Наталля Радзіна: Лепшы перамоўшчык з Лукашэнкам — ва Украіны

ЗСУ пачынаюць перамагаць у вайне.

Чаму прэзідэнт Францыі Эманюэль Макрон патэлефанаваў Лукашэнку? Ці ёсць пагроза нападу на Украіну з тэрыторыі Беларусі? Чым пагражае Захаду скасаванне санкцый з «Беларуськалія»? Ці набліжаюць поспехі Украіны вызваленне Беларусі?

Пра гэта і не толькі мы пагаварылі з галоўнай рэдактаркай сайта Charter97.org Наталляй Радзінай.

— Апошнімі тыднямі заходнія СМІ пішуць пра пераход ініцыятывы на фронце да Украіны. ЗСУ пачалі біць па Маскве, а традыцыйны парад 9 мая стаў дэманстрацыяй слабасці Пуціна. Ці бачыце вы ў гэтых падзеях пазітыўныя сігналы для Беларусі?

— Безумоўна. Памятаю, калі год таму, выступаючы на канферэнцыі бяспекі імя Ленарта Мэры ў Таліне, я казала, што для заканчэння вайны Украіна мае права наносіць ракетныя ўдары па Маскве, і многія ўспрынялі гэта як вельмі радыкальную прапанову. Цяпер жа гэта будзённасць, і ўсё новыя і новыя ўкраінскія дроны далятаюць да расійскай сталіцы. Украіна пачынае перамагаць у вайне. Пры такім хуткім развіцці падзей я не выключаю і больш хуткага, чым мы можам сабе ўявіць, краху рэжымаў як у Расіі, так і ў Беларусі.

— Прэзідэнт Францыі Эманюэль Макрон патэлефанаваў Лукашэнку ўпершыню з лютага 2022 года. Французскія СМІ пішуць, што беларускага дыктатара папярэдзілі пра наступствы ўцягвання ў вайну супраць Украіны. Напярэдадні размовы з Лукашэнкам Макрон сузваніўся з прэзідэнтам Украіны Уладзімірам Зяленскім, які цягам апошніх тыдняў гаворыць пра пагрозу з тэрыторыі нашай краіны. Ці ёсць рызыка новага нападу з Беларусі?

— Непасрэдна ў гэты момант мы не назіраем у Беларусі канцэнтрацыі вялікай колькасці расійскіх войскаў і цяжкай тэхнікі, але патэнцыйна, пакуль Беларусь знаходзіцца пад расійскім уплывам, рызыка нападу з тэрыторыі Беларусі існуе заўсёды. У тым ліку верагоднасць ракетных абстрэлаў як з тэрыторыі, так і з паветранай прасторы Беларусі, што неаднаразова адбывалася ў ходзе вайны.

Сітуацыя ўскладнілася ў сувязі з намерам Расіі размясціць у Беларусі ракеты з ядзернымі боегалоўкамі і комплекс «Арэшнік», а таксама з правядзеннем ужо другі раз за апошнія два гады расійска-беларускіх ядзерных вучэнняў. Адсюль і званок прэзідэнта Францыі Эманюэля Макрона дыктатару Лукашэнку з папярэджаннем пра наступствы ў выпадку, калі з тэрыторыі РБ нешта паляціць у той ці іншы бок, асабліва калі гэта ракеты з ядзернымі боегалоўкамі. У сітуацыі няпэўнасці амерыканскай знешняй палітыкі цяпер Францыя, хай пакуль нефармальна, трымае ядзерны парасон над усёй Еўропай. Думаю, прэзідэнт Макрон дакладна і ясна папярэдзіў Лукашэнку, што яго чакае ў выпадку нанесення ядзернага ўдару з тэрыторыі Беларусі па Украіне або суседніх краінах НАТА.

Вядома, беларуская прапаганда паспрабавала падаць гэты званок як нібыта прызнанне легітымнасці Лукашэнкі, але гэта не так. Нагадаю, што Макрон ужо званіў Лукашэнку ў першыя дні шырокамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны, 26 лютага 2022 года. Тады дыктатара таксама жорстка папярэдзілі, і беларуская армія так і не ўступіла ў вайну супраць суседняй краіны.

Папярэдзіла Лукашэнку і Украіна: у выпадку паўторнага наступу з беларускай тэрыторыі расійскай арміі ЗСУ нанесуць ракетныя ўдары па вядучых беларускіх прадпрыемствах, у першую чаргу па нафтаперапрацоўчых заводах у Мазыры і Наваполацку. А гэтага рэжым сапраўды баіцца. Памятаю, некалькі гадоў таму, калі гэтая тэма яшчэ не была мейнстрымам, у інтэрв’ю ўкраінскім СМІ я выказала думку, што ў выпадку пагрозы ЗСУ маюць права ўдарыць па беларускіх НПЗ. Лукашэнка неадкладна на гэта адрэагаваў, зрабіў публічную заяву аб недапушчальнасці такіх крокаў і даручыў усталяваць сістэмы СПА бліжэй да завода ў Мазыры. Калі яго так напалохалі словы журналісткі, то ўявіце сабе яго рэакцыю, калі да яго з такімі ж папярэджаннямі звяртаецца камандуючы Сіламі беспілотных сістэм ЗСУ Роберт «Мадзяр» Броўдзі? Дык што на гэты момант «Мадзяр» — лепшы перамоўшчык з Лукашэнкам.

— Злучаныя Штаты папрасілі Літву, Польшчу і Украіну зняць санкцыі з беларускага калію, каб дазволіць транзіт гэтай прадукцыі праз іх тэрыторыю. Пра гэта сведчыць нефармальны зварот Дзярждэпартамента ЗША да трох сталіц. Высоўвалася шмат версій, чаму адміністрацыя Трампа пайшла на перамовы з Лукашэнкам. Выходзіць, галоўная прычына — калійныя ўгнаенні?

— Думаю, што калійныя ўгнаенні — адна з асноўных прычын гэтых перамоў. Мяне зусім не здзівіла навіна пра зварот Дзярждэпартамента ЗША да Літвы, Польшчы і Украіны з просьбай зняць санкцыі з беларускага калію. Насамрэч, наколькі я ведаю, нефармальны ціск на Літву з боку амерыканцаў аказваецца ўжо каля года. Амерыканцам неабходна, каб беларускія ўгнаенні атрымалі доступ да найбліжэйшых партоў на Балтыйскім і Чорным марах, бо расійскія парты знаходзяцца значна далей і не маюць неабходнай інфраструктуры. Таксама ўпэўненая, што на зняцці санкцый ЕС у перамовах з амерыканцамі настойвае і сам Лукашэнка, бо па яго рэжыму найболей б’юць не амерыканскія, а менавіта еўрапейскія абмежаванні.

Аднак не думаю, што краіны ЕС і Украіна пойдуць на гэта ва ўмовах вайны. Я ўжо размаўляла з некаторымі афіцыйнымі прадстаўнікамі гэтых краін, і пакуль стаўленне да прапановы амерыканскага боку адмоўнае. «Для амерыканцаў гэта эканамічная выгода, для нас — пагроза бяспецы», — казалі мае суразмоўцы.

— У чым небяспека для Польшчы, Літвы і Украіны, калі яны пагодзяцца з прапановай ЗША і здымуць санкцыі з беларускага калію?

— Павялічыцца пагроза ваеннага нападу на гэтыя краіны з тэрыторыі Беларусі. У Крамлі адназначна ўспрымуць зняцце санкцый з Беларусі як слабасць і абавязкова скарыстаюцца ўразлівасцю гэтых краін. Па-першае, дзе гарантыя, што разам з каліем у Літву, Польшчу і Украіну не будуць завозіцца зброя, выбухоўка, дыверсійныя групы? Як бы ні правяралі, калі дарога адчыненая — спосабы знойдуцца. Па-другое, калі будзе створаны прэцэдэнт, следам за каліем пачнуць здымаць абмежаванні і з іншых беларускіх тавараў. Гэтым, вядома ж, як заўсёды, адразу скарыстаецца Расія, і вось, калі ласка, — беларускі кантрабандны хаб ізноў у справе. Акрамя ўсяго іншага праз Беларусь у РФ абавязкова пойдзе і прадукцыя падвойнага прызначэння, і кампаненты для стварэння ўзбраенняў, і не выключана, што і самі ўзбраенні.

Усё гэта толькі ўмацуе расійскі і беларускі рэжымы і дазволіць ім перайсці да больш актыўнай фазы вайны як супраць Украіны, так і супраць краін Балтыі і Польшчы.

Прывяду прыклад Украіны, якая доўгія гады панавання ў Беларусі дыктатуры была адным з яе галоўных гандлёвых партнёраў. Эканамічныя санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі ўлады краіны не ўвялі нават пасля жорсткага падаўлення ў 2020 годзе народных выступленняў супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў. У выніку — уварванне ва Украіну з тэрыторыі Беларусі расійскіх войскаў.

А калі б тады Украіна спыніла закупляць у вялізных аб’ёмах беларускія нафтапрадукты і ўгнаенні, разам з ЕС адразу ж, а не праз некалькі гадоў, абклала дыктатуру санкцыямі, наступу з тэрыторыі Беларусі магло б і не быць. Ці, як мінімум, ён быў бы прадказальным і не стаў бы для ўкраінскіх улад «ударам нажом у спіну», як потым наракалі прадстаўнікі офіса Уладзіміра Зяленскага.

Я ўжо не кажу пра ўнутраную сітуацыю ў Беларусі, якая толькі пагоршыцца, калі не патрабаваць ад рэжыму поўнага вызвалення ўсіх палітычных зняволеных і спынення рэпрэсій супраць апазіцыі. У выніку перамоў Трампа з Лукашэнкам была вызваленая толькі частка вязняў сумлення. Большасць працягвае знаходзіцца ў зняволенні. Больш за тое, за апошні год рэжым набраў новых закладнікаў, імёны многіх з іх мы нават не ведаем, таму што сваякоў арыштаваных запалохваюць, і яны не паведамляюць праваабаронцам пра затрыманне блізкіх. Такім чынам сілавікі не хочуць «псаваць статыстыку», каб спіс палітвязняў быў як мага карацейшы.

Таму яшчэ раз: санкцыі з рэжыму можна пачаць здымаць толькі ў выпадку незваротных зменаў у самой Беларусі, вызвалення ўсіх палітвязняў, поўнага спынення рэпрэсій, магчымасці бяспечнага вяртання ў краіну палітычнай эміграцыі. І, безумоўна, выхаду Беларусі з вайны Расіі супраць Украіны.

— Які адказ на пагрозы з боку рэжыму Лукашэнкі быў бы найбольш эфектыўным?

— Захаду трэба прыняць усяго адно стратэгічнае рашэнне. Рашэнне вызваліць Беларусь ад дыктатуры і расійскага ўплыву. Перастаць баяцца і азірацца на рэакцыю Масквы, а мець рашучасць рэальна, а не на словах, дапамагчы беларусам вызваліць сваю краіну. Прычым гэта нават не пытанне падтрымкі дэмакратычных каштоўнасцяў або салідарнасці. Гэта прыгожыя словы, якія мы чуем ад заходніх палітыкаў вось ужо тры дзесяцігоддзі. Патрэбныя рэальныя дзеянні па абароне краінамі Еўразвязу ўласнай бяспекі, таму што Расія заўсёды будзе пагражаць яму з беларускага ваеннага плацдарма, пакуль там кіруе расійскі гауляйтар.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]