З доларам у Беларусі адбываюцца дзіўныя рэчы

Чаму ў суседніх абменніках розныя курсы?

Курс валют уплывае практычна на ўсё — ад кошту імпартных тавараў да цэн на адпачынак за мяжой. Але далёка не ўсе разумеюць, адкуль наогул бяруцца лічбы, якія мы бачым у абменніках, піша Onlíner.

Хто вызначае кошт долара, еўра і расійскага рубля ў Беларусі? Чаму банкі прапануюць розныя курсы? І навошта Нацыянальнаму банку патрэбны валютны кошык? Адказваем на самыя важныя пытанні простымі словамі.

Што такое валютны курс і якім ён бывае

Асноўнай грашовай адзінкай Беларусі з'яўляецца беларускі рубель. Аднак у паўсядзённым жыцці грамадзяне і кампаніі рэгулярна здзяйсняюць аперацыі з замежнай валютай: купляюць долары, еўра, расійскія рублі і іншыя грашовыя адзінкі. Для такіх аперацый выкарыстоўваецца валютны курс — паказчык, які вызначае, колькі каштуе адна валюта адносна іншай.

Прасцей кажучы, курс паказвае, якую колькасць беларускіх рублёў трэба заплаціць за адзін долар, еўра або расійскі рубель.

Існуе некалькі відаў валютных курсаў.

1. Афіцыйны курс

Афіцыйны курс устанаўлівае Нацыянальны банк. Ён выкарыстоўваецца пры правядзенні шэрагу дзяржаўных і бухгалтарскіх аперацый, а таксама пры разліках, звязаных са знешнеэканамічнай дзейнасцю. Для яго вызначэння ўлічваюцца вынікі таргоў замежнымі валютамі на Беларускай валютна-фондавай біржы.

2. Біржавы курс

Гэты курс фармуецца непасрэдна ў ходзе таргоў на біржы. Яго значэнне залежыць ад балансу попыту і прапановы: калі ўдзельнікаў рынку, якія жадаюць купіць валюту, больш, чым прадаўцоў, курс расце. Калі прапанова перавышае попыт, курс зніжаецца.

3. Курсы банкаў і абменных пунктаў

Курс, які бачаць кліенты ў абменніках і мабільных прыкладаннях банкаў, усталёўваецца самімі фінансавымі арганізацыямі. Пры гэтым банкі арыентуюцца на сітуацыю на біржы, дзеянні канкурэнтаў і ўласную патрэбу ў валюце. Таму курсы куплі і продажу адной і той жа валюты ў розных банках могуць адрознівацца.

Якія яшчэ бываюць курсы

Існуе і іншая класіфікацыя валютных курсаў.

Прамой курс паказвае кошт замежнай валюты ў нацыянальнай: напрыклад, колькі беларускіх рублёў трэба заплаціць за адзін долар ЗША.

Зваротны курс, наадварот, адлюстроўвае кошт нацыянальнай валюты ў замежнай, то бок паказвае, колькі долараў або еўра можна атрымаць за адзін беларускі рубель.

Бягучы курс — гэта значэнне, што дзейнічае ў пэўны момант часу.

Форвардны курс уяўляе сабой узгоднены або прагназаваны курс валюты на пэўную дату ў будучыні. Такія інструменты часта выкарыстоўваюцца кампаніямі для змяншэння валютных рызык.

Фіксаваны курс прадугледжвае, што яго значэнне або дапушчальны дыяпазон ваганняў вызначае рэгулятар.

Плаваючы курс фармуецца пад уздзеяннем рыначных фактараў — перадусім попыту і прапановы на валютным рынку.

Як фармуюцца курсы валют у Беларусі

Курсы валют, якія затым становяцца арыенцірам для банкаў і абменных пунктаў, фармуюцца на Беларускай валютна-фондавай біржы. Гэта пляцоўка, дзе ўдзельнікі рынку купляюць і прадаюць замежную валюту. Таргі праходзяць у працоўныя дні з 10 да 13 гадзін, за выключэннем выходных і святочных дзён.

Падчас таргоў удзельнікі падаюць заяўкі: указваюць, якую валюту і ў якім аб'ёме хочуць купіць або прадаць, а таксама па якім курсе гатовыя заключыць здзелку. Калі сустракаюцца адпаведныя заяўкі на куплю і продаж, здзелка адбываецца. Так паступова фармуецца рыначная цана валюты.

Па выніках таргоў разлічваецца сярэднеўзважаны курс. Ён улічвае не толькі цэны здзелак, але і іх аб'ёмы: чым большая сума аперацыі, тым мацней яна ўплывае на выніковае значэнне. Менавіта гэты паказчык потым выкарыстоўваецца Нацыянальным банкам пры ўстанаўленні афіцыйнага курсу беларускага рубля да замежных валют на наступны дзень.

Афіцыйны курс прымяняюць у разліках дзяржавы, бухгалтарскім уліку, знешнеэканамічных аперацыях і іншых афіцыйных працэдурах. Акрамя таго, на яго арыентуюцца камерцыйныя банкі, калі ўсталёўваюць уласныя курсы куплі і продажу валюты для кліентаў.

Простымі словамі: банк глядзіць на біржавыя і афіцыйныя значэнні, ацэньвае сітуацыю на рынку, уласныя запасы валюты, попыт з боку кліентаў і прапановы канкурэнтаў. Пасля гэтага ён устанаўлівае курс куплі і курс продажу — тыя самыя лічбы, якія людзі бачаць на табло ў аддзяленнях або ў банкаўскіх прыкладаннях.

Беларуская валютна-фондавая біржа пры гэтым выступае толькі пасярэднікам, як і любая іншая біржа. Яна не прадае валюту наўпрост, а стварае тэхнічную і юрыдычную інфраструктуру, дзе банкі, прадпрыемствы і іншыя дапушчаныя ўдзельнікі могуць заключаць здзелкі. За гэтую паслугу ўдзельнікі таргоў плацяць камісіі, а самі таргі сёння праходзяць у электронным фармаце.

На біржавы курс уплываюць перадусім попыт і прапанова. Калі кампаніям, банкам або іншым удзельнікам трэба больш валюты, чым яе гатовыя прадаць, курс можа расці. Калі прадаўцоў больш, чым пакупнікоў, валюта таннее. Але гэта не адзіны фактар. Маюць значэнне стан знешняга гандлю, паступленне валютнай выручкі, сітуацыя на рынках краін — гандлёвых партнёраў Беларусі, рашэнні цэнтральных банкаў, палітычныя і эканамічныя падзеі.

Для Беларусі асабліва важная дынаміка расійскага рубля, бо Расія застаецца адным з ключавых эканамічных партнёраў краіны. Таму змены на расійскім валютным рынку адбіваюцца і на беларускім рублі.

Такім чынам, шлях ад біржы да абменніка выглядае так: спачатку на таргах фармуецца рыначны арыенцір, затым Нацыянальны банк устанаўлівае афіцыйны курс, а ўжо пасля гэтага банкі разлічваюць свае курсы для кліентаў.

Што такое валютны кошык і навошта за ім сочаць

Калі ў навінах гавораць, што «валютны кошык падаражэў» або «кошык валют патаннеў», ідзе гаворка не пра нейкі сапраўдны кошык з грашыма. Гэта спецыяльны паказчык, які дапамагае зразумець, што ў цэлым адбываецца з беларускім рублём.

Справа ў тым, што курс беларускага рубля нельга ацэньваць толькі адносна адной валюты. Напрыклад, сёння долар можа патаннець, а расійскі рубель — падаражэць. У такой сітуацыі складана адразу сказаць, стаў беларускі рубель мацнейшы ці слабейшы. Каб бачыць агульную карціну, выкарыстоўваецца валютны кошык.

Уявіце, што беларускі рубель адначасова параўноўваюць з некалькімі найбольш важнымі для краіны валютамі і затым выводзяць агульны вынік. Цяпер у такі кошык уваходзяць расійскі рубель, долар ЗША і кітайскі юань.

Пры гэтым уплыў кожнай валюты на выніковы паказчык розны. Найбольшую вагу мае расійскі рубель — 60%. Гэта тлумачыцца тым, што менавіта на Расію прыпадае значная частка беларускага знешняга гандлю. На долар ЗША прыпадае 30%, а на кітайскі юань — 10%.

Прасцей кажучы, калі расійскі рубель прыкметна ўмацаваўся, а долар крыху знізіўся, выніковае значэнне кошыка ўсё адно можа вырасці, бо расійская валюта аказвае на яго значна большы ўплыў. Таму валютны кошык дазваляе ацаніць не асобныя курсы, а становішча беларускага рубля ў цэлым.

Напрыклад, калі кошык таннее, звычайна гэта азначае, што беларускі рубель умацоўваецца адносна асноўных валют гандлёвых партнёраў краіны. Калі кошык даражэе, беларускі рубель, наадварот, слабее.

Як звязаныя валютны кошык і курс беларускага рубля

У Беларусі дзейнічае рэжым плаваючага курсу. Гэта азначае, што кошт замежных валют вызначаецца перадусім попытам і прапановай на рынку. Як мы ўжо пісалі вышэй, калі прадпрыемствам, банкам і іншым удзельнікам рынку трэба больш долараў, расійскіх рублёў або юаняў, чым гатовыя прадаць іншыя ўдзельнікі, курс расце. Калі валюты на рынку дастаткова і прадаўцоў больш, чым пакупнікоў, курс зніжаецца.

Нацыянальны банк не ўстанаўлівае фіксаваны курс долара, расійскага рубля або юаня і не задае для іх канкрэтныя мэтавыя значэнні. А вось курс еўра фармуецца некалькі інакш. Справа ў тым, што аб'ём таргоў па еўра значна меншы, чым па вышэйзгаданых валютах, таму афіцыйны курс еўра ў значнай ступені разлічваецца на падставе яго суадносін з доларам на сусветным валютным рынку. Фактычна Нацбанк выкарыстоўвае даныя пра курс беларускага рубля да долара ЗША і міжнародны курс пары «еўра — долар» (EUR/USD). Менавіта таму еўра можа даражэць або таннець адносна беларускага рубля нават тады, калі курс долара ўнутры краіны амаль не змяняецца.

Рэгулятар уважліва сочыць за сітуацыяй на валютным рынку, у тым ліку за дынамікай валютнага кошыка. Для Нацбанка кошык — гэта свайго роду індыкатар стану валютнага рынку. Ён дапамагае зразумець, наколькі моцна змяняецца становішча беларускага рубля адносна асноўных валют.

Калі на рынку ўзнікаюць рэзкія ваганні і курсы пачынаюць змяняцца занадта хутка, Нацыянальны банк можа праводзіць валютныя інтэрвенцыі, то бок купіць або прадаць пэўны аб'ём замежнай валюты. Такія аперацыі выкарыстоўваюцца не дзеля таго, каб усталяваць патрэбны курс, а каб згладзіць празмерныя скачкі і зменшыць напружанасць на рынку.

Чаму курс у абменніку адрозніваецца ад курсу на біржы

Многія заўважаюць, што курс валюты ў абменніку амаль заўсёды адрозніваецца ад таго, які публікуе Нацыянальны банк або які складваецца ў ходзе таргоў на біржы. Гэта нармальна, бо банкі не абавязаныя прадаваць і купляць валюту па біржавым курсе.

Пасля завяршэння таргоў на Беларускай валютна-фондавай біржы банкі атрымліваюць арыенцір — рыначную вартасць валюты. Але затым кожны банк самастойна вырашае, па якім курсе купляць і прадаваць долары, еўра, расійскія рублі і іншыя валюты сваім кліентам.

Пры гэтым банкі ўлічваюць адразу некалькі фактараў: сітуацыю на валютным рынку, уласныя запасы валюты, попыт з боку кліентаў, дзеянні канкурэнтаў і нават выдаткі на абслугоўванне валютна-абменных аперацый. Напрыклад, калі цягам дня кліенты актыўна купляюць долары і банк бачыць, што яго валютныя запасы скарачаюцца, ён можа крыху павысіць курс продажу.

Калі ж сітуацыя адваротная і людзі часцей прадаюць валюту, чым купляюць яе, банк можа зрабіць больш прывабным курс куплі. Так ён стымулюе кліентаў прыносіць валюту менавіта да яго.

Што такое спрэд

Пэўна, вы заўважалі, што ў абменніках заўсёды ёсць дзве цэны: адна — для куплі валюты банкам, другая — для продажу кліенту. Вось розніца паміж гэтымі значэннямі і называецца спрэдам.

Менавіта са спрэду банк пакрывае выдаткі на правядзенне валютна-абменных аперацый і атрымлівае частку даходу. Бо праца з наяўнай валютай патрабуе выдаткаў: банк павінен дастаўляць банкноты ў аддзяленні, захоўваць іх, пералічваць, забяспечваць бяспеку абменных пунктаў і аплачваць працу супрацоўнікаў.

Чым меншы спрэд, тым выгадней курс для кліента, але пры занадта малой розніцы банк практычна не зарабляе на абменных аперацыях. Калі ж спрэд становіцца занадта вялікім, кліенты могуць пайсці да канкурэнтаў. Таму банкі пастаянна шукаюць баланс паміж прывабным курсам і ўласнай даходнасцю.

Чаму курсы ў розных банках адрозніваюцца

Хоць усе банкі працуюць на адным рынку, курсы ў іх абменніках могуць істотна адрознівацца. Прычына ў тым, што ў кожнага банка свая сітуацыя з попытам і прапановай валюты. Адзін банк можа адчуваць дэфіцыт долараў і быць гатовым купляць іх даражэй за канкурэнтаў. Другі, наадварот, мае дастатковыя запасы валюты і не зацікаўлены ў дадатковых пакупках.

Акрамя таго, банкі па-рознаму ацэньваюць рыначныя рызыкі і канкуруюць паміж сабой за кліентаў. Таму нават на працягу аднаго дня курсы могуць змяняцца некалькі разоў.

Ці можа курс у абменніку моцна адрознівацца ад афіцыйнага

Так, такое магчыма, асабліва ў перыяды павышанага попыту на наяўную валюту. Калі банку складана папоўніць запасы долараў, еўра або расійскіх рублёў, ён можа ўсталяваць курс продажу значна вышэйшы за афіцыйны. І наадварот, часам банкі гатовыя прадаваць асобныя валюты танней за рынак, калі хочуць скараціць іх рэшткі ў касах.

Аднак у звычайных умовах розніца паміж афіцыйным курсам і банкаўскім застаецца адносна невялікай, паколькі банкі канкуруюць паміж сабой за кліентаў. Калі адзін банк выставіць занадта нявыгадны курс, людзі проста абяруць іншы абменнік.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]