«У снежні патраціла на ежу 115 рублёў»

Як беларусы эканомяць у крамах.

Пакуль адны скардзяцца на захмарныя цэны і хітрыя прыёмы маркетолагаў, іншыя беларусы ператварылі паход у краму ў мастацтва разліку. У іх розныя падыходы — ад строгіх табліц у Excel да поўнай адмовы ад банкаўскіх карт, але агульная мэта: не пакідаць у супермаркетах ніводнай лішняй капейкі, піша Onliner.

Ліза: ходзіць у краму са сваім пакетам і можа пражыць на 37 рублёў у тыдзень

Елізавеце 30 гадоў, яна жыве ў Мінску і працуе ў службе падтрымкі кліентаў. Некалькі гадоў таму яна паспела пажыць у розных расійскіх гарадах, у тым ліку ва Уладзівастоку, а потым вярнулася дадому.

Ліза кажа, што ніколі не была чалавекам, для якога грошы і высокі даход стаяць на першым месцы, але менавіта абмежаваны бюджэт навучыў яе ўважліва лічыць выдаткі. Цяпер яна ставіцца да пакупак амаль як да сістэмы: вядзе табліцы, фіксуе выдаткі і загадзя прадумвае, у якую краму і ў які дзень лепш пайсці. Пры неабходнасці дзяўчына цалкам можа траціць на ежу каля 100 рублёў у месяц.

— Я не заўжды так жыла і не заўжды так эканоміла. Пару гадоў таму я пераехала ва Уладзівасток, дзе мне трэба было здымаць жыллё і жыць на невысокі заробак. Хочаш не хочаш, а ў такой сітуацыі ты проста вымушаны лічыць усе свае выдаткі.

Я тады пачала параўноўваць цэны, запісваць выдаткі, глядзець, на чым можна зэканоміць без шкоды для сябе. Паступова гэта ператварылася ў звычку. Калі я вярнулася ў Мінск, у мяне ўжо не было такой вострай неабходнасці эканоміць, але сама звычка засталася.

Я ўжо проста не ўмею інакш: мне важна ўсё кантраляваць, разумець, куды сыходзяць грошы, і не траціць лішняга.

З цягам часу неабходнасць эканоміць ператварылася ў Лізы ў даволі жорсткую сістэму ўліку выдаткаў і пакупак.

— Я фіксую наогул усе выдаткі, нават самыя маленькія. У мяне ёсць табліца, куды я заношу кожную пакупку. Дзякуючы гэтаму я дакладна разумею, колькі ў мяне сыходзіць на ежу за месяц — у сярэднім гэта 200—300 рублёў. Напрыклад, у верасні было 282 рублі, у кастрычніку — 302, у лістападзе — 224, у снежні — 115.

Перад паходам у краму я заўсёды раблю рэвізію дома, гляджу, што ў мяне ёсць у халадзільніку, якія крупы засталіся, што скончылася. У мяне дрэнная памяць, таму, калі я не запішу, я проста забудуся і, напрыклад, вярнуся без памідораў на ўвесь тыдзень.

Спіс я складаю хутка, літаральна за пяць хвілін, і далей ужо строга трымліваюся яго.

У краму я хаджу адзін раз на тыдзень — звычайна ў сераду або ў чацвер. У выхадныя не хаджу, таму што там шмат людзей і чэргі.

Я стараюся закрыць усе пакупкі за адзін раз. Калі трэба закупіць нешта цяжкае, напрыклад мяса або крупы, магу замовіць дастаўку.

Але калі не дацягваю да мінімальнай сумы (напрыклад, бясплатная дастаўка ідзе ад 70 рублёў, а ў мяне пакупак на 65), я не дабіраю лішняга. Лепш сама схаджу ў краму двойчы, чым куплю нешта непатрэбнае.

Заўсёды нашу з сабой пакет, каб не купляць яго на касе.

Гэта драбяза, але калі кожны раз браць новы, то ў выніку набягае адчувальная сума.

Я стараюся хадзіць у адну і тую ж краму — звычайна гэта гіпермаркет, дзе можна купіць адразу ўсё неабходнае. Маленькія крамы я не люблю, таму што там часта няма альтэрнатывы: ляжыць адзін варыянт, напрыклад, яблыкаў, і ты нібыта вымушаны браць яго.

Асобна Ліза выбудовала і сам рацыён — ён у яе таксама падпарадкаваны сістэме і абмежаванням.

— Зараз у мяне яшчэ і дыета, я цалкам перабудавала харчаванне і ўвогуле не ем салодкае, тлустае, мукавое і малочнае. З-за гэтага ў мяне даволі просты і паўтаральны набор прадуктаў. Штодня я ем гародніну і садавіну — гэта база, плюс крупы і мяса. У мяне такі «канструктар»: крупа, мяса, гародніна.

Вось, напрыклад, адна з маіх закупак на тыдзень — яна абышлася ў 37 рублёў. Там былі фасоля, кукуруза, алівы, агуркі, памідоры, бананы, ківі, яблыкі, морква, аўсянка, макароны. Гэта якраз той набор, з якога я збіраю свой рацыён.

Я купляю роўна столькі, колькі мне трэба на тыдзень, і не закупляюся наперад тым, што можа сапсавацца. Напрыклад, я ведаю, што мне патрэбна сем памідораў на тыдзень, — значыць, я бяру сем, не больш. Тое ж самае з іншымі прадуктамі.

Нават у самой краме Ліза стараецца максімальна выключыць любыя спантанныя рашэнні і не паддавацца на стандартныя хітрыкі маркетолагаў.

— Я заўсёды іду ў краму сытай — гэта важна. І заўсёды ў навушніках — у мяне гучыць музыка, я проста хаджу ў сваім тэмпе і не адцягваюся ні на што вакол. Ніколі не бяру тавар, якога няма ў спісе, нават калі ён будзе па акцыі або каштаваць вельмі танна.

У мяне няма ўнутранага ціску: маўляў, калі ты зайшоў у краму, значыць, трэба абавязкова нешта купіць. Я магу спакойна выйсці з крамы зусім без нічога або, калі ўжо паклала нешта ў кошык, але потым разумею, што мне гэта не трэба, магу вярнуць тавар на месца.

На касе я таксама нічога імпульсіўнага не бяру. Усе гэтыя жуйкі, шакаладкі — гэта мяне наогул не чапляе.

Эканомія дзяўчыны не абмяжоўваецца прадуктамі — той жа прынцып яна пераносіць і на ўсе астатнія сферы.

— Я стараюся не траціць грошы на нейкія рэчы, якія мне не патрэбныя. У мяне няма шкодных звычак, я не п'ю каву, не езджу на таксі. Ваду, напрыклад, таксама не купляю, таму што ў Мінску яе можна піць з-пад крана.

Я не хаджу на манікюр — замест гэтага навучылася рабіць яго сама. То-бок я патраціла на інструменты каля 50 рублёў, у той час як у салоне зрабіць ногці адзін раз каштуе ўдвая даражэй. Гэта проста навык, які адзін раз асвойваеш — і далей не траціш на гэта грошы пастаянна. Са стрыжкай так жа: я не хаджу ў салоны, а падраўноўваю валасы сабе сама, і мяне гэта цалкам задавальняе.

Лекі таксама не купляю ў найбліжэйшай аптэцы, а спачатку манітору, дзе які прэпарат каштуе танней, затым магу схадзіць у дзве-тры аптэкі. У мяне была сітуацыя, калі за кошт гэтага атрымалася зэканоміць каля 15 рублёў на адным і тым жа наборы.

Я не купляю адзенне проста так, для задавальнення або каб атрымаць пазітыўныя эмоцыі. Калі і бяру штосьці, то таму, што гэта насамрэч патрэбна, і з разлікам на тое, што гэта будзе насіцца доўга.

Што да забаў: для мяне найлепшыя забавы — тыя, што бясплатныя. Калі ёсць нейкія бясплатныя выставы або музеі, то я схажу туды.

А наогул, я вельмі люблю гуляць і хадзіць пешшу, магу спакойна прайсці 10—15 тыс. крокаў.

Бытавую хімію купляю адразу наперад. Напрыклад, парашкі, сродкі для мыцця посуду, нейкія базавыя рэчы — я магу адзін раз закупіць іх і закрыць гэтае пытанне на месяц наперад. Тое ж самае са сродкамі жаночай гігіены. Гэта, дарэчы, даволі вялікі артыкул выдаткаў, калі купляць пастаянна патроху, я ж закупіла аптам адразу на год — выйшла прыкметна танней. Купляю такія рэчы звычайна на маркетплейсах, таму што там звычайна выгадней, чым у крамах, і можна лёгка параўнаць цэны.

Заробак у сярэднім у мяне атрымліваецца каля 2000—2400 рублёў у месяц. Пры гэтым базавыя выдаткі даволі нізкія — 200—300 рублёў штомесяц. Астатнія грошы я адкладаю: частку пакідаю ў рублях, частку пераводжу ў долары. Ёсць нават канкрэтныя мэты: абнавіць тэхніку (тэлефон, ноўтбук), магчыма, зрабіць рамонт, абнавіць нейкую мэблю ў доме.

Дарэчы, на адпачынак у мяне атрымалася назапасіць за тры месяцы без нейкага моцнага напружання — проста за кошт таго, што няма лішніх выдаткаў. Для мяне гэта якраз паказчык таго, што сістэма працуе.

Сябры і хлопец Лізы спакойна ставяцца да яе звычкі эканоміць. Яна не навязвае свае правілы іншым і падкрэслівае, што кожны жыве так, як яму камфортна. Па яе словах, у іх з партнёрам супадаюць фінансавыя погляды на зберажэнні, крэдыты і пакупкі, таму канфліктаў на гэтай глебе не ўзнікае.

— Няма такога, што я камусьці навязваю сваё бачанне. Разумею, што мой падыход падыдзе не ўсім: для кагосьці гэта можа быць занадта жорстка, занадта шмат кантролю. Але мне так камфортна.

Пры гэтым я сама ведаю, што ў гэтай эканоміі ёсць і адваротны бок. Напрыклад, мне складана прымаць рашэнні пра буйныя пакупкі. Я хутчэй не куплю, чым куплю нешта. Часам нават даводзіцца ўгаворваць сябе патраціць грошы.

Максімум з «лішняга», што я сабе дазваляю, — гэта марожанае. Звычайна для гэтага патрэбная нейкая нагода — напрыклад, калі ў мяне быў дрэнны дзень. У цэлым гэта нармальная сістэма, калі чалавеку важныя пачуццё кантролю і спакой.

Максім: плаціць толькі наяўнымі, каб зэканоміць 30—40%

Максіму 56 гадоў. Да пакупак ён падыходзіць таксама без фанатызму, але вельмі прагматычна. Спецыяльна за зніжкамі не палюе, табліц не вядзе і кожную капейку не вылічвае, аднак амаль заўсёды глядзіць на кошт за кілаграм, бярэ уцэненыя прадукты, калі яны нармальнай якасці, і стараецца закупляць мяса і рыбу толькі на рынках.

— У мяне няма такога, што я спецыяльна эканомлю або выбудоўваю нейкую сістэму, — проста рацыянальна стаўлюся да пакупак. Я застаў час, калі выбару ў крамах увогуле не было, і гэта, напэўна, сфармавала маё стаўленне да выдаткаў. Таму я бяру толькі тое, што патрэбна.

Зараз я не звяртаю ўвагі на маркетынгавыя хітрыкі. Акцыі кшталту «1+1» мяне не чапляюць. Я хутчэй гляджу на уцэненыя тавары — тое, у якіх падыходзіць тэрмін прыдатнасці. Гэта, напрыклад, садавіна, гародніна, мясныя прадукты, у якіх заканчваецца тэрмін. Калі яны нармальнай якасці, чаму б не ўзяць танней?

Я не бягаю па крамах спецыяльна ў пошуках зніжак, але калі бачу адэкватнае зніжэнне цаны, то бяру. Бывае, што пакункі прадаюць ужо са зніжкай у 50%, і гэта сапраўды выгадна.

Прыблізна раз на месяц я езджу на рынак і закупляюся мясам і рыбай прыкладна на 250 рублёў. Частка ідзе адразу ў гатаванне, частка — у маразільнік. Па сутнасці, да гэтага застаецца дакупіць круп, гародніны — і больш ніякіх выдаткаў на ежу няма.

Плюс у мяне ёсць правераныя прадаўцы, якія гандлююць некандыцыйным таварам — прадуктамі, якія на выгляд могуць быць некрасівымі, але нармальныя па якасці. Тое, што каштуе 18—20 рублёў, у іх можна ўзяць за 5—6.

У крамах я заўсёды гляджу на кошт за кілаграм. Гэта, па сутнасці, адзіны нармальны арыенцір. Брэнд для мяне значэння не мае — важна толькі тое, колькі каштуе прадукт па факце.

З адзення я таксама не бяру што папала. Я не нашу рэчы з вялікімі лагатыпамі: не бачу сэнсу кагосьці рэкламаваць.

Яшчэ з прынцыпаў — стараюся насіць з сабой толькі наяўныя. Аднойчы я вырашыў правесці эксперымент: месяц увогуле не карыстацца наяўнымі грашыма і плаціць толькі картай. У выніку я патраціў недзе на 30—40% больш, чым звычайна, — проста таму, што няма адчування абмежаванняў. Калі ў цябе ёсць папяровыя грошы, ты разумееш: у цябе ў кашальку ўмоўна 100 рублёў — гэта твая мяжа. А з картай гэтага няма, яна ўсюды праходзіць, ты не адчуваеш, колькі насамрэч траціш і колькі ў цябе засталося. Гэта такі просты спосаб абмежаваць сябе, каб не ўзяць лішняга.

Аляксей: ігнаруе акцыі і жыве па правілу 24 гадзін

Сваімі метадамі падзяліўся і Аляксей. Мужчына кажа, што ў яго ніколі не было асаблівых праблем з імпульсіўнымі пакупкамі, але з цягам часу ён выбудаваў для сябе просты і жорсткі падыход да наведвання крамаў.

— Імпульсіўных пакупак у мяне раней было надзвычай мала, а цяпер іх няма ўвогуле. Я проста іду ў краму толькі па тое, што мне трэба, спіс трымаю ў галаве. Хітрыкі крамаў я не заўважаю, бо калі ёсць канкрэтная мэта, то ты не адцягваешся на іншыя паліцы і проста не глядзіш па баках.

Акцыі і зніжкі могуць працаваць толькі тады, калі ты сапраўды разумееш, што гэта табе патрэбна, і ведаеш цану на гэты тавар у іншых супермаркетах. У адваротным выпадку сэнсу іх вывучаць няма.

У мяне ёсць простае правіла: зайшоў і выйшаў. Паўжыцця траціць на краму дакладна не варта.

Яшчэ ёсць правіла 24 гадзін: калі падаецца, што рэч патрэбная, лепш пачакаць — праз нейкі час становіцца зразумела, ці насамрэч яна патрэбная, ці гэта быў проста імпульс.

Вельмі часта тое, што ты купіў на эмоцыях, ужо на наступны дзень ляжыць без патрэбы.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]