Наталля Радзіна: Трэба не троліць Лукашэнку, а вырашаць пытанне кардынальна

З практычнага пункту гледжання візіт Ціханоўскай у Кіеў — абсалютна бессэнсоўны.

Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org Наталля Радзіна у інтэрв'ю ўкраінскаму YouTube-каналу «Radio NV» пракаментавала візіт Святланы Ціханоўскай у Кіеў, распавяла пра праблемы беларускіх добраахвотнікаў і пагрозу з боку рэжыму Лукашэнкі для Украіны і краін Захаду.

— Якое значэнне мае візіт Ціханоўскай для Кіева, для Беларусі? Відавочна, я кажу не пра афіцыйны Мінск, а толькі пра апазіцыю і беларусаў у выгнанні?

— Гэты візіт, вядома, хутчэй сімвалічны, якой-небудзь практычнай карысці ад яго, шчыра кажучы, я не бачу. Бо, на мой погляд, ён адбыўся занадта позна.

Візіт меў бы яшчэ нейкі сэнс у 2020–2021 гадах, то бок адразу пасля беларускай рэвалюцыі, калі ў Мінску і іншых гарадах краіны прайшлі масавыя пратэсты супраць фальсіфікацыі вынікаў прэзідэнцкіх выбараў, і калі трэба было, у тым ліку і Ўкраіне, уводзіць эканамічныя санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі. І тады візіт Святланы Ціханоўскай меў бы значэнне.

Зараз, у 2026 годзе, я лічу, што ўпушчана велізарная колькасць магчымасцяў для змянення сітуацыі ў Беларусі. Сама Святлана Ціханоўская сёння не з'яўляецца лідаркай беларускай апазіцыі. Яна за ўсе гэтыя гады страціла якую-кольвек народную падтрымку і не мае сёння ніякага ўплыву на сітуацыю ў Беларусі.

— Але гэты сімвалізм — наколькі ён нам тут патрэбны? Мне здаецца, што неабходна мець пэўныя персаналіі, пэўны твар, які быў бы гэтым прадстаўніком вольнай Беларусі. Калі гэта не Ціханоўская, то хто б гэта мог быць?

— Беларускую апазіцыю сёння прадстаўляе дастаткова шмат людзей. І Ціханоўская сёння з'яўляецца толькі адной з прадстаўніц беларускай апазіцыі. Дарэчы, міністр замежных спраў Андрэй Сібіга гэта адзначыў, калі анансаваў яе візіт у Кіеў.

Адбылося гэта, уласна, па віне самой Святланы, якая праявіла баязлівасць у 2020 годзе. Яна была адзінай кандыдаткай у прэзідэнты ад апазіцыі, якая ўцякла з Мінска практычна адразу пасля прэзідэнцкіх выбараў. Нагадаю, яе офісам была прынята правальная стратэгія па зліве беларускіх пратэстаў. Гэта прывяло да паразы рэвалюцыі.

За гэтыя гады адбылося вельмі шмат скандалаў, у тым ліку карупцыйных. Было зліта велізарная колькасць даных беларусаў спецслужбам, з-за чаго ў турмах апынуліся тысячы і тысячы людзей. Таму якое-небудзь давер'е Святлана Ціханоўская, на жаль, страціла. Я вымушаная гэта канстатаваць.

І вельмі важна адзначыць, што нядаўна прайшлі выбары ў так званы «каардынацыйны савет апазіцыі», якія праводзіў офіс Святланы Ціханоўскай. З сямі мільёнаў беларускіх выбаршчыкаў у гэтых выбарах узялі ўдзел усяго дзве тысячы чалавек. А між тым у эміграцыі сёння знаходзіцца каля мільёна грамадзянаў Беларусі.

— Ці бачыце вы патэнцыял, каб падтрымліваць Беларусь, нязгодную з рэжымам узурпатара Аляксандра Лукашэнкі, рабіць гэта канструктыўна, ставячы мэтай менавіта ідэю падтрымкі Беларусі, а не персаналій? Які гэта патэнцыял?

— Найважнейшае — трэба вызначыць стратэгію адносна Беларусі. І, на мой погляд, улады Украіны павінны дакладна для сябе прыняць рашэнне, што яны намерваюцца зрабіць, каб абезапасіць сваю краіну з поўначы.

Мне здаецца, што без вызвалення Беларусі пагроза з боку нашай краіны, на жаль, заўсёды будзе навісаць як над Украінай, так і над краінамі Захаду. Адпаведна, без вызвалення Беларусі ад прарасійскага марыянетачнага рэжыму Лукашэнкі ніякай бяспекі на беларускім напрамку быць не можа.

Пры вызначэнні стратэгіі адносна Беларусі Украіне важна фарміраваць на тэрыторыі краіны беларускія вайсковыя падраздзяленні. І ў 2022 годзе, калі пачалася маштабная вайна, у тым ліку калі з тэрыторыі Беларусі ў вашу краіну ўвайшлі расійскія войскі, ва Украіне з'явіліся беларускія добраахвотніцкія батальёны.

Найбуйнейшым з іх быў полк імя Кастуся Каліноўскага. Я сама ў 2023 годзе прыязджала ў Кіеў, сустрэлася з байцамі і палка Каліноўскага, і іншых падраздзяленняў, якія тады ўзніклі ў Інтэрнацыянальным легіёне. Я ўбачыла, што гэтым людзям патрэбная рэальная падтрымка і дапамога. І разам з актывістамі грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» мы змаглі знайсці гэтую дапамогу і прыцягнуць яе для палка Каліноўскага.

З боку Святланы Ціханоўскай, якая прыехала ў Кіеў толькі ў 2026 годзе, ніякай дапамогі беларускім добраахвотнікам аказана не было. Хоць гэты офіс атрымліваў як ад заходніх фондаў, так і ад прыватных мецэнатаў сотні мільёнаў еўра. Была статыстыка, што толькі за чатыры гады, з 2020 года, офіс Ціханоўскай і звязаныя з ім структуры атрымалі ад Еўразвязу і ЗША 318 мільёнаў еўра. За шэсць гадоў, думаю, гэтая сума ўжо складае 500 мільёнаў еўра.

Няўжо нельга было тады знайсці грошы і дапамагчы беларускім добраахвотнікам? Але такой дапамогі яны не аказалі. І цяпер, вядома, ужо складаная сітуацыя, бо сёння беларускіх добраахвотніцкіх аб'яднанняў ва Украіне практычна няма. Усё гэта здарылася з-за адсутнасці дапамогі, з-за адсутнасці стратэгіі з боку Украіны, выразнага разумення, што неабходна ўсё ж такі перакідваць гэтых добраахвотнікаў на поўнач і рыхтаваць, калі не ўварванне, то хаця б дыверсіі, як цяпер гэта робіць «Рускі добраахвотніцкі корпус» на тэрыторыі Расіі.

Без разумення, што трэба, каб беларускія добраахвотнікі ўсё ж рыхтаваліся да аперацый у Беларусі, гэтым вайсковым аб'яднанням, вядома, ва Украіне вельмі цяжка сфарміравацца.

— Я не кажу пра тое, што трэба выбраць адзіную структуру, якую мы будзем лічыць легітымнай. Не. Хутчэй, гаворка пра тое, што трэба падтрымаць тых, хто сапраўды эфектыўны.

— Беларускія добраахвотнікі былі б эфектыўнымі. Могу вам сказаць, што даволі шмат беларусаў ехала ва Украіну. У 2022 годзе паехалі ваяваць сотні і сотні беларусаў. І я была ўпэўненая, што колькасць гэтых людзей складзе нават тысячы.

Магчыма, было б рэальнае фарміраванне якой-небудзь беларускай брыгады ў складзе Узброеных сіл Украіны, але для гэтага трэба было дакладна для сябе вырашыць, што беларускія добраахвотнікі павінны дыслакавацца на поўначы і ўдзельнічаць у аперацыях на тэрыторыі Беларусі. Бо ўсе добраахвотнікі, з якімі я сустракалася, з якімі размаўляла, ехалі ва Украіну з надзеяй вызваліць уласную краіну.

Той жа візіт Ціханоўскай. Дык дзеля чаго ён? Я чытаю ваша інфармацыйнае агенцтва УНІАН, і яно паведамляе, што гэты візіт адбываецца «паколькі прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі хоча патроліць Лукашэнку». Пры ўсім павазе да прэзідэнта Украіны: можна троліць Лукашэнку колькі заўгодна, можна і далей цягнуць яго за вусы, але, можа быць, усё ж трэба неяк вырашаць пытанне кардынальна?

— Ці зараз той момант, каб сур'ёзна пачаць гаварыць пра фарміраванне добраахвотніцкіх батальёнаў, якія маглі б знаходзіцца ў Чарнігаўскай, Валынскай, Роўненскай абласцях — на ўсім адрэзку, што аддзяляе нас ад тэрыторыі Беларусі?

— Безумоўна, пра гэта трэба гаварыць, але не са Святланай Ціханоўскай. Паколькі я вам нагадаю факты.

Вы ведаеце, што Святлана Ціханоўская стварае паралельную рэальнасць у эміграцыі. То-бок яна нібыта «прэзідэнт», у яе ёсць «кабінет» з «міністрамі». Ёсць «каардынацыйны савет», за які апошні раз прагаласавалі ўсяго дзве тысячы чалавек.

Дык вось, у яе заўсёды былі так званыя «міністры абароны». Першым такім «міністрам» абароны быў Валерый Сахашчык, былы камандзір Брэсцкай дэсантна-штурмавой брыгады. Ён заяўляў, што мае намер стварыць ва Украіне полк «Пагоня».

Як толькі Валерый Сахашчык увайшоў у гэты «кабінет» Ціханоўскай і атрымаў доступ да рэсурсаў, полк «Пагоня» чамусьці не быў створаны, а наадварот — знік. Знікла нават тое падраздзяленне, на базе якога збіраліся будаваць гэты полк.

Пасля сыходу Сахашчыка з гэтай пасады на яго месца стаў былы намеснік камандзіра палка імя Кастуся Каліноўскага Вадзім Кабанчук. І што мы маем на дадзены момант? Полк Каліноўскага таксама знішчаны. Хаця ў гэтага офіса былі і ёсць велізарныя фінансавыя рэсурсы, доступ да заходніх палітыкаў, яны маюць магчымасць са ўсімі сустракацца і абмяркоўваць праблемы беларускіх добраахвотніцкіх аб'яднанняў. То-бок палка Каліноўскага сёння няма.

І калі я чую, што Святлана Ціханоўская збіраецца «сустрэцца з нейкімі байцамі палка Каліноўскага», я не разумею, пра што ідзе гаворка, бо той жа Вадзім Кабанчук мне асабіста паведаміў яшчэ паўгода таму, што палка Каліноўскага ўжо не існуе. Ён разваліўся. І ў тым ліку з-за адсутнасці дапамогі.

Болей таго, я магу сказаць, што тая ж Ціханоўская сёння не аказвае ніякай дапамогі беларускім ветэранам, якія ваявалі ва Украіне, а цяпер выязджаюць у Польшчу або Літву.

Па-першае, у іх вельмі сур'ёзныя праблемы з дакументамі ў Еўразвязе, бо ім не хочуць даваць палітычны прытулак. І неабходная сур'ёзная пратэкцыя, каб Літва ці Польшча далі гэтым людзям нейкую легалізацыю і дакументы. Але офіс гэтым практычна не займаецца. Няма дапамогі ветэранам, няма дапамогі інвалідам, людзям, якія прыехалі з Украіны, страціўшы канечнасці і здароўе. Пра што вы кажаце? Якое стварэнне падраздзяленняў увогуле можна з гэтымі людзьмі абмяркоўваць?

— Магчыма, гэта і ёсць добрая нагода для таго, каб іншыя беларускія структуры ўзялі гэты патранаж на сябе. І ці ёсць сярод гэтых арганізацый хто-небудзь, хто мог бы гэтым заняцца? Бо адна справа — справа вайсковая. Іншая гісторыя — гэта вось гэтая камунікацыя дыпламатаў, усё, што з гэтым звязана.

— Безумоўна. Як я ўжо казала, дапамогу Полку Каліноўскага аказвалі беларускія арганізацыі, у тым ліку грамадзянская кампанія «Еўрапейская Беларусь», у тым ліку я асабіста ўдзельнічала, шукала рэсурсы для гэтага палка, калі былі магчымасці. Ёсць актывісты іншых арганізацый, палітвязні, якія выйшлі з турэм. Ёсць ветэраны, якія ваявалі ва Украіне, вельмі добра ведаюць сітуацыю з беларускімі добраахвотніцкімі аб'яднаннямі.

То-бок ёсць з кім размаўляць. Трэба гаварыць з людзьмі, мэта якіх — вызваленне Беларусі. Рэальная перамога над гэтым рэжымам. А не з дзельцамі, мэта якіх — проста з'ездзіць ва Украіну, нарабіць прыгожых фотачак, потым паказваць іх сваім заходнім спонсарам і казаць: «Вось, бачыце, з намі сам Зяленскі сустрэўся. Значыць, мы сапраўды адзіная апазіцыя, якая ёсць сёння ў гэтай краіне». На жаль, вось так цяпер адбываецца.

— Пагаворым пра тое, што адбываецца ў самой Беларусі. Андрэй Дземчанка, спікер Дзяржаўнай памежнай службы Украіны, казаў, што цяпер няма нейкага дадатковага назапашвання сіл. Да гэтага былі пэўныя манеўры, ядзерныя вучэнні на тэрыторыі Беларусі з удзелам расійскага войска. Але ці разумееце вы, што цяпер адбываецца ў ваенным сэнсе ў самой краіне, дэ-факта палітычна акупаванай расіянамі?

— Мы цяпер не назіраем якой-небудзь канцэнтрацыі расійскіх войскаў на тэрыторыі Беларусі, маю на ўвазе вялікую колькасць вайскоўцаў і цяжкай тэхнікі. Сёння гэтага няма. Няма якой-небудзь сур'ёзнай актыўнасці на мяжы, не перакінутыя расійскія войскі бліжэй да Украіны, няма палявых шпіталяў, сховішчаў паліва. Асноўных сігналаў трывогі мы сёння не назіраем.

Але гэта ні ў якім разе, вядома ж, не сведчыць, што няма ніякай пагрозы з тэрыторыі Беларусі. Мы разумеем, што пакуль у Беларусі пануе гауляйтэр Лукашэнка, як трапна назваў беларускага дыктатара камандуючы сістэмамі БПЛА Украіны Роберт «Мадзяр» Броўдзі, то гэта пагроза заўсёды будзе.

Таму я вельмі спадзяюся, што пасля слоў прэзідэнта Украіны Уладзіміра Зяленскага, а таксама шэрагу экспертаў, уключна з узгаданым мною «Мадзярам», у адрас Лукашэнкі і пагроз неадкладна наносіць удары па беларускіх прадпрыемствах, у тым ліку па НПЗ у Мазыры і Наваполацку, дыктатар усё ж памераецца нават вусна пагражаць Украіне.

Бо мы бачым, як яго рыторыка змянілася, калі было ясна заяўлена, што будзе зроблена Украінай у выпадку паўторнага нападу з тэрыторыі Беларусі.

— Напярэдадні адбылася размова Аляксандра Лукашэнкі і французскага лідара Эмануэля Макрона. Тыя, хто дэ-факта кантралюе сітуацыю ў Мінску, кажуць, што ініцыятарам гэтай размовы выступіў менавіта французскі бок. Вы разумееце, якая матывацыя? Навошта Макрону гаварыць з Лукашэнкам?

— Думаю, што Макрон таксама папярэдзіў Лукашэнку адносна планаў нападу як на Украіну, так і на Літву, Латвію або Польшчу. Бо мы выдатна разумеем, хто сёння ў Еўропе валодае ядзерным патэнцыялам, — гэта непасрэдна Францыя.

І сёння яна, па сутнасці, трымае гэты ядзерны парасон над краінамі Еўропы. Бо ЗША, на жаль, сёння надзвычай непрадказальныя, і, вядома, Еўропа ўжо не чакае ад прэзідэнта ЗША Дональда Трампа ніякай падтрымкі ў выпадку, калі расійскі дыктатар Уладзімір Пуцін усё ж такі вырашыць напасці на тыя ж краіны Балтыі. Думаю, менавіта таму прэзідэнт Францыі тэлефанаваў Лукашэнку.

Нагадую, што пасля 2020 года, калі Лукашэнка трапіў у поўную ізаляцыю, прэзідэнт Францыі таксама яму тэлефанаваў 26 лютага 2022 года, то-бок праз два дні пасля ўварвання расійскіх войскаў ва Украіну, у тым ліку з тэрыторыі Беларусі. Тады Макрон таксама папярэдзіў Лукашэнку і перасцярог беларускую армію ад уступлення ў гэтую вайну.

— Але ці ёсць ад гэтага пэўны профіт? Лукашэнка і яго атачэнне будуць выкарыстоўваць гэта для сваёй прапаганды. А якое практычнае значэнне: ці варта было?

— Безумоўна, беларуская прапаганда выкарыстала гэты званок, заяўляла, што гэта сведчыць пра нейкую легітымнасць Лукашэнкі. Але гэта, уласна, поўная лухта, у гэта ніхто не паверыў.

Абсалютна зразумела, дзеля чаго званіў прэзідэнт Францыі. Гэта ж адбывалася на фоне беларуска-расійскіх ядзерных вучэнняў, што праходзілі і на тэрыторыі Беларусі. І відавочна, што тут якраз гучалі папярэджанні на выпадак, калі Расія захоча запусціць ракету з ядзернымі боегалоўкамі з тэрыторыі Беларусі.

Цяпер важна сачыць за тым, што будзе адбывацца паміж ЗША і Еўропай адносна зняцця санкцый з беларускага рэжыму, бо нядаўна з'явілася пакуль неафіцыйнае зварот Дзярждэпартамента ЗША да Літвы, Польшчы і Украіны з просьбай зняць санкцыі з беларускага калію, які ЗША хацелі б закупляць у рэжыму Лукашэнкі.

І вось тут вельмі важна не здымаць гэтыя санкцыі, бо гэта нясе непасрэдную пагрозу як самім краінам Балтыі, так і Украіне. Абсалютна зразумела, што транспартаванне гэтых калійных угнаенняў праз парты ў Клайпедзе, або ў Гданьску, або ў Адэсе выгадна сёння амерыканскаму боку. І, вядома ж, самому рэжыму Лукашэнкі. Але гэта нясе непасрэдную пагрозу для самой Украіны і для краін Еўразвязу. Санкцыі з рэжыму здымаць нельга.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]