У Крэмлі не вераць, што Лукашэнка ўтрымае ўладу

Змяніць рэжым у Беларусі можна за два тыдні.

Новую кнігу вядомага гісторыка і публіцыста Юрыя Фельштынскага «Беларусь Наталлі Радзінай: журналістка супраць дыктатара» прадставілі на Берлінскім кніжным кірмашы Berlin Bebelplatz.

У сустрэчы, якая прайшла 2 мая ў Галерэі Kunstschule Berlin, узялі ўдзел аўтар кнігі Юрый Фельштынскі і галоўная рэдактарка сайта Charter97.org Наталля Радзіна. Мадэратарам выступіў вядомы палітолаг Аляксандр Марозаў.

«Дастаткова паглядзець на мапу»

На пачатку прэзентацыі Юрый Фельштынскі гаварыў пра тое, як зацікавіўся Беларуссю:

— Зусім невыпадкова, што ў вельмі многіх маіх кніг, якія атрымаліся якаснымі і цікавымі, ёсць сааўтары. Заўсёды, калі я апускаюся ў абсалютна новую тэму, мне патрэбны сааўтар, які дапаможа мне зразумець сутнасць праблемы. Была кніга «ФСБ падрывае Расію», напісаная разам з Аляксандрам Літвіненкам, была «Карпарацыя» з Уладзімірам Прыбылоўскім. І вось такім сааўтарам стала Наталля Радзіна, таму што кніга пабудаваная на інтэрв'ю з ёй.

Чаму мяне зацікавіла Беларусь? Мы з 2014 года змагаемся з трагічнай праблемай, якая стала часткай нашага жыцця: як спыніць вайну ва Украіне, разбурыць рэжым Пуціна і вярнуцца да мірнага стану, у якім мы былі раней.

Я лічу, што з 2000 года ўлада ў Расіі захопленая дзяржаўнай бяспекай як ведамствам. Гэтыя людзі змагаліся за ўладу дзесяцігоддзямі, літаральна з 1918 года, і яны гэтую ўладу не аддадзяць. І нашыя праблемы, адпаведна, звязаныя не з Пуціным, а менавіта з цяперашнім расійскім кіраўніцтвам, якое ў асноўным складаецца з прадстаўнікоў дзяржбяспекі. Чаму гэта важна разумець? Таму што задача звяржэння рэжыму Пуціна даволі складаная.

Паколькі ў Расіі ёсць ядзерная зброя, не ўсе спяшаюцца ўступаць з ёй у адкрытую бітву. Каб зразумець, што трэба рабіць, дастаткова паглядзець на мапу: Беларусь з'яўляецца найважнейшай стратэгічнай тэрыторыяй. Як зрабіць так, каб сучасная Еўропа магла спаць спакойна? Спакойна спаць Еўропа зможа толькі ў тым выпадку, калі Беларусь будзе вызваленая ад Расійскай Федэрацыі. Змена рэжыму ў Беларусі, вызваленне ад Лукашэнкі — задача не менш важная, чым спыненне вайны ва Украіне, бо, насамрэч, адно без другога не адбудзецца.

Наталля Радзіна распавяла, чаму згадзілася стаць галоўнай гераіняй кнігі вядомага амерыканскага пісьменніка:

— Усё сваё жыццё мне даводзілася вельмі доўга ўсім распавядаць пра сваю ўласную краіну, бо куды б я ні прыязджала, пра Беларусь ведалі надзвычай мала. Падарожнічаць я пачала, напэўна, з 1997 года, калі мне споўнілася 18 гадоў. Як высветлілася, за мяжой многія не ведаюць назвы маёй краіны, не кажучы ўжо пра тое, што беларусы — абсалютна еўрапейскі самабытны народ са сваёй вялікай гісторыяй, мовай і культурай. Ніхто пра гэта не ведаў.

Мінула 30 гадоў, і мы сёння бачым, што стэрэатыпнае стаўленне да Беларусі застаецца. Што пра яе ведаюць? Лукашэнка, Белавежская пушча, «Песняры», бульба, дранікі. З нядаўняга часу — ІТ, але гэтая гісторыя амаль скончылася ў 2020 годзе, калі Лукашэнка разагнаў масавыя мітынгі супраць фальсіфікацыі выбараў. Цяпер ІТ-бізнес з Беларусі практычна сышоў.

Гэтаю кнігай мы хочам паспрабаваць зачапіць людзей, каб яны проста даведаліся, што ёсць такая краіна і народ, які змагаецца за сваю свабоду, марыць жыць у дэмакратычнай, незалежнай дзяржаве.

Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org кажа, што ў свой час таксама адкрывала для сябе Беларусь:

— Я нарадзілася ў 1979 годзе ў Кобрыні на захадзе Беларусі, і гэта была Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка. Я была цалкам сабе савецкім дзіцём, піянерам, слухала гэтыя казкі пра дзядулю Леніна, але, з другога боку, не магу сказаць, што мне вельмі падабалася краіна, у якой я жыла, таму што мая сям'я вельмі цвяроза ацэньвала Савецкі Саюз. Мой бацька ніколі не быў у Камуністычнай партыі, хоць быў вайскоўцам. У сям'і я заўсёды чула крытычнае стаўленне да савецкай улады. Калі СССР рухнуў, для нашай сям'і гэта была радасная навіна.

Мы змаглі вярнуць сабе незалежнасць, змянілася, вядома, вельмі шмат чаго, у тым ліку да прыходу Лукашэнкі да ўлады ў 1994 годзе. У нас яшчэ было тры гады так званага «беларускага адраджэння», калі вярнулася беларуская мова, якая стала адзінай дзяржаўнай, мы вярнулі сабе нацыянальныя сімвалы, у нас быў свабодны незалежны парламент і дэмакратычныя выбары. Гэта былі тры гады нармальнага жыцця. Пасля прыходу да ўлады Лукашэнкі ўсё пачало круціцца назад. Мы зноў, па сутнасці, апынуліся пад акупацыяй.

Мне ў 1996 годзе было 17 гадоў, і я зразумела, што ў нас пачынаецца новы этап барацьбы за сваю свабоду і незалежнасць. Праз гэтую кнігу мы спрабавалі з Юрыем паказаць, як адбываецца барацьба беларусаў.

Яна не спынялася ўсе 32 гады, пакуль Лукашэнка знаходзіцца пры ўладзе. Нават цяпер, калі сітуацыя вельмі складаная ў сувязі з вайной, якую Расія вядзе супраць Украіны, гэта барацьба не спыняецца.

«Нейтральнай Беларусі быць не можа»

Наталля Радзіна лічыць галоўнай мэтай беларусаў — выйсці з-пад уплыву Расіі:

— Я ўжо не раз казала пра акупацыю з боку Расіі. Спадзяюся, РФ стане нармальнай дэмакратычнай дзяржавай і пакіне нас у спакоі. Мэта Беларусі — выйсці з-пад расійскага ўплыву.

Для нас ёсць толькі адзін выхад — стаць часткай Еўрапейскага саюза і блока НАТА. Інакш мы не выйдзем з-пад уплыву Расіі, бо калі ты знаходзішся паміж двума вялікімі дзяржаўнымі ўтварэннямі, трэба да кагосьці далучацца. Нейтральнай Беларусі быць не можа.

Безумоўна, нам давядзецца захоўваць нейкія нармальныя адносіны, але каб яны былі нармальнымі, Расія павінна перастаць быць імперыяй. Я спадзяюся, што гэта зрэшты адбудзецца. Не думаю, што расіяне ўсе суцэль зомбаваныя прапагандай, што яны ўсе хочуць ісці з вайной супраць сваіх суседзяў.

Аляксандр Марозаў спытаў у Юрыя Фельштынскага, які напісаў шэраг кніг пра спецслужбы, ці з'яўляецца КДБ у Беларусі такой жа сілай, як ФСБ у Расіі. Амерыканскі гісторык лічыць, што ў Беларусі мы маем справу з класічнай дыктатурай:

— Калі ў гэтым плане змяніць рэжым у Расіі даволі складана, то ў Беларусі, як мне здаецца, змяніць уладу, калі мы бярэм, дапусцім, магчымасці ўкраінскіх спецслужбаў, — пытанне двухтыднёвай аперацыі. Гэта без перабольшання. Падзеі 2020 года ў Беларусі прадэманстравалі ўсяму свету, што падтрымкі ў Лукашэнкі няма. Яе проста не існуе.

Ёсць, вядома, падтрымка Расійскай Федэрацыі, але гэта палака з двума канцамі. Расія, безумоўна, лічыць Беларусь сваёй вотчынай. РФ выкарыстоўвала і плануе выкарыстоўваць Беларусь як плацдарм для нападу на Еўропу і вечнага шантажу.

Невыпадкова ўварванне 2022 года ва Украіну пачалося з канцэнтрацыі расійскіх войскаў у Беларусі, а накірункам галоўнага ўдару стаў Кіеў.

На сёння Расія не адважылася перакідваць войскі ў Беларусь, хоць пра гэта шмат гаварылася (мы памятаем пагрозлівыя заявы Лукашэнкі ў дачыненні да Польшчы, словы расійскіх прапагандыстаў пра тое, што з Беларусі будуць наносіцца прэвентыўныя ўдары па Еўропе), таму што Расія не давярае Лукашэнку да канца, не верыць у здольнасць дыктатара ўтрымліваць уладу. Украінскія аперацыі, такія як уварванне ў Курскую вобласць або аперацыя «Павуціна», насамрэч прадэманстравалі сур'ёзныя магчымасці ўкраінскай арміі. І я ўжо даволі даўно казаў пра тое, што Расія прайграе гэтую вайну, калі яна страчвае кантроль над Беларуссю.

Думаю, што ніякага іншага сцэнару тут няма. А тое, што ў цэнтры Еўропы пры ўладзе апынуўся дыктатар, — найсур'ёзнейшы гістарычны правал еўрапейскіх дзяржаў.

«Беларусь заўсёды арыентавалася на Захад»

Наталля Радзіна адказала на пытанне пра будучыню Беларусі. Нашу краіну яна бачыць часткай аб'яднанай Еўропы:

— Еўрапейскі саюз нікуды не дзенецца, больш за тое, у ходзе цяперашняй барацьбы за гегемонію нечаканым пераможцам можа стаць не Кітай, а Еўрапейскі саюз. Пэўныя рэгіянальныя саюзы могуць існаваць, але асноўныя працэсы будуць адбывацца ўнутры ЕС.

Часткай Расіі Беларусь не стане. Ментальна мы сапраўды абсалютна розныя людзі. Беларуская нацыя ўзнікла ў выніку змешання балтыйскіх і славянскіх плямёнаў, таму нас называюць чацвёртай балтыйскай краінай. Мы хочам вярнуцца ў Еўропу, дзе мы заўсёды былі. У гэтай кнізе вельмі коратка распавядаецца, адкуль узнікла Беларусь, у якіх дзяржаўных утварэннях была беларуская тэрыторыя. Наша гісторыя ідзе ад Полацкага княства, потым тэрыторыя Беларусі была часткай Вялікага Княства Літоўскага, і на гэтым мы сёння грунтуем сваю ідэнтычнасць.

Затым мы былі часткай Рэчы Паспалітай, пры падзелах РП у канцы XVIII стагоддзя Беларусь увайшла ў склад Расійскай імперыі. Сотні гадоў мы ваявалі з Расіяй — і ВКЛ, і Рэч Паспалітая. Беларусь палітая крывёю, вельмі шмат зла ішло ад Рускага царства. Не думаю, што Расія захаваецца ў будучыні, бо турмой народаў у XXI стагоддзі быць не атрымаецца. Упэўненая, што Беларусь урэшце пазбавіцца ад уплыву Масквы.

Юрый Фельштынскі расказаў, што для яго як амерыканскага гісторыка таксама вялікім адкрыццём стала заходнецэнтрычнасць беларусаў:

— Беларусь заўсёды арыентавалася на Захад, а не на Усход. Чамусьці пра краіны Балтыі такое разуменне заўсёды было, а пра Беларусь — не. Думаю, што ў выніку гэтай вайны Расія застанецца на карце, але распадзецца і, у найлепшым для нас сцэнары, урэшце перастане быць імперыяй і зможа нарэшце стаць нармальнай краінай, калі пазбавіцца імперскага мыслення.

Я не лічу, што гэта просты і хуткі працэс, і я на гэта не закладваюся. Лічу, што калі Беларусь стане часткай Еўропы і, адпаведна, часткай Еўрапейскага саюза, то можна будзе нарэшце стварыць буферную зону ад Фінляндыі да Украіны з апорай на ўкраінскія ЗСУ. І вось гэты буфер, у які ўваходзіць Беларусь, створыць магчымасць для Еўропы мірна суіснаваць з Расійскай Федэрацыяй.

Трохразовая прызёрка Алімпійскіх гульняў, чэмпіёнка свету і Еўропы па плаванні Аляксандра Герасіменя, інтэрв'ю з якой таксама ўвайшло ў кнігу, распавяла, чаму лічыць «Беларусь Наталлі Радзінай» важнай для прачытання:

— Для мяне гэта таксама быў вельмі цікавы досвед. Лічу, што гэтая кніга важная для кожнага беларуса. У ёй кожны, хто ўклаўся ў барацьбу беларусаў, знойдзе сябе, сваю гісторыю, эмоцыі і перажыванні. Думаю, што гэта будучы падручнік па гісторыі нашай краіны. Вялікі дзякуй Юрыю, што ён запрасіў мяне даць інтэрв'ю для гэтай кнігі. Лічу, што кожны беларус павінен яе прачытаць.

У канцы прэзентацыі Наталля Радзіна заклікала захоўваць аптымізм і выказала ўпэўненасць, што Расія прайграе вайну з Украінай, а Беларусь стане свабоднай:

— Я гляджу на тое, што адбываецца ў Расіі, і насамрэч бачу, што там усё вельмі дрэнна. Не трэба цяпер напампоўваць сябе песімістычнымі думкамі.

Тое, што ў Расіі пачалі адключаць інтэрнэт, азначае, што там, прабачце за выраз, поўная ж***па. Пуцін выдатна разумее, што прайграе інфармацыйную вайну і ведае, якія там пануюць настроі. Ён баіцца абвяшчаць новую мабілізацыю, а ў эканоміцы — катастрофа. РФ чакае развал. Я бачыла распад Савецкага Саюза, і я яшчэ ўбачу распад Расіі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]