Галоўны ўрок выбараў у ЗША

Амерыканскія выбары нагадалі адну простую, але важную ісціну.

Дэмакраты атрымалі большасць у абедзвюх палатах Кангрэса ЗША па выніках прамежкавых выбараў, ператварыўшы галасаванне 3 лістапада ў сур'ёзную паразу Дональда Трампа. Асабліва балючым для рэспубліканцаў стаў вынік у штатах, якія яшчэ нядаўна лічыліся надзейным трампісцкім электаральным полем: дэмакраты перамаглі ў Тэхасе і Паўднёвай Караліне, а ў Канзасе ўпершыню за 94 гады абралі сенатара-дэмакрата. Палітычны аглядальнік, аўтар YouTube-канала пра амерыканскую і міжнародную палітыку Станіслаў Кучар у калонцы для «Вот Так» тлумачыць, чаму выбаршчыкі адвернуліся ад партыі прэзідэнта, што гэты вынік змяняе для Трампа і якія наступствы ён можа мець для Украіны, Расіі і Еўропы.

Правал у Канзасе і Тэхасе: чаму рэспубліканцы страцілі абедзве палаты Кангрэса

«Мяне не было ў бюлетэні. А калі б я быў, мы б атрымалі РАЗГРОМНУЮ ПЕРАМОГУ!» — пазабавіў Дональд Трамп амерыканцаў і ўвесь свет у сваёй сетцы Truth Social, калі стала відавочна, наколькі цяжкім аказаўся для рэспубліканцаў вечар 3 лістапада. Цікава, што напярэдадні прэзідэнт сам прасіў прыхільнікаў галасаваць так, быццам ягонае прозвішча ў бюлетэні. Эксперымент адбыўся і, на думку крытыкаў Трампа, у тым ліку многіх яго партыйных таварышаў, удаўся на ўсе сто.

Увогуле, як цяпер жартуюць амерыканцы, за амаль два гады ў Белым доме ў Трампа не атрымалася змяніць рэжым у Іране, затое атрымалася — у Тэхасе.

Дэмакраты атрымалі большасць у абедзвюх палатах Кангрэса. І гэта, на мой погляд, працэнтаў на 70 заслуга асабіста Трампа. За няпоўныя два гады ён прадэманстраваў непераўзыдзены майстар-клас па дыскрэдытацыі ўласнай партыі. Мала каму такое ўдавалася, тым больш пры настолькі спачатку моцных пазіцыях сваёй партыі і настолькі слабых пазіцыях апанента (у нашым выпадку — лагера дэмакратаў). Пры гэтым, нагадаю, Трамп пачынаў з большасці ў абедзвюх палатах — супраць дэмакратаў, якія пасля паразы Камалы Харыс усё яшчэ шукаюць і лідара, і новую ідэю.

Цяпер многія суцяшаюць тых, хто прайграў: партыя прэзідэнта рэгулярна губляе месцы на прамежкавых выбарах. Сапраўды. Але гэтае суцяшэнне для тых, хто аддае перавагу не заўважаць розніцы паміж насмаркам і двухбаковым запаленнем лёгкіх. Страціць некалькі месцаў і страціць кантроль адразу над абедзвюма палатамі — розныя рэчы.

За апошнія трыццаць гадоў такі вынік назіраўся толькі адзін раз, у 2006-м, пры Джорджы Бушы-малодшым. У 1994-м падобны разгром перажыў Біл Клінтан. Сённяшняя параза незвычайная яшчэ і геаграфіяй: дэмакраты перамаглі на сенатарскіх выбарах у Тэхасе і Паўднёвай Караліне, а ў Канзасе сенатара-дэмакрата абралі ўпершыню за 94 гады! Прычым Канзас — штат, у якім Трамп упэўнена перамог на прэзідэнцкіх выбарах 2024-га.

Аднак не будзем блытаць паразу Трампа з канчатковай перамогай дэмакратаў. Атрымаць большасць і прапанаваць пераканаўчую альтэрнатыву трампізму — дзве зусім розныя задачы. У дэмакратаў па-ранейшаму няма ні адзінага лідара, ні адзінай яснай праграмы, ні згоды ў пытаннях стаўлення да міграцыі, ролі дзяржавы, эканамічнага курсу, Ізраіля або таго, хто павядзе іх на прэзідэнцкія выбары 2028-га.

Краіна не проста расколатая. Яна вельмі стомілася.

Пашыраны вобраз сённяшняй Амерыкі — два непрымірымых лагеры, кожны з якіх жыве ў сваёй рэчаіснасці. Праўда складанейшая і таму цікавейшая. Сённяшнія выбары паказваюць не толькі глыбіню расколу, але і наяўнасць велізарнага пласта людзей, гатовых змяняць палітычныя перавагі, калі паўсядзённае жыццё разыходзіцца з абяцаннямі палітыкаў, якіх яшчэ нядаўна яны былі гатовыя насіць на руках.

Паводле перадвыбарчага даследавання AP-NORC, 85% выбаршчыкаў называлі эканоміку адным з найважнейшых пытанняў пры галасаванні, 84% — кошт жыцця, 69% — ахову здароўя і 64% — вайну з Іранам. Восем з дзесяці хацелі істотных змяненняў у кіраванні краінай. Гэта партрэт грамадства, стомленага ад дарагоўлі і палітычных канфліктаў.

Апытанне AP Voter Poll, якое ахапіла каля 80 тысяч тых, хто прагаласаваў, выявіла яшчэ адзін сімптом: прыкладна сем з дзесяці апытаных амерыканцаў лічаць, што Кангрэс недастаткова эфектыўна выконвае функцыю абмежавання магчымасцей прэзідэнта. Каля чатырох з дзесяці наўпрост звязвалі свой выбар з жаданнем выказаць нязгоду з Трампам; менш за двух з дзесяці — з жаданнем яго падтрымаць. Пры гэтым тры чвэрці апытаных не ўхвалялі працу самога Кангрэса, то-бок акрамя асабіста Трампа раздражненне скіравана і на палітычны клас у цэлым.

Асобная і вельмі паказальная гісторыя — змена настрояў сярод моладзі і іспанамоўных амерыканцаў. Паводле таго ж даследавання, каля 70% выбаршчыкаў маладзейшых за 30 гадоў падтрымалі дэмакратаў на выбарах у Палату прадстаўнікоў, а сярод лацінаамерыканцаў — каля 60%. Гэта істотна адрозніваецца ад карціны прэзідэнцкіх выбараў 2024-га, калі Трампу ўдалося прыцягнуць значную частку абедзвюх груп. Вядома, гэта параўнанне розных выбараў, а не гісторыя індывідуальных пераходаў «у іншую веру».

Найважнейшы вынік выбараў — знішчаны зручны стэрэатып, нібыта трампісцкая кааліцыя — устойлівая канструкцыя, якую аўтаматычна ўспадкуе любы кандыдат з правільнай кепкай MAGA.

У Канзасе яе пахіснуў метадысцкі пастар Адам Хэмілтан, які зрабіў стаўку на ўмеранасць, даступнасць медыцынскай дапамогі і цэны. У Паўднёвай Караліне — педыятр Энні Эндрус. У Тэхасе — 37-гадовы Джэймс Таларыка, які размаўляе з выбаршчыкамі, у тым ліку, мовай веры і маральнай адказнасці. Перамогу прынесла ўменне гаварыць пра канкрэтныя праблемы, а не пра культурныя «драмы» кшталту трансгендараў у вялікім спорце або гендарна нейтральных прыбіральняў.

Рычагі супраць Белага дома: што перамога дэмакратаў змяняе для Украіны, Крамля і Еўропы

Чаго цяпер чакаць Украіне, Расіі і Еўропе? Ці азначае дэмакратычны Кангрэс аўтаматычны паварот амерыканскай знешняй палітыкі з 3 студзеня 2027 года (дата пачатку працы новага складу парламента) — больш зброі Украіне, больш санкцый Маскве, менш уступак Крамлю, вяртанне сяброўства з саюзнікамі, выбачэнні перад Грэнландыяй, Канадаю і Нарвегіяй? Не, вядома, чакаць такога наіўна, а абяцаць — нядобрасумленна.

Трамп па-ранейшаму кіруе выканаўчай уладай, вызначае знешнюю палітыку, распараджаецца значнай часткай санкцыйных механізмаў, уплывае на графік ваенных паставак і абмен разведдадзенымі. Кангрэс не здольны адным галасаваннем прымусіць Белы дом заключыць мірную дамову або неадкладна перадаць Кіеву ўсё неабходнае ўзбраенне.

Але цяпер у праціўнікаў прэзідэнта з’яўляюцца рэальныя рычагі. Па-першае, бюджэт: можна ўключаць умовы па ваеннай дапамозе і падтрымцы саюзнікаў у законапраекты, без якіх цяжка фінансаваць дзяржаву. Па-другое, парламенцкі кантроль: патрабаваць дакументы, праводзіць слуханні пра пастаўкі зброі, санкцыі, кантакты з Масквой і мэты перамоваў. Па-трэцяе, Сенат зможа блакаваць або затрымліваць прэзідэнцкія прызначэнні.

Абмежаванні, аднак, нікуды не знікнуць. Шмат якія законапраекты ў Сенаце па-ранейшаму патрабуюць 60 галасоў для спынення дэбатаў. Трамп мае права накласці вета, і пераадолець яго можна толькі дзвюма трацінамі ў кожнай палаце. Новая большасць — гэта не кнопка «скасаваць палітыку Трампа», а сістэма перашкод, праверак і таргу.

Для Украіны важная яшчэ адна рэч: падтрымка яе бяспекі неабавязкова будзе дзяліцца строга па партыйнай лініі. У Рэспубліканскай партыі хапае прыхільнікаў жорсткага курса супраць Масквы. Магчымыя міжпартыйныя кааліцыі па зброі і санкцыях. Але іх поспех будзе залежаць ад канкрэтных законапраектаў і гатоўнасці Белага дома выконваць рашэнні Кангрэса.

Для Крамля перамена азначае, што любая патэнцыйная дамоўленасць з Трампам цяпер будзе праходзіць больш жорсткую амерыканскую ўнутраную праверку. Прэзідэнт можа шукаць здзелкі з Пуціным, а Кангрэс — высвятляць змест і цану гэтых дамоўленасцяў. Ціск на Маскву не гарантаваны, але непразрыстасць абыдзецца даражэй.

Еўропе, у сваю чаргу, не варта ўспрымаць поспех дэмакратаў як вяртанне старой Амерыкі — той, якая без доўгіх перамоваў вырашала праблемы еўрапейскай бяспекі. Вайна з Іранам паказала, як хутка расходуюцца амерыканскія сродкі ППА. Кангрэс не створыць за ноч новыя ракеты Patriot. Еўропе давядзецца ўзмацняць уласную абарону незалежна ад партыйнай прыналежнасці гаспадара Белага дома.

Ёсць і календарная пастка: паўтару, новы Кангрэс пачне працаваць толькі 3 студзеня 2027 года. У цяперашняй рэспубліканскай большасці і адміністрацыі наперадзе амаль два месяцы. За гэты час можна заключыць пагадненні, прыняць рашэнні па санкцыях і пастаўках, пачаць або пашырыць ваенную аперацыю, то-бок змяніць зыходныя ўмовы, з якімі давядзецца мець справу новаму складу.

Праверка інстытутаў і будучыня трампізму: галоўны ўрок прамежкавых выбараў

Што цяпер будзе з самім Трампам? Пакуль ён дэманструе нечаканую для некаторых назіральнікаў гатоўнасць прыняць вынікі: у размове з The New York Times Трамп заявіў, што згодны прызнаць паразу сваёй партыі і разлічвае працаваць з дэмакратамі. Гэта важна, асабліва пасля гісторыі з непрыняццем вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 2020 года.

Мерапрыемства, прысвечанае прамежкавым выбарам, на якім сабраліся рэспубліканцы штата Айова. 3 лістапада 2026 года. Фота: Anna Moneymaker / Getty Images

Але вуснае прызнанне яшчэ не азначае гатоўнасці прыняць увесь аб'ём паўнамоцтваў палітычных апанентаў. Што адбудзецца, калі парламенцкія камітэты пачнуць выклікаць чыноўнікаў, патрабаваць фінансавыя дакументы, правяраць дзеянні іміграцыйнай службы ICE, расследаваць рашэнні па вайне з Іранам або імклівае ўзбагачэнне блізкага кола Трампа? Ці будзе Белы дом супрацоўнічаць з заканадаўцамі ці абвесціць праверкі пераследам? Вось сапраўдная праверка інстытутаў — менавіта так мы даведаемся, на што гатовы Трамп, апроч пастоў у Truth Social, якія прэтэндуюць на дасціпны тролінг.

Яшчэ адно наіўнае чаканне — знікненне трампізму пасля гэтай паразы. Трампізм, нагадаю, як і пуцінізм, — даўно больш за адну асобу. Гэта медыйная інфраструктура, палітычная мова, сетка актывістаў і глыбокі недавер часткі грамадства да звыклых эліт. Не знікне і запыт, на якім ён вырас: жаданне вярнуць кантроль над міграцыяй, межамі, працоўнымі месцамі, культурнай павесткай. Калі дэмакраты прапануюць на гэты запыт толькі маральнае абурэнне, сённяшняя перамога хутка ператворыцца ў чарговую паўзу паміж крызісамі.

У гэтым, на маю думку, і заключаецца галоўны вынік выбараў. Амерыка не зрабіла канчатковага выбару паміж «чырвонай» і «сіняй» рэчаіснасцямі. Яна дала зразумець палітыкам, што здольная адбіраць уладу ў тых, хто лічыў яе ледзь не сваёй уласнасцю. Цяпер дэмакраты павінны даказаць, што ўмеюць не толькі перамагаць Трампа, але і кіраваць. А Трамп — што здольны не толькі выйграваць выбары, але і жыць з іх вынікамі.

У свеце, дзе ўсё больш кіраўнікоў шчыра лічаць сябе незаменнымі, амерыканскія выбары нагадалі адну простую, але важную ісціну: краіна не належыць прэзідэнту, нават калі ён сам у гэтым цалкам перакананы. Дэмакратыя не гарантуе мудрых рашэнняў, не абараняе ад дэмагогаў і не страхуе ад памылак. Але ў яе ёсць адна бясцэнная ўласцівасць: яна дазваляе грамадству выпраўляць гэтыя памылкі, не чакаючы смерці вожда, рэвалюцыі або дзяржаўнага перавароту. І ў гэтым, мабыць, яе галоўная перавага перад усімі палітычнымі сістэмамі, якія абяцаюць народу шчасце без права выбару.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]