуль. А мне адказваюць: «Тутэйшыя».

Людзі адчуваюць сябе дзецьмі гэтай зямлі. І ў мяне з’явілася такое ж адчуванне. У кожнага можа быць свой гавор, традыцыі (хтосьці дагэтуль падпісвае надмагіллі па-польску), але ўсе адзіныя ў тым, што яны «тутэйшыя».

Мяне натхняе назіранне, што ў людзей ёсць погляд на сваю радзіму не толькі з пазіцыі, што яны беларусы, але яшчэ і праз сувязь са сваёй зямлёй.

Дык што беларусы выжывуць. І Беларусь «вартая» таго, каб яе вывучаць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]