Гісторыя самага незвычайнага ўцёку з СССР

Заплыў Станіслава Курылава дагэтуль застаецца загадкай.

Савецкі акеанограф Станіслаў Курылаў быў запрошаны на сумесныя даследаванні самім Жакам Івам Кусто. Аднак сусветную вядомасць ён набыў не дзякуючы сваім навуковым працам, а з-за незвычайнага ўцёку з СССР. Ён скокнуў з круізнага лайнера і на працягу трох сутак без прыпынку плыў па Ціхім акіяне. Праплыўшы каля ста кіламетраў, Курылаў дасягнуў вострава Сіаргао, размешчанага на поўдні Філіпінскага архіпелага. Да гэтага часу застаецца загадкай, як яму ўдалося пераадолець такую значную адлегласць без ежы і сну. 17 ліпеня споўнілася 90 гадоў з дня нараджэння Курылава. «Газета.Ru» узгадвае пра тое, як яму ўдалося здзейсніць дзёрзкі ўцёк з СССР.

Чаму Курылаў захацеў уцячы

13 снежня 1974 года акеанолаг Станіслаў Курылаў здзейсніў адзін з самых экстрэмальных уцёкаў у гісторыі СССР. Ён скокнуў за борт круізнага лайнера ў акіян, здолеў праплысці каля 100 км у Ціхім акіяне да вострава Сіаргао на поўдні Філіпінскага архіпелага і папрасіў палітычнага прытулку. Даўняя мара ўрэшце прывяла яго ў Канаду.

Курылава, прадстаўніка цалкам грамадзянскай прафесіі, не чыноўніка і не агента спецслужбаў, падштурхнула да адчайнага кроку крыўда. Ён не быў па перакананнях антысаветчыкам і, наколькі можна меркаваць па ўскосных прыкметах, не быў надта паглыблены ў палітыку. Аднак пакутаваў ад таго, што яго не выпускалі з краіны як патэнцыйнага невяртанца. Матывам такога рашэння ўладаў былі «непажаданыя» роднасныя сувязі Курылава.

Ягоная сястра пасля шлюбу з грамадзянінам Індыі пражывала ў Канадзе.

Выпускнік Ленінградскага гідраметэаралагічнага інстытута па спецыяльнасці «акеаналогія», Курылаў працаваў у мясцовым філіяле Інстытута акеаналогіі АН СССР, а таксама інструктарам па глыбакаводным апусканні ў Інстытуце біялогіі мора ва Уладзівастоку. Але яго маніла заграніца і цёплыя акіяны. Статус невыязнога тармазіў развіццё кар’еры па абраным ім кірунку.

Судзячы па ўсім, ён меў вельмі добрае здароўе і выдатную фізічную форму, чаму спрыялі заняткі ёгай, мала вядомай шырокаму колу савецкіх людзей, — верагодна, тут сказаўся ўплыў сваяка-замежніка. Не маючы магчымасці легальна пакінуць СССР, Курылаў распрацаваў план уцёкаў. Ён быў настолькі смелы, наколькі і вар’яцкі: пасля скачка з савецкага карабля ў адкрыты, ды яшчэ і начны, акіян меркавалася здзейсніць заплыў у невядомасць на звышдалёкую дыстанцыю.

Каб рэалізаваць задуму, Курылаў набыў круізны тур «З зімы ў лета» і сеў на лайнер «Савецкі Саюз», які перад Новым годам мусіў пракаціць турыстаў з Уладзівастока да экватара і назад без заходу ў парты. З-за адсутнасці кантактаў з «вонкавым светам» у праграме падарожжа выязная віза для пасадкі на карабель не патрабавалася. Курылаў зразумеў: гэта шанец, магчыма, усяго жыцця.

Падарожжа каштавала дорага, і заможныя савецкія грамадзяне спяшаліся не ўпусціць магчымасць як след павесяліцца. Некаторыя за ўвесь час вандроўкі не пакідалі кают — толькі пасылалі пасланцаў па алкаголь і закуску.

«За дзвярыма кожнай каюты — музыка, п’яныя воклічы, любоўныя стогны... Турысты аддаваліся весялосці кожны дарацінны дзень адпачынку», — успамінаў Курылаў.

Для выгляду ён удзельнічаў у агульных пасядзелках, аднак сам больш углядаўся ў акіян, сачыў за зоркамі, вывучаў карабель.

«У мяне былі толькі карта і бінокль»

Прааналізаваўшы прыблізны маршрут лайнера, Курылаў наметыў сабе кропку найбольшага набліжэння да сушы. У сваіх сілах 38-гадовы акеанолаг не сумняваўся. З дзяцінства ён быў выдатным плыўцом і яшчэ ў раннім узросце пераплываў Іртыш. Хоць шырыню ракі ў гарадской рысе, вядома, нельга было параўноўваць з бушуючым акіянам.

Праз гады, ужо даўно аселаўшы за мяжой, замкнёны і няўмоўны, як пра яго распавядалі, Курылаў напісаў кнігу «Адзін у акіяне: гісторыя ўцёкаў», што стала бестсэлерам.

«У той дзень, калі мне ўжо які раз адмовілі ў візе для працы на акеанаграфічных судах далёкага плавання, маё цярпенне скончылася. Звычайна мне адмаўлялі без указання прычын. На гэты раз у маёй асабістай справе была прыпіска-прысуд: «Таварышу Курылаву — наведванне капіталістычных дзяржаў лічым немэтазгодным». Мяне нібыта ўжалілі. Усё ўва мне ўзбунтавалася. Гэта ўжо, вядома, безнадзейна! Пажыццёвае зняволенне без найменшай надзеі на свабоду!» — пісаў ён, апавядаючы пра галоўны момант свайго жыцця.

Калі верыць Курылаву, пасля згаданага выпадку ў яго знік усялякі страх. Ён больш не адчуваў сябе звязаным са страной патрыятычнымі абавязкамі і не хацеў мірыцца з тым, што, «нарадзіўшыся на гэтай цудоўнай блакітнай планеце», ён быў «пажыццёва запёрты ў камуністычнай дзяржаве дзеля нейкіх дурных ідэяў».

Не жадаючы раней часу быць выкрытым, Курылаў старанна падрыхтаваўся да ўцёкаў. Ён аформіў на працы водпуск і адправіўся з Ленінграда ва Уладзівасток, дзе ўжо неаднаразова бываў па працоўных справах. Рашэнне дарослага мужчыны, вядома ж, было добра прадуманым. Ён свядома ішоў на велізарную рызыку.

«Я ішоў развітвацца з сябрамі, — пісаў Курылаў у сваёй кніжцы. – У мяне быў білет на параход, але я не мог сказаць ім пра гэта. Я ведаў, што магу не вярнуцца, і мне хацелася яшчэ раз убачыць іх. Мне здавалася, што, развітваючыся, я прысуджаю ўсіх маіх блізкіх сяброў да смерці. Мы паседзелі апошні раз утрох за бутэлькай гарэлкі.

Тады ім было цяжка дапусціць, што праз пару тыдняў да іх прыйдзе вестка пра тое, што я знік без вестак каля берагоў Філіпін».

Па дарозе ва Уладзівасток рэйс, якім ляцеў Курылаў, рабіў пасадкі ў Іркуцку, Краснаярску і Хабараўску. На Далёкім Усходзе стаялі трэскучыя маразы. Слупок тэрмометра апускаўся ніжэй за 40 градусаў. Паводле ўспамінаў Курылава, убачанае ў пералічаных гарадах толькі ўмацавала яго ў правільнасці выбару. Яму здавалася, што людзі гадамі не жывуць, а толькі выжываюць тут «пасля нейкай катастрофы, калі гэтая планета падвергнулася абледзяненню». Усё жыццё марыўшы пра тропікі, сонца і акіян, Курылаў крыху раней, яшчэ не маючы дакладнага плана дзеянняў, рыхтаваўся да свайго падарожжа на Байкале: выконваў спецыяльныя практыкаванні, купаўся ў лёд-студзёнай вадзе і абціраўся снегам.

Прыбыццё ленінградскага акеанолага ва Уладзівасток прыблізна супала з візітам прэзідэнта ЗША Джэралда Форда, з-за чаго, як адзначаў уцякач, горад расчысцілі і прывялі ў добры стан. Адыход лайнера быў прызначаны на 8 снежня. Курылаў угледзеў пэўны сімвалізм у тым, што карабель «Савецкі Саюз» быў пабудаваны ў 1930-я гады ў нацысцкай Германіі і, паводле міфаў, першапачаткова насіў назву «Адольф Гітлер», служачы чымсьці накшталт асабістай яхты фюрара. Падчас вайны яго патапілі, але пасля яе заканчэння паднялі з дна савецкія спецыялісты.

Насамрэч Курылаў пераблытаў некаторыя звесткі або свядома ўвёў сваіх чытачоў у зман дзеля прыгожай гісторыі. У рэчаіснасці параход быў пабудаваны яшчэ ў першай палове 1920-х і называўся ў Веймарскай рэспубліцы «Альберт Балін». Паколькі гэты прадпрымальнік быў яўрэем па паходжанні, нацысты перайменавалі судна ў «Ганзу». Непасрэднага дачынення да Гітлера параход не меў, перавозячы падчас Другой сусветнай вайны ваенныя грузы і асабісты склад вермахта. У сакавіку 1945 года «Ганза» падарвалася на міне. Праз чатыры гады судна паднялі і аднавілі ў ГДР.

«У мяне былі толькі дробнамаштабная карта Ціхага акіяна, карта зорнага неба і бінокль, — дзяліўся герой. – Я збіраўся вызначаць шлях судна па счысленні і па бачных контурах зямлі. Да маёй найвялікшай радасці, на трэці дзень плавання наш загадкавы маршрут быў рассакрэчаны».

100 кіламетраў замест 18

Дык вось, 13 снежня 1974 года Курылаў, улучыўшы момант у цёмны час сутак, скокнуў з кармы з вышыні больш за 12 м і ледзь не трапіў пад вінты цяплохода.

Абышлося: ён надзеў ласты, маску, трубку і адправіўся ў свой галоўны заплыў. У спаборніцкай праграме па плаванні на адкрытай вадзе ў наш час мужчыны разыгрываюць медалі на дыстанцыі 25 км. Яны апранутыя ў цёплыя гідракасцюмы, а водную прастору загадзя ачышчаюць для іх камфорту ад медуз.

У Курылава не было нічога, акрамя рэдкай вынослівасці і майстэрства плыўца. Хутчэй за ўсё, з такім узроўнем падрыхтоўкі ён мог бы сёння прэтэндаваць на перамогу на Алімпіядзе, тым больш там пераадольваюць усяго 10 км.

Медуза ўжаліла плыўца толькі аднойчы, а акулы не праявілі да яго цікавасці.

Паводле разлікаў Курылава, ён мусіў праплысці толькі каля 18 км. Аднак памылкі з навігацыяй і цячэннямі павялічылі дыстанцыю больш чым у пяць разоў. Ён плыў амаль трое сутак, а калі выбраўся на бераг, яго затрымалі філіпінскія праваахоўнікі за парушэнне дзяржаўнай мяжы.

«Свой галоўны ўчынак у жыцці ён здзейсніў у 38 гадоў — ва ўзросце поўнай фізічнай і духоўнай сталасці, — канстатаваў у сваім матэрыяле «Скачок у штормавы акіян» доктар філасофскіх навук, прафесар, загадчык кафедры філасофіі і сацыяльна-палітычных дысцыплін Амурскага ГПГУ Рудольф Ліўшыц. — Вось ён апісвае, як, пераадолеўшы бясконцыя небяспекі, дабраўся да жаданага берага. І тут раптам выяўляе, што не ўзяў з сабой ні дакументаў, ні грошай, наогул нічога, што патрабуецца для жыцця.

То-бок, прымаючы рашэнне скокнуць з борта судна ў штормавы акіян, ён не падумаў нават пра тое, што будзе потым, калі ён куды-небудзь даплыве.

Дзе ён будзе жыць? Кім працаваць? На якія сродкі існаваць? Яго галаву наведваюць нейкія смутныя мары пра жыццё на неабжытым востраве, пра тое, што ён будзе, падобна Робінзону Круза, харчавацца дарункамі мора. Такія мроі дапушчальныя для дзіцяці, што не ведае рэальнага жыцця, але дарослы чалавек таму і дарослы, што ўсведамляе розніцу паміж фантазіямі і рэчаіснасцю.

На філіпінскім востраве, куды дабраўся Курылаў, да яго, натуральна, праявіла цікавасць паліцыя. І ў гэтым няма нічога дзіўнага: невядома адкуль з’яўляецца чалавек, які гаворыць на незнаёмай мове і не можа прад’явіць ніякіх дакументаў. Неабходна ўстанавіць асобу прыбылца і вызначыць, як з ім паступіць.

Слава ж уражаны: «Адкуль, маўляў, на трапічным востраве паліцыя?»

Калі прыняць тую версію, што Курылаў вырашыў на свой вар’яцкі ўчынак дзеля жадання ўбачыць трапічныя краіны, то давядзецца зрабіць выснову, што ім кіраваў капрыз. Але зноў жа — гэта не ўласціва даросламу чалавеку. На пэўным этапе жыцця дзіця пачынае ўсведамляць, што не кожнае жаданне можа збыцца, і робіць яшчэ адзін крок да даросласці. Курылаў яго так і не зрабіў, таму назаўсёды застаўся Славам».

«Ён як ніхто іншы ўмеў пераадольваць страх»

Паўгода Курылаў правёў на Філіпінах, чакаючы рашэння ўладаў адносна сваёй лёсу. Трапіўшы з філіпінскай турмы ў дабрабытную Канаду, да сястры, акеанолаг спачатку перабіваўся выпадковымі заробкамі ў піцэрыі. Пазней, дзякуючы пасярэдніцтву, пра яго навыкі і ўменні даведаліся ў фірме, што спецыялізавалася на марскіх даследаваннях каля Гавайскіх астравоў. У Паўночнай Амерыцы Курылаў затрымаўся крыху больш за 10 гадоў. Канчатковым месцам жыхарства вандроўніка стаў Ізраіль, дзе ён уладкаваўся ў Хайфскі акеанаграфічны інстытут. Там жа Курылаў ажаніўся з Аленай Гендэлевай.

«Мы сустрэліся на дні народзінаў маёй знаёмай, мастачкі ў Яфе, у велізарным арабскім доме, — распавядала яна выданню The Epoch Times у 2014 годзе. — Ішоў чэрвень 1985 года, цёплыя светлыя дні. Гэта было 25 чэрвеня. Пра Славу я чула, чытала ўрыўкі з «Уцёкаў» у часопісе «22». Ён прыбыў у Ізраіль для кансультацый, на здымкі фільма пра яго ўцёкі. Слава таксама быў запрошаны на гэтую «тусоўку».

Ён быў такі цудоўны, такі ладны! Мы абмяняліся тэлефонамі. З фільмам справа застопарылася, і Слава з’ехаў у Канаду.

Недзе ў сакавіку Слава з’явіўся ў Ізраілі зноў. А роўна праз год, дзень у дзень, 25 чэрвеня я сустрэла яго на аўтобусным прыпынку каля майго дома. Мы загаварыліся, наша размова цягнулася шэсць гадзін, а потым яшчэ дванаццаць гадоў».

На новай радзіме Курылаў трагічна загінуў 29 студзеня 1998 года. Падчас вадалазных прац на Тыверыядскім возеры ўжо немалады мужчына ва ўзросце за 60 заблытаўся ў рыбалоўных сетках на дне і, вычарпаўшы ўвесь паветра ў балоне, задушыўся. Паводле адной з версій, акеанолаг спрабаваў вызваліць з пасткі напарніка.

«Ён як ніхто іншы ўмеў пераадольваць страх, — успамінала ўдава Курылава. — Мяне дагэтуль да глыбіні душы ўражваюць яго словы: «Барацьба за выжыванне магла моцна адцягнуць мяне ад назіранняў. Мне хацелася ўбачыць і зразумець усё тое, што заўсёды было схавана ад чалавечага вока і ўвагі. Я страчваў самавалоданне толькі на кароткі час».

У Савецкім Саюзе Станіслаў Курылаў быў завочна прыгавораны да дзесяці гадоў зняволення за здраду Радзіме.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]