Адчапіцеся ад людзей

Эпітафія, якую трэба заслужыць.

Вы калі-небудзь бывалі ў Далбізне? Я таксама не бывала. Там усяго 272 чалавекі, калі верыць апошняму перапісу насельніцтва. Але пра гэты аграгарадок у Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці я пачула два гады таму, калі яго футбольны клуб «Ніва» стаў сенсацыяй беларускага футбола і ледзь не выйшаў у вышэйшую лігу. Здаецца, яшчэ выйдзе — і вельмі хутка.

Гісторыя клуба простая: дваццаць гадоў таму да дырэктара «гарадатворчага» далбізненскага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Агроніва» Віталю Бобру прыйшлі мясцовыя хлопцы і сказалі: мы хочам гуляць у футбол, вось бы поле пабудаваць. Не праблема, адказаў дырэктар, давайце разам. Выйшлі на суботнік — не дзяржаўны красавіцкі, а добраахвотны, — і ў два заходы змаглі падрыхтаваць цалкам прыстойнае поле.

Спачатку проста ганялі мяч, потым вырашылі пагуляць на першынстве Камянецкага раёна. А далей — чэмпіянат Брэсцкай вобласці, другая ліга, першая ліга. Адкрылі футбольную школу, плануюць, выйшаўшы ў вышэйшую лігу, пабудаваць новы стадыён, бо хочуць трэніравацца не ў Брэсце, а ў сябе дома. А яшчэ за «Ніву» гуляе адзін з найлепшых беларускіх футбалістаў свайго пакалення Міхаіл Гардзейчук. Гэта ўсё адно як калі б у Польшчы ў сельскі клуб пад Бялаю-Падляскай прыехаў дагуляць Роберт Левандоўскі.

А сакрэт вельмі просты: да Віталя Бобра ніхто не прыставаў. Не прыязджалі раённыя і абласныя чыноўнікі з указаннямі, не абрывалі тэлефоны з міністэрства і федэрацыі, не мучылі дырэктывамі і ідэалогіяй. Бо дзе міністэрства, а дзе Далбізна? Выселкі, некалькі кіламетраў да мяжы, нават не райцэнтр, дзе начальства ўсё ж такі мешкае. Дык у адсутнасць усевідучага вока і заграблівых дзяржаўных рук футбалісты з Далбізны, спонсар якіх — тое самае аграпрадпрыемства, — здолелі здзейсніць скачок, роўнага якому ў беларускім футболе, бадай, і не было.

І гэта тычыцца не толькі футболу — урэшце, амаль любой сферы. Згадаем беларускую ІТ-галіну. Калі яе станаўленне яшчэ было на старце, у краіне не знайшлося чыноўнікаў, якія хоць што-небудзь у гэтай сферы разумелі б. Дык айцішнікам далі заганчык у выглядзе ПВТ і сказалі: ну, пакуль весяліцеся, а мы паглядзім. І беларускія праграмісты, якіх ніхто не чапаў, хутка сталі сусветным брэндам.

А цяпер яны напаўняюць сваімі падаткамі казну Украіны, Казахстана, Індыі, Польшчы, Венгрыі і іншых краін. Wargaming, у сваю чаргу, стаў адным з найбуйнейшых падаткаплацельшчыкаў Літвы, Кіпра, Сербіі (у Сербіі гэта кампанія яшчэ і гіганцкі працадаўца). Дзесяткі і сотні мільёнаў еўра развіваюць эканоміку многіх краін, але не Беларусі. А калі б не прыйшлі ідэолагі з сілавікамі, якія ў 2020 годзе выбівалі дзверы ледзь не ў кожным беларускім доме і офісе, то ўсе гэтыя мільёны маглі б заставацца ў Беларусі — разам з праграмістамі і іншымі прафесіяналамі.

І так было заўсёды. Яшчэ ў дзевяностыя, калі Беларусь толькі з’явілася на сучаснай мапе свету і выжывала як магла, краіну ад голаду ратавалі чоўначнікі. Усе гэтыя інжынеры і настаўнікі, універсітэцкія выкладчыкі і медсёстры рванулі з клятчастымі сумкамі да раптам адкрытай мяжы. Яны стваралі малы бізнес, нічога ў ім не разумеючы і нават не ведаючы гэтага тэрміна. Ім ніхто не дапамагаў, але і не перашкаджаў (мытнікі, што бралі хабар, не ў залік — гэта з’ява прыроды). Дзяржава выжывала асобна, людзі — асобна. Магчыма, дзякуючы гэтаму падзелу і выжылі.

Ужо потым, калі ў прыродзе з’явіліся не толькі мытнікі-хабарысты, але і Лукашэнка, яго пачалі страшна раздражняць людзі, якія выжываюць самі і нічога не просяць. Ён пайшоў вайной на прадпрымальнікаў, называючы іх «вошывыя блохі» і ствараючы столькі перашкод, што пераадолець іх, здавалася, немагчыма. А яны пераадольвалі. Да самага 2020 года, пасля якога паехалі адкрываць свае кавярні, кветкавыя крамы і школы дзе заўгодна, толькі не дома. І не прапалі, хай нават не ведалі мовы новай краіны і асаблівасцяў яе бюракратыі, — у іх быў такі досвед выжывання, што з ім можна хоць на Марс.

Ідэолагі, якія прагледзелі змест фільма «Купала» і своечасова не перашкодзілі рэжысёру, выпадкова сталі датычнымі да стварэння кіно сусветнага ўзроўню. Праўда, яны ўмяшаліся заднім лікам і пазбавілі фільм праката і фестываляў. Але кіно ўжо знята. Кінаплёнку назад не адмотаць. І гэты фільм — лішняе сведчанне таго, што беларусы ствараюць прадукт найвышэйшага класа ва ўсіх сферах, калі ім толькі не перашкаджаць.

Адчапіцеся ад людзей, дайце ім магчымасць тварыць, гуляць, шыць, здымаць без вашага ўдзелу. Яны самі вырастуць хлеб, здымуць кіно, пабудуюць футбольнае поле, створаць тэхналогіі, якімі будзе карыстацца ўвесь свет. «Ён не перашкаджаў людзям працаваць» — эпітафія, якую трэба заслужыць.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]