Крэмль за словы не адказвае

Масква зняла табу са ўласных праціўнікаў.

Words don't come easy, — спяваў туніскі яўрэй F. R. David у папулярным шлягеры 1980-х. У дыпламатыі так было заўсёды: слова каштавала дорага і пакідала магчымасць інтэрпрэтацыі. Сённяшняя рыторыка Крэмля іншая, але ядзерная звышдзяржава і не разлічвае, што давядзецца адказваць за словы ці за ўчынкі.

На пачатку 2025 года Уладзімір Салавёў заявіў у эфіры: добрых украінцаў не бывае.

Тады гэта гучала як зрэжысіраваная істэрыка. 27 жніўня 2026 года віцэ-спікер Дзярждумы Пётр Талстой прапанаваў ператвараць украінскія гарады ў выпаленую зямлю, а жыхарам даць суткі на ўцёкі, каб дэмаралізаваць тых, хто застанецца, да стану, у якім яны выйдуць сустракаць расійскія войскі «з паднятымі лапкамі». Ён паставіў пад сумнеў, што сярод больш як 20 мільёнаў мірных жыхароў ёсць невінаватыя, і адразу ж патлумачыў, навошта ўсё гэта: Украіна — проста «тэрыторыя для экспарту энергарэсурсаў кароткім маршрутам».

Лагіка вельмі знаёмая.

Украіна паводле плана «Ост» і гітлераўскага «плана голаду» была толькі жытніцай для вывазу рэсурсаў, лёсу насельніцтва ў планах не было. Гебельс у 1943-м абгрунтоўваў татальную вайну менавіта сціраннем мяжы паміж салдатам і мірным жыхаром. Талстой паўтарыў гэта амаль даслоўна. Да таго ж яму, напэўна, невядома, што ўдары па грамадзянскіх кваліфікуюцца міжнародным правам як ваенныя злачынствы, і прызнанне сапраўднай мэты прыбірае адзіны рубеж абароны, які ў Масквы яшчэ заставаўся.

Цяпер няма невінаватых і ў РФ. Усе там згодныя з Талстым.

Пуцін, выступаючы перад настаўнікамі ў Маскоўскім педагагічным універсітэце, растлумачыў, што дзецям трэба распавядаць пра «харчовы ланцуг»: стая касатак разрывае на кавалачкі белага мядзведзя. У гэтым ёсць трагікамедыя: рэжым адкрыта фармулюе адзіную доўгатэрміновую інстытуцыйную задачу — выхаваць пакаленне без маральных тармазоў, для якога жорсткасць стане нормай сацыялізацыі, а не адхіленнем. У адрозненне ад асманскіх янічараў, якіх стагоддзямі адбіралі з дзяцей хрысціянскіх падпарадкаваных народаў, крэмлёўскі султан вырошчвае забойцаў з уласных дзяцей.

У прыродзе касаткі на белых мядзведзяў не нападаюць, але дакладнасць тут і не патрэбная: проста крэмлёўская метадычка — моцны пажырае слабога. І так было заўсёды. Калі палітычны рэжым канчаткова скідвае маску псеўдаюрыдычнай рыторыкі і зводзіць дзяржаўны матыў да прымітыўнага «харчовага ланцуга», мова дыпламатыі не патрэбная. Гэта не проста цынізм, а антрапалагічная катастрофа паводле Мамардашвілі: адмаўленне чалавечай мовы і вяртанне да закона джунгляў, дзе аргументы — кіпцюры і іклы.

Справа не ў крывадушнасці Крэмля: тамтэйшым гвалтаўнікам начхаць на мараль. Справа ў тым, што Масква зняла табу са ўласных праціўнікаў. Калі адзіны рэгулятар сусветнага парадку — «харчовы ланцуг» (і яго да таго ж можна прыдумаць), дык і ў заходніх, і ва ўкраінскіх палітыкаў, якіх гадамі стрымлівала логіка «мы не можам адказваць так жа», больш няма прычын сябе стрымліваць. Калі праціўнік афіцыйна называе сябе драпежнікам, які жывіцца слабымі і ператварае ў ахвяру ўсіх, каго захоча з'есці, любое імкненне да дзеэскалацыі ўспрымаецца ўжо не як дыпламатыя, а як добраахвотны ўваход у харчовы ланцуг у якасці ахвяры.

Тады адказны заходні палітык, які ўсё яшчэ заклікае да стрыманасці, рызыкуе выглядаць у вачах уласнага выбаршчыка дурнем або здраднікам.

Удары па расійскай інфраструктуры, санкцыі, ордэры Міжнароднага крымінальнага суда — у пуцінскай аптыцы цяпер не русафобія, а проста права больш буйнога драпежніка разарваць сваю ахвяру. Нічога асабістага, так усё ўладкавана!

Залежнасць РФ ад Пекіна сюды ўбудоўваецца дакладна гэтак жа: дробны драпежнік у свіце буйнога ў любы складаны момант — законная здабыча, проста часова знаходзіцца пад абаронай. (Успамінаюцца таксама «жывыя кансервы» пры ўцёках з ГУЛАГа.) Калі захочацца есці — Еўропа і ЗША не абароняць. І ніхто іх не прасіў, і няма за што.

Ёсць і ўнутрывідавы адбор: Пуцін успомніў, што Джэк Лондан пісаў пра старых, якіх абарыгены на поўначы пакідаюць ваўкам. Гэта інструкцыя не для знешняга ворага, а для ўласнага атачэння. Слабасць — прысуд, значыць, аслабленага вожака рана ці позна аддаюць на з'ядзенне бязлітаснай зграі.

Пуцін назваў папярэджанне Зяленскага пра небяспеку расійскага неба «дзяржаўным тэрарызмам» (турэцкая Pegasus у тую ж ноч разгарнула самалёт над Анталіяй і адмяніла больш за дзясятак рэйсаў у Маскву) — тым самым тэрмінам, якім заходняя разведка, уключаючы кіраўніка эстонскай службы, усё часцей называе дзеянні самой Масквы ў Еўропе. З тэрарыстамі, паводле Пуціна, перамоваў не вядуць. Ці азначае гэта, што перамоваў не вядуць і з ім самім? Слова — не верабей: вылеціць — не зловіш.

Але словы, якія даюцца занадта лёгка, рэдка застаюцца без адказу. І хто адкажа — Еўропа ці Кітай? Хто першым аберне пуцінскую рыторыку супраць яго самога?

Крэмль наўмысна не разумее сапраўднага значэння сваіх слоў — а таму не будзе гатовы адказваць за базар. У яго ўсё проста: для нязгодных унутры — Расгвардыя з буйнакалібернымі кулямётамі, для тых, хто сумняваецца звонку, — ядзерныя ракеты і «Мёртвая рука». Ні слоў, ні дыпламатыі — толькі зброя.

Цяпер валодзінская ліслівасць «Няма Пуціна — няма Расіі» выглядае як прысуд сістэме, якая хутчэй перажыве крах дзяржавы, чым будзе сумнявацца ў вожаку.

Хто першым праверыць, якая палова гэтай формулы лішняя?

Аарон Леа, Борух Таскін, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]