«Лукашэнка мінуў развілку і ідзе да катастрофы»

Праекты дыктатара развальваюцца адзін за адным.

Аляксандр Лукашэнка давёў беларускую эканоміку да катастрофы. Усе яго грандыёзныя і любімыя праекты — ад мадэрнізацыі прадпрыемстваў да знакамітага аграхолдынгу «Купалаўскі» — заканчваліся не менш грандыёзным правалам, лічыць эканаміст Сяргей Чалы.

— І гэта не якіясьці асобныя рэчы, — падкрэслівае аналітык у эфіры «Звычайнага ранку», — а апошнія спробы хоць нешта выратаваць у эканоміцы. Улады адмовіліся ад спробы ратаваць эканоміку ў цэлым і засяродзіліся на асобных праектах, каб паказаць: мы нешта робім. Але сыплюцца і гэтыя праекты.

Канцэптуальна — там ужо проста выпаленае балота.

Гэта даўняя гісторыя, мы ўпусцілі вельмі шмат часу. Яна цягнецца з 2012 года, пасля валютнага крызісу і краху ўсёй эканамічнай мадэлі, якая трымалася на вонкавых спецэфектах, звязаных з тым, што ў нас быў фіксаваны валютны курс, які не супадаў з рыначным, з «накачкай ВУП метадам Пракаповіча» ўнутранымі інвестыцыямі.

Цяпер гэты метад спрабуюць аднавіць, але ён працуе значна горш — наступствы мадэрнізацыі, што пачалася якраз у 2012 годзе, прыводзяць да таго, што гэтыя спробы толькі пагаршаюць сітуацыю.

Паводле слоў Сяргея Чалага, у той час у Беларусі была развілка, калі стала зразумела, што старая мадэль не працуе і патрэбныя структурныя рэформы, каб зняць праблему неэфектыўнасці дзяржпрадпрыемстваў. Але ўлады вырашылі заняцца мадэрнізацыяй, а па сутнасці — калькай з «паскарэння» эканамічнага развіцця ў духу Гарбачова.

— Груба кажучы, вырашылі: тое, што мы выраблялі раней — карэтныя восі або лапці — будзем выпускаць на новых станках. Замест таго каб вырабляць нешта новае, — тлумачыць Чалы.

Напрыклад, у ліпені гэтага года Лукашэнка наведаў Брэсцкі электралямпавы завод і запатрабаваў актыўней асвойваць выпуск святлодыёдаў. Іронія ў тым, што на прадпрыемстве правялі мадэрнізацыю — і закупілі новыя станкі для вытворчасці лямпаў напальвання, якія састарэлі і мала каму патрэбныя.

— Як высветлілася, — звяртае ўвагу аналітык, — для вытворчасці святлодыёдных лямпачак патрэбныя абсалютна іншыя кампетэнцыі і іншы ўзровень навукова-тэхнічнага развіцця. Усё начынне купляецца ў Кітаі. А ўсе кампетэнцыі, што засталіся ў Брэсце: цокаль і лямпачка.

І калі б гэта быў толькі Брэсцкі электралямпавы! У нас цяпер амаль усе новыя праекты — гэта адвёртачная зборка з кітайскіх кампанентаў. Гэта і аўтапрам, і халадзільнікі Midea, якімі так хваліцца Брэсцкі аблвыканкам, і многае іншае.

Фокус у тым — навошта гэта рабіць?

Навошта вы вырабляеце лямпачкі, якія аўтаматычна становяцца на 40% даражэйшымі за кітайскія — які сэнс?

І гэта толькі адзін з вынікаў тагачаснай адмовы ад структурнай перабудовы эканомікі і спробаў паказаць: маўляў, мы і самі нешта можам.

Да гэтага дадаецца яшчэ і разуменне таго, што Лукашэнка-то канечны (а ягонае кіраванне, як мне падаецца, яшчэ больш канечнае) — і хочацца як мага хутчэй дабіцца хоць нейкага выніку.

Давайце, напрыклад, вырабляць фарэль, рэнтабельнасць — 30–40%. Але высвятляецца, што так гэта не працуе: патрэбныя велізарныя інвестыцыі, велізарная колькасць электраэнергіі на ўстаноўку замкнёнага цыклу, патрэбныя кармы, якіх няма, чорт пабяры.

Ну, прымусілі зрабіць БНБК гэтыя кармы — і тут высветлілася, што насамрэч іх робяць з імпартных складнікаў, і гэта атрымліваецца даражэй, чым разлічвалі.

Так выходзіць з усім, уключаючы любімую Лукашэнкам малочную прамысловасць. Да чаго прывяла гігантаманія: пабудавалі «палацы для кароў», а праблема з каровамі нікуды не знікла. Як і пытанне са спецыялістамі. Ветэрынарыя як была на тым узроўні, так і засталася — і вось вам, калі ласка, падзеж і кароў, і свіней, пагалоўе якіх дагэтуль не адноўлена.

Кропкавыя поспехі, якіх хоча Лукашэнка, дастаюцца хіба што вельмі набліжаным людзям (як цяплічныя гаспадаркі ў Віцебскай вобласці, якімі будуць займацца Цецерын і Баскаў). Мы бачым сістэму набліжаных алігархаў. А я проста нагадаю: калісьці Лукашэнка прыходзіў да ўлады пад лозунгам барацьбы з карупцыяй. І ў выніку — прыйшоў да таго, супраць чаго змагаўся.

Карупцыя стала абсалютна сістэмнай. А ўсе цэнтры прыбытку гэтых людзей знаходзяцца за мяжой.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]