Уладзімір Фесенка: Ёсць два сцэнары завяршэння вайны ў Іране

Трамп моцна рызыкуе.

Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп заявіў, што вайна з Іранам амаль скончылася. Ці сапраўды гэта так?

Па каментар сайт Charter97.org звярнуўся да вядомага ўкраінскага палітолага, кіраўніка Цэнтра прыкладных палітычных даследаванняў «Пента» Уладзіміра Фесенкі:

— У дадзеным выпадку заявы Трампа накіраваныя на тое, каб супакоіць амерыканскую публіку і часткова партнёраў. Паказаць, што яшчэ крышачку — і вайна скончыцца, таму што галоўнае ўражанне, якое ўзнікла ў многіх па завяршэнні першага тыдня вайны, — што вайна зацягваецца, што Злучаныя Штаты завязлі і незразумела, калі і якім чынам яны з гэтай вайны выйдуць. Да таго ж ужо праявіліся негатыўныя наступствы. Перш за ўсё — рост цэн на нафту і, адпаведна, на нафтапрадукты. Растуць цэны на бензін і дызельнае паліва ў Злучаных Штатах, а цана галона бензіну ў ЗША — гэта заўсёды галоўны індыкатар перадвыбарчай сітуацыі. Ёсць такая прыкмета ў амерыканскай палітыцы: калі ў год выбараў расце цана галона бензіну, гэта азначае, што кіроўная партыя прайграе выбары.

Так што для Трампа гэта вялікая рызыка, ён гэта разумее, таму супакойвае публіку. Гэта першае, самае лагічнае тлумачэнне, таму што насамрэч ні пра якую перамогу ў вайне на дадзены момант, на жаль для ЗША, гаворкі не ідзе. Іран працягвае абстрэлы і Ізраіля, і Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў, і шэрагу іншых краін, і пакуль няма выразных, аб'ектыўных прыкмет завяршэння вайны. Таму Трамп, хутчэй за ўсё, выдае жаданае за сапраўднае.

Другое тлумачэнне — дарадцы Трампа раяць яму ўсё ж такі знайсці варыянт даволі хуткага завяршэння вайны. Найпрасцейшы спосаб — абвясціць перамогу, як гэта было, дарэчы, летась. Тады Ізраіль і ЗША абвясцілі, што дасягнулі сваёй мэты. Ядзерная праграма Ірана нібыта знішчаная, што аказалася не зусім адпаведным рэчаіснасці. Але яны заявілі, што сваіх мэтаў дасягнулі. Спынілі бамбардзіроўкі, Іран таксама спыніў, і на гэтым вайна скончылася.

Думаю, такі варыянт цяпер прапануюць Трампу. То-бок яшчэ крыху пабамбіць Іран, максімальна яго абяскроўіць — і на гэтым завяршыць вайну. Аднак у аднабаковым парадку гэта наўрад ці атрымаецца. Сітуацыя зусім іншая, не такая, як летась. Па адной простай прычыне — занадта многае адбылося. Перш за ўсё — забойства Хаменеі. Удары па Іране аказаліся вельмі маштабнымі, жорсткімі. І ўжо многія духоўныя кіраўнікі Ірана заявілі, што будуць помсціць і далей ваяваць з амерыканцамі. Вось гэта будзе галоўнай перашкодай на шляху завяршэння вайны.

Зазначу, што большая частка нафты, якая здабываецца і прадаецца з краін Персідскага заліва, ідзе ў Кітай, Індыю, у краіны Азіі. У Еўропу і ў ЗША — па мінімуме, таму Кітай зацікаўлены ў тым, каб гэтая вайна таксама завяршылася.

Таму сцэнар завяршэння актыўных ваенных дзеянняў (гарачай фазы) да канца сакавіка — пачатку красавіка я б усё ж разглядаў. Гэта цалкам верагодна. Калі кітайцы пераканаюць Іран адмовіцца ад актыўных ваенных дзеянняў і ад блакіравання Армузскага праліву, тады гэта магчыма. Калі ж пазіцыя помсты, свяшчэннай вайны, джыхаду супраць амерыканцаў будзе дамінаваць у іранскім кіраўніцтве, тады ваенныя дзеянні могуць працягвацца, нягледзячы на ўсе заявы Трампа.

— Якія наступствы для рэжыму аятолаў і ўсяго Блізкага Усходу можа несці гэтая спецаперацыя ЗША і Ізраіля?

— Наступствы ўжо ёсць. Паўтаруся: гэта, вядома, вельмі сур'ёзны ўдар па ўсёй сістэме паставак нафты, па забеспячэнні нафтай азіяцкага кантынента. Палавіна гэтай нафты ішла ў Кітай і Індыю, а там яшчэ ёсць Японія і шэраг іншых краін. Вядома, гэта яшчэ і рызыка крызісу сусветнай эканомікі, рэзкага росту цэн на нафту, што адбывалася практычна ўсе апошнія дні.

Зараз цана на нафту знізілася, але паглядзім, што будзе далей. Калі рост цэн на нафту адновіцца, а вайна зацягнецца, тады гэта рызыкі інфляцыйных працэсаў, глабальнай рэцэсіі, сусветнага эканамічнага крызісу. Ну і Персідскі заліў, раней адзін з найбагацейшых і найбольш дабрабытных рэгіёнаў свету, апынецца ў вельмі глыбокім эканамічным крызісе.

То-бок наступствы будуць негатыўныя і для Ірана, які і без таго знаходзіўся ў эканамічным крызісе. Зараз сітуацыя можа ўскладніцца, бо спатрэбіцца аднаўленне пасля тых разбурэнняў, якія цяпер адбываюцца ў Іране. А за кошт чаго? У Расіі не стае грошай на ўласную вайну. Кітай тэарэтычна можа даць грошы, але проста так дапамагаць не будзе. Кітай можа выкупіць нафтавыя радовішчы Ірана, узяць пад кантроль нейкую інфраструктуру, але проста так дапамагаць Тэгерану не будзе.

Таму ў Ірана амаль няма саюзнікаў. У Паўночнай Карэі таксама няма грошай. Таму ў Ірана найцяжэйшая эканамічная сітуацыя была і да вайны. Там і з вадой праблемы, якія цяпер могуць узмацніцца з-за вайны. На мой погляд, доўгую вайну Іран можа весці, але толькі па інерцыі.

Пытанне, якое зараз абмяркоўваюць ваенныя эксперты, — наколькі хопіць запасаў ракет і дронаў у Ірана для вайны. Відавочна бачна, што Іран ужо эканоміць. Няма ўжо такой інтэнсіўнасці ракетных удараў, якая была ў першыя дні. Запускаюць у некалькі разоў менш. Верагодна, спрабуюць эканоміць. Я чуў ацэнкі, што для маштабнай вайны ракет Ірану хопіць на месяц. Потым нешта застанецца, але гэта будуць, вядома, хутчэй адзінкавыя ўдары. Дронаў больш, але амерыканцы ж знішчаюць і пускавыя ўстаноўкі, і будуць адсочваць месцы запускаў, будуць знішчаць і запасы дронаў, і месцы запускаў.

Тут таксама магчымасці Ірана для паветранай вайны будуць абмежаваныя. Ёсць яшчэ адна, вядома ж, вялізная рызыка. Калі Іран не пагодзіцца на спыненне ваенных дзеянняў, то амерыканцы проста пачнуць эканамічную блакаду мора.

З боку Расіі можна будзе пастаўляць тавары, але блакіраванне, то-бок эканамічнае ўдушэнне Ірана, — гэта таксама вялізная рызыка. Іран зможа як-небудзь існаваць, і рэжым зможа застацца, але ён будзе напалову разбураны. Ён зможа сябе абараняць, але не зможа атакаваць. То-бок адзін сцэнар завяршэння вайны — стыхійны, у сілу знясілення рэсурсаў для паветранай вайны ў Ірана. Але іншы сцэнар, пра які я казаў, — пад ціскам Кітая, пры пасярэдніцтве шэрагу арабскіх краін. Амерыканцы і Іран могуць таемна дамовіцца аб спыненні актыўных ваенных дзеянняў. Гэты сцэнар, лічу, цалкам магчымы.

Фармальна будуць казаць пра джыхад і гэтак далей, але дэ-факта вайна паступова спыніцца, таму што працягваць яе далей у Ірана не будзе вялікай магчымасці. Трампу ж таксама трэба яе завяршаць, каб не было і без таго вялікіх негатыўных наступстваў у эканоміцы для Злучаных Штатаў, а таксама палітычных наступстваў для яго як прэзідэнта.

— Што гэтая спецаперацыя азначае для Пуціна?

— Пуцін атрымаў пэўныя бонусы, звязаныя з ростам цаны на нафту. Але гэта бонусы часовыя і абмежаваныя. Сам нават факт таго, што Пуціна ўспрымаюць як хоць бы фармальнага саюзніка Ірана, таксама не дадае даверу да яго з боку амерыканцаў.

Нават дыскусія пра тое, што Расія перадавала Ірану разведвальныя даныя, паказвае, што існуе пэўны недавер амерыканцаў да Расіі. Як і ў Расіі: удар па Іране выклікаў вельмі вялікі выбух антыамерыканскіх настрояў і рост недаверу да Трампа.

То-бок тут узаемны недавер, вядома, узмацніўся. Але ў любым выпадку, думаю, што перамовы на лініі ЗША — Расія захаваюцца.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]