За месяц атрымліваецца «класці ў скарбонку» каля трох тысяч еўра

Беларусы расказалі, як працуюць лекарамі ў Польшчы і Нідэрландах.

Нядаўна Аляксандр Лукашэнка зноў успомніў пра лекараў, якія з’ехалі працаваць за мяжу, і, як звычайна, нічога добрага не сказаў. Патлумачыў, што яны хочуць вярнуцца назад, скардзячыся, што на новым месцы аказаліся «чужымі» і страцілі час і грошы. Але ці ўсё так насамрэч? «Зеркало» пагаварыла з беларусамі, якія працуюць медыкамі ў Польшчы і Нідэрландах. Даведаліся, як яны працуюць і колькі атрымліваюць.

Стоматолаг-хірург у Польшчы: «Я як памяркоўны беларус пра гэта нават і не думаў»

Дзмітрый (імя суразмоўцы зменена) жыве ў невялікім горадзе на захадзе Польшчы, пра які да 2022-га нават і не чуў. Тут мужчына з сям’ёй затрымаўся з-за працы: пасля доўгіх пошукаў у адной з мясцовых прыватных клінік яму прапанавалі вакансію. «Корачкі» пацвярджаць адразу не вырашыў, выбраў другі шлях. Яго сутнасць у тым, што медык атрымлівае «дазвол» ад міністра аховы здароўя краіны і можа адразу практыкаваць. Пры гэтым працаваць ён павінен у ўстанове, пазначанай у дазволе, і на працягу пяці гадоў настрыфікаваць дыплом.

— Па спецыяльнасці я стаматолаг-хірург. У Беларусі ім і працаваў, — распавядае суразмоўца. — У Польшчу прыехаў увесь такі на энтузіязме, а мне кажуць: «Хірургічных пацыентаў мала. Мы не «заб’ём» табе графік, каб усю змену выдаляць зубы, круціць імпланты і гэтак далей». Давялося і пломбы ставіць, і каналы лечыць. Хаця адразу папярэдзіў працадаўцу, што апошні раз гэта рабіў гадоў восем таму. У выніку мой энтузіязм пачаў выпарацца, пакуль не плюнуў і не сказаў кіраўніку: «Не, усё…».

З адной праблемай доктар разабраўся — заняўся тым, што падабаецца, але з’явілася іншая — частку працоўнага часу ён проста «піў каву» ў чаканні пацыентаў, што не найлепшым чынам адбівалася на заробку. Выхад са сітуацыі знайшоўся нечакана. Кіраўнік прапанаваў супрацоўніку браць на тыдні дадатковы выходны, і Дзмітрый пачаў шукаць падпрацоўкі.

— Я як памяркоўны беларус пра гэта нават і не думаў. Лічыў, што мне ў клініцы трэба знаходзіцца ад званка да званка, пакуль не пацверджу дыплом, — тлумачыць ён. — Ды і ў галаве былі крыху іншыя справы — разабрацца з дакументамі, неяк уладкаваць сям’ю…

Знайсці паралельную вакансію аказалася не так проста. Горад, у якім жыве мужчына, невялікі. І хоць, прызнаецца, стаматалогій тут хапае, «палітыка фірмы такая», што ён не мае права працаваць у клініцы ў радыусе «кіламетраў 30» ад сваёй установы.

— Карацей, у гэтым населеным пункце я больш ні ў каго працаваць не магу, — тлумачыць Дзмітрый. — Хоць, па вялікім рахунку, калі захачу, ніхто мне нічога не скажа. Бо гэтае правіла — фількіна грамата. Проста мне пакуль нецікава яго парушаць.

Першая падпрацоўка знайшлася ў іншым горадзе — памерам з беларускі абласны цэнтр. На машыне туды два гадзіны — і гэта толькі ў адзін бок. Уладкаваўся тут доктар па «umowa zlecenie» — дамове на аказанне паслуг. Калі прасцей, у вызначаны дзень у ўстанову запрашаюць пацыентаў, якім патрэбны стаматолаг-хірург, і Дзмітрый разбіраецца з праблемамі іх зубоў. З цягам часу гэтае месца ён замяніў на два іншыя, у населеных пунктах паменш. Ездзіць туды гэтак жа далёка — паўтары-дзве гадзіны да пункта прызначэння. Умовы працы падобныя.

— На асноўнай працы я тры дні на тыдзень па восем, часам дзесяць гадзін, а на падпрацоўках — у залежнасці ад таго, колькі запішацца на прыём, — спыняецца на дэталях медык і не хавае: чым больш пацыентаў, тым лепш. — У заробак уваходзіць працэнт ад выкананай працы.

Што па грошах?

Дзмітрый кажа, што месяц на месяц у ягонай прафесіі не прыпадае. За чатыры гады найбольшая сума, якую ён атрымліваў на рукі за 30 дзён, — 37 тысяч злотых (27,9 тысячы рублёў паводле курса на 10 чэрвеня 2026-га. — Заўв. рэд.). Гэта разлік і за працу, і за падпрацоўкі.

— Тады так супала, што ў панядзелак, сераду, чацвер і пятніцу ў мяне заўсёды быў запіс на восем гадзін. У аўторак — па-рознаму. Акрамя таго, ішло шмат дарагіх паслуг, — тлумачыць ён, як «набегла» такая ўражальная сума. — Але бывала, за месяц атрымліваў і дзевяць тысяч злотых (6,8 тысячы рублёў). Гэта ўвогуле ні пра што. Для сям’і, якой трэба арандаваць жыллё, плаціць за садок, купляць прадукты, — гэта, скажам так, крытычны мінімум. Калі ўжо ў краме пачынаеш прыглядацца да цэн і задавацца пытаннем: «А ці так мне гэта трэба?»

Калі браць агульны гадавы даход, то ў сярэднім у Дзмітрыя выходзіць каля 20–24 тысяч злотых у месяц, або прыкладна 15,5–18,1 тысячы рублёў.

— Колькі атрымліваў у Мінску, ужо не скажу, там у мяне таксама было некалькі прац. Памятаю, што мог адкладаць 700 долараў (1900 рублёў), а ў найлепшыя месяцы тысячу (2,8 тысячы рублёў). Па прыездзе ў Польшчу назапашваць атрымлівалася менш. Гэта прыгнятала. Пры тым што ў Беларусі займаўся любімай справай, а тут першыя паўгода ўсякай дурасцю… Маецца на ўвазе каналы, пломбы, — разважае мужчына. — Плюс не вельмі пашанцавала з працадаўцам, цяжка знайсці агульную мову і перабудаваць падыход да працы: ён тут адрозніваецца ад таго, да чаго мы прывыклі на радзіме.

Цяпер за месяц у мужчыны ў сярэднім атрымліваецца «класці ў скарбонку» каля 2,5–3 тысяч еўра (прыблізна 8–9,6 тысячы рублёў).

— Акрамя мноства дадатковых прац, на заробак уплывае і тое, што я пачаў больш самаразвівацца, — распавядае Дзмітрый. — Тут, у Еўропе, у мяне больш доступу да курсаў, лекцый. Магу паехаць да якога-небудзь крутага спеца, у яго павучыцца і потым гэтыя навыкі прымяняць у працы. Зыходзячы з гэтага, кошт паслуг расце, адпаведна, я больш атрымліваю.

Прэмій, надбавак і трынаццатага заробку, адзначае суразмоўца, у яго няма. На святы, напрыклад, Новы год, стаматалогія ўручае лекарам «сімвалічныя падарункі». Сярэдняму медперсаналу да іх дадаюць яшчэ і «якую-небудзь» суму. Заробак у тых жа асістэнтак, кажа мужчына, значна ніжэйшы, чым у стаматолагаў. Наколькі ён ведае, такія супрацоўніцы ў ягонай клініцы зарабляюць каля пяці-шасці тысяч злотых у месяц (3,8–4,5 тысячы рублёў). На даход уплываюць перапрацоўкі і, напрыклад, ці аказвае спецыялістка іншыя паслугі, скажам, ці робіць чыстку зубоў.

— Са мной працавала асістэнтка, якая з’ехала ў іншы горад, і цяпер у яе заробак пад «дзясятку» (7,5 тысячы рублёў), — распавядае суразмоўца.

На пытанне, наколькі Дзмітрый як лекар адчувае сябе камфортна ў Польшчы, мужчыну цяжка адказаць.

— Заробкам я задаволены, але хацелася б менш рухацца. Каб як мае калегі ва Уроцлаве, Пазнані, Кракаве, якія проста спакойненька працуюць у адной клініцы і атрымліваюць столькі ж, як я. Няхай нават менш, але каб была нейкая стабільнасць, спакой. Ну і, мабыць, я проста яшчэ не знайшоў такое месца, якое будзе для мяне проста «вау!», — эмацыйна адказвае медык. — І хацелася б уладкаваць быт, купіць кватэру (а гэта мінімум сто тысяч еўра), каб перастаць пастаянна збіраць грошы, выдыхнуць і атрымліваць асалоду ад жыцця. А то працуеш, працуеш, і ўсё мала і мала. На жыццё, вядома, хапае, але, улічваючы, што ў будучыні чакаюць вялікія выдаткі, унутры неспакойна.

Сямейны лекар у Нідэрландах: «Часта на вячэрнія дзяжурствы іду пасля асноўнай працы»

У Мінску Каця была хірургам, у Нідэрландах яна — сямейны лекар. Каб вывучыць мову і пацвердзіць дыплом, жанчыне спатрэбілася каля пяці гадоў. З іх восем месяцаў адабрала пандэмія, з-за якой увесь працэс давялося паставіць на паўзу.

— У 2025-м, калі атрымала ліцэнзію, адразу выйшла ў сямейную практыку, але працавала як «базавы лекар», то-бок прымаць магла не ўсю паталогію. Напрыклад, толькі пацыентаў без цяжкіх хранічных хвароб, — уводзіць у курс справы суразмоўца. — Так працягвалася восем месяцаў. Далей трэба адвучыцца яшчэ тры гады, каб стаць лекарам-спецыялістам. У гэты час адукацыю сумяшчаю з працай: адзін дзень на занятках у акадэміі паслядыпломнай адукацыі, астатнія — працую.

У такім рэжыме Каця практыкуе ўжо год. Яна працуе з тымі ж хворымі, што і калегі-спецыялісты. Але пад супервізіяй, гэта значыць, калі сумняецца ў лячэнні або дыягназе, павінна абмеркаваць гэта з куратарам.

— У Нідэрландах сямейная медыцына — гэта прыватная практыка. Але паколькі тэрыторыя абслугоўвання вялікая, доктар наймае яшчэ лекараў, і яны размеркоўваюць задачы. Менавіта так, у найме, я і працую, — кажа суразмоўца і пераходзіць да сваіх абавязкаў. — Адметнасць маёй прафесіі ў тым, што ты і гінеколаг, і хірург, і дэрматолаг, і тэрапеўт. Усё, што датычыць дробных рэчаў, кшталту выдаліць урослы ногць, раскрыць абсцэс, паставіць жанчыне спіраль, робіць сямейны доктар. Ён жа вырашае, ці варта накіроўваць чалавека на «другі ўзровень» аказання медыцынскай дапамогі — у бальніцу.

Прыём у беларускай пачынаецца а 08.15 і афіцыйна доўжыцца да 17.00. Але ў экстранных выпадках, напрыклад, калі ў 16.50 прыходзіць чалавек з вострым болем у жываце або з ранай, медык застаецца даўжэй звычайнага.

— А 17.00 я ніколі не бываю вольная, але да 17.30 стараюся сыходзіць, — распавядае яна. — Акрамя прыёму, займаемся накіраваннямі, расшыфроўкай аналізаў і прымаем званкі ад пацыентаў. А яшчэ ў нас ёсць візіты. Мы іх размеркоўваем паміж калегамі. Звычайна на адзін даецца каля гадзіны. За гэты час трэба з’ездзіць да чалавека, агледзець яго і вярнуцца, калі трэба — выклікаць хуткую. Хаця часам за 60 хвілін трэба паспець і па трох адрасах.

Акрамя таго, у сямейных лекараў ёсць вячэрнія і начныя дзяжурствы, якія доўжацца ад сямі да дзевяці гадзін. У 2026-м у Каці іх будзе 20, выходзіць, прыкладна адно на два тыдні. Такія змены раскладваюць на паўгода наперад, каб медыкі маглі планаваць адпачынкі.

— Часта на вячэрнія дзяжурствы іду пасля асноўнай працы. Атрымліваецца, да 17.00 прыём у практыцы, а потым да 23.00 — дзяжурства. Калі хтосьці працуе ўсю ноч, наступны дзень атрымлівае вольным як кампенсацыю, — спыняецца на дэталях суразмоўца. — Трэба сказаць, што тут рэдка хто працуе пяць дзён на тыдзень. Галандцы вельмі арыентаваныя на сям’ю. На заканадаўчым узроўні ў іх ёсць «тата-дзень» і «мама-дзень», гэта значыць раз на тыдзень нехта з бацькоў застаецца дома з дзецьмі (такі выходны можна браць да таго моманту, пакуль дзіцяці не споўніцца восем гадоў. — Заўв. рэд.). Таму некаторыя людзі стараюцца ставіць дзяжурствы на вечар і ноч вольных дзён, так прасцей.

Раней беларуска брала 36 працоўных гадзін на тыдзень, цяпер — 32. У яе выпадку сюды ўваходзяць і дзяжурствы. Калі яна адвучыцца і стане лекарам-спецыялістам, іх будуць улічваць асобна.

— У панядзелак, сераду і чацвер я на працы, а ў аўторак вучуся, — апісвае свой графік Каця.

Па яе назіраннях, мужчыны і жанчыны ў галандскім грамадстве стараюцца атрымліваць аднолькава. Аднак першыя з яе калегаў бяруць больш гадзін, у другіх звычайна тры–чатыры працоўныя дні на тыдзень.

Што па грошах?

Паводле слоў Кацi, заробак медыкаў у Нідэрландах залежыць ад некалькіх фактараў. Сярод іх — досвед, выслуга гадоў, спецыялізацыя і колькасць часу ў змене. Беларускі стаж лекара ў новай краіне абнуляўся, таму першыя два паказнікі ў суразмоўцы пакуль мінімальныя.

— За 32 гадзіны на тыдзень у мяне выходзіць каля 3000 еўра (9,6 тысячы рублёў), — кажа яна. — Гэта ўжо пасля ўліку падатку. Ён тут прагрэсіўны: чым больш атрымліваеш, тым вышэй працэнт. З мяне ўтрымліваюць нямнога, бо мой даход для краіны лічыцца адносна нізкім, — тлумачыць лекар і разважае пра свой даход. — Хацелася б больш! Але на гэта можна жыць. Мы не галадуем (смяецца). Медыяны заробак па краіне — каля 2,6 тысячы еўра (8,3 тысячы рублёў), таму я недалёка сышла. Улічваючы, што муж таксама зарабляе (муж Кацi працуе ў IT. — Заўв. рэд.), нам хапае. Але каб двойчы на год з’ездзіць у адпачынак з двума дзецьмі, трэба паднаскладаць. Нельга сказаць, што я магу проста так узяць і забраніраваць любы дарагі гатэль.

Суразмоўца кажа, што калі адвучыцца, яе заробак вырасце прыкладна да 5,5 тысячы еўра — гэта сума «на рукі». Паводле яе назіранняў, сямейныя лекары са стажам гадоў дзесяць могуць зарабляць каля сямі тысяч еўра ў месяц. Але, жартуе беларуска, ёй яшчэ далёка да такіх даходаў.

— І ўлічвайце, што 5,5 тысячы — гэта за 40 гадзін на тыдзень. У мяне двое дзяцей, адзін школьнік, а другі яшчэ зусім малы, таму пяць дзён на тыдзень я дазволіць сабе працаваць не магу. Тут вельмі дорага аддаваць дзіця ў дзіцячы садок. Цяпер на яго сыходзіць трэць майго заробку, — тлумачыць сітуацыю Каця. — Мне проста нявыгадна вазіць яго ў групу даўжэй.

Медык звяртае ўвагу на тое, што параўноўваць яе графік і час працы, напрыклад, галандскага лекара з хірургіі, траўматалогіі або хуткай дапамогі, нельга. Ад калег яна чула, што там людзі бяруць і па 60, і нават па 66 гадзін на тыдзень.

— І дзяжураць яны шмат. Гэта проста жыццё ў бальніцы. Чаму так? Думаю, сістэма пабудавана такім чынам: працы шмат, а колькасць спецыялістаў абмежаваная, — разважае суразмоўца. — Але, мне здаецца, для галандцаў гэта не спроба зарабіць больш, а проста такі стыль жыцця. У мяне ёсць сябры-анестэзіёлагі са стажам, якія працуюць у выратавальнай камандзе, яны на верталёце вылятаюць на месцы бедстваў або нешта такое. На рукі яны атрымліваюць каля дзесяці тысяч еўра (31,9 тысячы рублёў).

Беларуска адзначае, што вучыцца ў Нідэрландах на лекара-спецыяліста трэба даўжэй, чым у Беларусі. Напрыклад, каб стаць хірургам, трэба каля 12 гадоў.

— Што да сумяшчэння, то тут таксама бывае, што лекар працуе адразу ў некалькіх медустановах. Але, мне здаецца, часцей гэта звязана не з эканамічнай матывацыяй, а з тым, што тут любяць разнастайнасць, — дзівіць Каця. — Калі працуеш у адным месцы, замыльваецца погляд, таму мясцовым падабаецца камбінаваць. І ў мяне ёсць калегі, якія занятыя ў некалькіх практыках адначасова. Умоўна, два дні ў нашай і яшчэ столькі ж у іншай, у іншым рэгіёне.

«Думаю, калі б яны не былі задаволеныя заробкам, яны б не заставаліся ў прафесіі»

Па словах суразмоўцы, прэмій у лекараў у Нідэрландах няма. Але калі, дапусцім, спецыяліст прайшоў медыцынскія курсы, яму за гэта даплачваюць.

— Кожныя паўгода заробак у нас расце ўмоўна на 50 еўра (160 рублёў), гэта кампенсацыя інфляцыі. Такая надбаўка не залежыць ад таго, які вы малайчына, — усміхаецца Каця. — Акрамя таго, раз на год нам плацяць трынаццаты заробак, ён жа адпускныя. У мяне ён у маі, незалежна ад таго, калі планую адпачываць. Па грашах гэта прыкладна палова ад заробку.

На пытанне, ці задаволеныя яе знаёмыя медыкі заробкам, у беларускі адназначнага адказу няма. Кажа, што гэта залежыць ад чалавека, і жартуе, што з калегамі яны даходы не абмяркоўваюць.

— Думаю, калі б яны не былі задаволеныя, яны б не заставаліся ў прафесіі. У гэтым сэнсе галандцы вельмі гнуткія. Яны лёгка могуць перавучыцца, пайсці ў іншую сферу. Яны не трымаюцца зубамі за дыпломы і працоўныя месцы, а шукаюць там, дзе лепш, — дзеліцца назіраннямі лекар. — На маю думку, заробкаў медыкам, якіх я ведаю, хапае. Ды і імкнення зарабіць усе грошы свету, здаецца, у людзей у гэтай краіне няма. Калі вы тут добра робіце сваю працу, у вас годны даход. І не важна, хто вы — лекар, сантэхнік ці школьны выкладчык. Хаця апошнія нярэдка выходзяць на забастоўкі, [патрабуюць павышэння заробкаў]. І тут я з імі згодная, таму што ў іх цяжкая праца.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]