Ісламская рэспубліка 3.0

Чаму перамовы аб міры з ЗША безвыніковыя.

На фоне правалу перамоваў, падвойнай блакады і стратэгічнага тупіку ў іранскай вайне вымушаны паўтараць: «Стратэгія павінна папярэднічаць дзеянням».

Да лютага 2026 года закрыццё Армузскага праліву было элементам стрымлівання - пагрозай, якая мела вартасць менавіта таму, што яе ніколі не прымянялі. Як толькі табу было зламана, і рынкі, страхавыя кампаніі і флоты адрэагавалі, — гэта карта назаўсёды змяніла сваю прыроду. Яна больш не з'яўляецца «ядзернай кнопкай», якую страшна націснуць. Яна стала інструментам, які ўжо выкарыстоўвалі і перажылі.

Цяпер Іран валодае даказанай здольнасцю, якую раней пазіцыянаваў толькі як тэарэтычную пагрозу.

Іранскі рэжым набыў новыя рысы, і па сваёй сутнасці гэта новы рэжым — Ісламская рэспубліка 3.0. У пэўным сэнсе прэзідэнт ЗША Дональд Трамп мае рацыю, калі кажа, што ён «змяніў рэжым». Праблема ў тым, што не ў лепшы бок.

Парадокс кансалідацыі тут праяўляецца ў тым, што хоць ваенны і эканамічны ціск, як правіла, павінен паслабляць сістэму, у дадзеным выпадку ён надаў «абноўленае адчуванне мэты». Гэта не новы феномен: так працавала іранская сістэма з 1980-га па 1988-ы, так было ў 2019-м пасля забойства Сулеймані і пасля удараў па ядзерных аб'ектах у 2025-м.

Вонкавы ціск актывуе механізм «ментальнасці абложанай крэпасці», які кансалідуе базу рэжыму вакол ідэі выжывання.

Але «3.0» — дакладнае азначэнне яшчэ і таму, што гэта не проста тая ж сістэма пад большым ціскам. Гэта сістэма з якасна новым кіраўніцтвам: КВІР як дамінуючы гулец, Маджтаба Хаменеі як патэнцыйны спадкаемец — і з новай аперацыйнай рамкай, якую апісваў Наср: гатоўнасць да эскалацыі і гатоўнасць да перамоў адначасова.

Іран вельмі добра разлічвае выдаткі і выгоды, проста яго функцыя карыснасці іншая, чым у рацыянальнага акцёра заходняй сістэмы.

Выжыванне рэжыму важыць больш, чым дабрабыт насельніцтва. Ідэалагічная легітымнасць важыць больш, чым эканамічная эфектыўнасць. Гэта не адсутнасць разліку. Гэта іншы разлік. Гэта розніца прынцыпова важная на практыцы: калі разлік ёсць, то ён паддаецца ўплыву. Калі яго няма, няма і перамоўнай прасторы.

Можна пагадзіцца з цэлым шэрагам экспертаў, якія сцвярджаюць, што ЗША цяпер знаходзяцца «ў горшым становішчы», чым да пачатку вайны. Раней ЗША і Ізраіль маглі пагражаць эскалацыяй як рычагом ціску. Але цяпер эскалацыя ўжо адбылася — і Іран выжыў, закрыў праліў і атрымаў новыя рычагі. Пагроза «мы ўдарым яшчэ раз» цяпер гучыць менш пераканаўча, бо першы ўдар не дасягнуў заяўленых мэтаў.

Гэта класічная пастка логікі эскалацыі: кожны наступны крок уверх або патрабуе яшчэ большых рэсурсаў, або дэманструе няздольнасць. Іран гэта разумее — адсюль і новая гатоўнасць да перамоў паралельна з гатоўнасцю да эскалацыі.

Тое, што «срэбнай кулі» ў гэтай вайне няма, здаецца, зразумела ўсім зацікаўленым бакам. Але застаецца адкрытым пытанне: якая архітэктура пагаднення дазволіць кожнаму боку прадставіць яго сваёй аўдыторыі як перамогу?

Для ЗША — «мы спынілі ядзерную праграму». Для Ірана — «мы выстаялі, закрыўшы праліў, і цяпер атрымліваем гарантыі». Гэтая асіметрыя ў вызначэнні «поспеху» і ёсць рэальнай перамоўнай прасторай. Калі хтосьці здолее яе выкарыстаць.

Ігар Семівалос, УНІАН

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]