Рэжысёру Віктару Тураву, чый фільм увайшоў у спіс ЮНЕСКА, споўнілася б 90 гадоў

Вядомы беларус сябраваў з Уладзімірам Высоцкім.

Аднаму з вядучых майстроў беларускага кіно, лаўрэату Дзяржаўнай прэміі Беларусі, педагогу і сцэнарысту Віктару Тураву (1936–1996) 25 кастрычніка споўнілася 90 гадоў з дня нараджэння, паведамляе «Радыё Рацыя».

Нарадзіўся Віктар Тураў у Магілёве ў сям'і партыйнага работніка. Хлопчыку не споўнілася і пяці гадоў, калі пачалася вайна, якая засталася ў яго памяці бамбардзіроўкамі, акупацыяй, расстрэлам бацькі-партызана, канцлагерам у Германіі. Пасля вызвалення разам з маці і сястрой Віктар Тураў вярнуўся ў Магілёў. Падчас навучання ў школе наведваў драматычны гурток, удзельнічаў у спектаклях народнага тэатра пры клубе чыгуначнікаў. У 1955 годзе ён паступіў на рэжысёрскі факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі. Яшчэ студэнтам пачаў працаваць на кінастудыі «Беларусьфільм», дзе зняў дакументальныя фільмы «Наш Салігорск» і «Гомельскія танцоры» (1959), «Беларусь сацыялістычная» і «Слаўны шлях» (1960). У ігравым кіно дэбютаваў кінанавеламі «Камбуд» (1961, альманах «Апавяданні пра юнацтва») і «Зорка на пражцы» (1962, па апавяданні Янкі Брыля, увайшла ў фільм «Маленькія марыцелі»).

Міжнароднае прызнанне Віктару Тураву прынёс першы мастацкі фільм «Праз могілкі» (1964). У 1994 годзе рашэннем ЮНЕСКА ён увайшоў у спіс 100 лепшых кінапрацаў пра Другую сусветную вайну. У 1966 годзе рэжысёр зняў фільм «Я з дзяцінства». Стужка прысвечана падлеткам, якім давялося рана пасталець у гады ваеннага ліхалецця.

У здымках гэтай карціны прыняў удзел малады Уладзімір Высоцкі, які сыграў ролю Валодзі. Праца над фільмам паклала пачатак дружбе рэжысёра з будучым паэтам і артыстам. Іх яднала ўзаемная павага і агульнае разуменне таго, што ваенная тэма патрабуе сумленнай размовы без пафасу. Высоцкі бываў у Мінску, а Тураў да канца жыцця з цеплынёй узгадваў пра гэтую дружбу.

Некалькі гадоў Віктар Тураў працаваў над экранізацыяй дылогіі Алеся Адамовіча «Партызаны». У выніку былі знятыя два фільмы: «Вайна пад стрэхамі» (1967) і «Сыны ідуць у бой» (1969). Тэма сувязі ваеннага і пасляваеннага пакаленняў адлюстравана ў кінастужках «Час яе сыноў» (1974), «Кропка адліку» (1979), «Малодшы сярод братоў» (1985).

Да адных з найлепшых рэжысёрскіх прац Віктара Турава, сапраўдным шэдэўрам беларускага кінематографа, адносяць фільмы паводле раманаў «Палескай хронікі» Івана Мележа. У стужках «Людзі на балоце» (1981, Дзяржаўная прэмія СССР 1984 г.) і «Дыханне навальніцы» (1982) паказана жыццё працавітых людзей, раскрыты іх душэўная высакароднасць, чысціня думак і пачуццяў.

У 1993 годзе Віктар Тураў зняў фільм «Чорны бусел» (паводле аповесці Віктара Казько «Уратуй і памілуй нас, чорны бусел»), у якім распавядаецца пра жыхароў вёскі, што пацярпела ад Чарнобыльскай аварыі. Апошняй працай рэжысёра стала стужка «Шляхціц Завальня…» (1994, паводле матываў аднайменнай кнігі Яна Баршчэўскага), дзе ў жанры фантастычных легенд і паданняў прадстаўлена старажытная Беларусь. Фільмы, створаныя Віктарам Туравым, адрозніваюцца аўтарскім пачуццём, прафесійным майстэрствам, глыбокім лірызмам.

Шмат часу рэжысёр аддаваў педагагічнай дзейнасці і грамадскай працы. У 1976–1981 гадах ён быў першым сакратаром праўлення кінематаграфістаў БССР. З 1991 па 1996 год быў мастацкім кіраўніком кафедры майстэрства рэжысуры ігравога кіно Беларускай акадэміі мастацтваў.

У 1995 годзе Віктар Тураў увайшоў у камітэт па святкаванні 100-годдзя сусветнага кінематографа. У гонар рэжысёра на фасадзе будынка кiнатэатра «Радзіма» ў Магілёве і на доме ў Мінску, дзе ён жыў, усталяваныя мемарыяльныя дошкі. У гэтых гарадах ёсць вуліцы, названыя яго імем. З 2001 года ў Магілёве праходзяць дні кіно («Тураўская восень»), прысвечаныя творчасці рэжысёра. На Міжнародным кінафестывалі «Лістапад» прэмія імя Віктара Турава прысуджаецца за лепшы фільм конкурсу «Кіно маладых», на Рэспубліканскім фестывалі беларускіх фільмаў у Брэсце — за лепшы дэбют у кінарэжысуры.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]