«Даў усім па гранате і сказаў: «Ведаеце, што рабіць»»

Літоўскі ваяр, які ваяваў разам з Лазоўскім, напісаў пранізлівае ўспамінанне пра яго.

Літоўскі ваенны інструктар Рымас Армайціс, які быў інструктарам Полка Каліноўскага ў самы цяжкі час — у першыя гады вайны Расіі з Украінай, падзяліўся на сваёй старонцы ў Facebook успамінамі пра знаёмства з беларусам Міраславам Лазоўскім. Гэтае знаёмства пачалося ў 2022 годзе. Тады беларус камандаваў «пяцёркай» — разведвальна-штурмавой групай добраахвотнікаў.

«Сур'ёзны, моцны, упарты да касцей. Спачатку наша камунікацыя складалася суцэль са спрэчак. Ён ішоў першым — заўсёды. Ніколі не адступаў. А я, стары воўк, ужо тады разумеў: такія, як ён, або становяцца легендамі, або хутка гінуць, як тыя ганчакі», — піша Армайціс.

І, кажа літоўскі інструктар, падчас вучэнняў ён вырашыў праверыць камандзіра і ўладкаваў яму пастку — так званы «коўрык». Лазоўскі, прызвычаены ісці напралом, трапіў у пастку і, паводле легенды манеўраў, «загінуў». Гэты выпадак стаў паваротным: Міраслаў прызнаў паразу, паціснуў Рымасу руку і пачаў прыслухоўвацца да парадаў. Паводле слоў літоўца, яго пабрацім зразумеў, што для перамогі недастаткова быць проста адважным — трэба ўмець выжываць і берагчы людзей.

Асаблівую павагу інструктара Міраслаў заслужыў падчас планавання адной з аперацый Галоўнага ўпраўлення разведкі Украіны. Калі Рымас пачаў задаваць камандаванню нязручныя пытанні пра недахопы плана, які быў ідэальным толькі на паперы, літоўца як чалавека без фармальна высокай пасады папрасілі пакінуць памяшканне. Тады ўжо не змоўчаў Лазоўскі. «Дзед, я задаў тыя ж самыя пытанні, што і ты. Цяпер яны мне ўсё патлумачылі», — распавёў Лазоўскі Армайцісу пасля нарады.

У Армайціса быў пазыўны «Дзед».

«У той дзень я ўпершыню ўбачыў у яго вачах сапраўдную павагу. «Нарэшце вы навучыліся не баяцца», — сказаў я яму. І мы паціснулі адзін аднаму рукі як роўныя», — успамінае аўтар паста.

У пекле Бахмута — яго абарона цягнулася з 2022 да 2023 года — іх шляхі перапляліся яшчэ мацней. Рымас займаўся лагістыкай і эвакуацыяй параненых, а Міраслаў заставаўся на «нулі».

«З «Мышам» (у Лазоўскага быў пазыўны «Мыш» — заўв.) мы размаўлялі гадзінамі. Ён быў для мяне прыкладам. Я для яго — таксама. Халодны, шчыры, спакойны, трошкі цынічны і абсалютна адважны. Такіх, як ён, заўсёды не хапае. Вельмі не хапае», — адзначае Рымас і апісвае апошні бой героя:

««Вагнераўцы» амаль акружылі будынак, які мы яшчэ трымалі. Мыш папрасіў эвакуацыю для сваіх байцоў. ГУР адмовіў — трэба трымацца далей. Тады ён папрасіў дазвол выйсці па падмацаванне. Выйшаў. Калі ён з падмацаваннем дабраўся да патрэбнага будынка — прыляцела 240‑мм міна з 2С4 «Цюльпан». Будынак абрынуўся. Каго-небудзь прыціснула плітамі, хтосьці быў паранены, хтосьці загінуў імгненна.

Мыш адправіў назад усіх, каго можна было выцягнуць. Тым, каго не мог забраць, даў па гранате і сказаў: «Вы ведаеце, што рабіць». Калі ён пачаў адыходзіць, прагрымелі тры выбухі гранат. Ён сам прыкрываў адыход асноўнай групы. І загінуў усяго за 20 метраў ад бяспечнага месца. Прыкрываючы сваіх да апошняга».

«Ён кожную секунду думаў пра вольную Беларусь»

Армайціс падкрэслівае, што загінулы быў не проста легендай «Белага легіёна» або героем Украіны: «Ён быў чалавекам, які змагаўся за Украіну, за Еўропу, за нас, але кожную секунду думаў пра вольную Беларусь. Ён загінуў не дзеля медаля. Ён загінуў, бо інакш не мог».

Завяршаючы аповед, літоўскі інструктар дадае:

«Мне яго не стае штодня. Не стае той шчырасці, той адвагі, таго спакою. Калі б усе былі такія, як ён, — свет быў бы іншым».

Пад допісам Армайціса пакінуў каментар яшчэ адзін грамадзянін Літвы, які таксама бачыў Лазоўскага на баявых пазіцыях. Дэймантас Амсятас адзначае, што Міраслаў быў з тых рэдкіх ваяроў, якія становяцца легендамі яшчэ пры жыцці.

«Ён не гуляў у патрыёта — ён ім быў да касцей: ад маладосці ў беларускай апазіцыі і пераследу з боку рэжыму [Аляксандра Лукашэнкі] да апошняга дня ў Бахмуце.

«Смеласць і розум — рэдкае спалучэнне»

Ён не «паехаў ваяваць ва Украіну» — ён прыйшоў абараняць свабоду, якую хацеў прынесці дадому, у Мінск», — заўважае Амсятас і дзеліцца тым, што больш за ўсё ўразіла яго ў гісторыі пабраціма:

«Не толькі апошні бой і тыя гранаты. А тое, як хутка ён змяняўся. Упёрты, гарачы боец, які ішоў першым і рызыкаваў больш за ўсіх, за некалькі месяцаў стаў тым, хто слухаў, вучыўся і мог прызнаць чужы досвед. Не кожны на гэта здольны. Большасць да канца застаецца ў пазіцыі «я маю рацыю, бо я смелы». Мыш здолеў быць і смелым, і разумным. Гэта рэдкасць.

Ён загінуў, прыкрываючы сваіх. Не крычачы «за Радзіму!», а проста робячы тое, што трэба — ратуючы жывых, даючы гранаты тым, каго ўжо немагчыма было выцягнуць, і сам застаючыся прыкрываць адыход. 240‑мм міна «Цюльпан» пакідае мала шанцаў. Але нават тады ён кантраляваў сітуацыю да апошняй секунды».

Дэймантас адзначае, што такія постаці злучаюць дзве праўды, якія часта спрабуюць раздзяліць: барацьба за Украіну і барацьба за вольную Беларусь — гэта адзін фронт. На яго думку, пакуль Расія і Лукашэнка стаяць плячо ў плячо, так жа разам мусяць стаяць беларусы, украінцы, літоўцы і палякі.

«Лазоўскі — не мінулае. Гэта мера будучыні»

«Каб было больш такіх Мышаў, якія ўмеюць быць і ўпартымі, і разумнымі, і да канца адказнымі за сваіх, — нам усім было б лягчэй. Такія, як Міраслаў Лазоўскі, — не мінулае. Гэта мера будучыні. Якімі мы мусім стаць, калі хочам перамагчы», — піша Амсятас.

«Нават яго гібель — узор таго, як павінен дзейнічаць камандзір»

З ім салідарны і Відас Пажэрскіс, які таксама падкрэслівае ўнікальнасць асобы беларускага камандзіра:

«Міраслаў быў рэдкім ваяром, які здолеў хутка змяніцца. З упартага, які рваўся наперад, «ганчака» ён стаў адказным камандзірам, які ўмее слухаць і прымаць цяжкія рашэнні.

[Нават] яго гібель у Бахмуце — узор таго, як павінен дзейнічаць камандзір: адправіць усіх, каго яшчэ можна выратаваць, даць гранаты тым, каго ўжо не было шанцаў выцягнуць, і самому прыкрываць адыход да канца. Нават разумеючы, што магутная міна не пакідае амаль зусім часу».

Рымас Армайціс (Rimas Armaitis) — літоўскі добраахвотнік і ваенны інструктар, які ваяваў ва Украіне, у тым ліку звязаны з падраздзяленнямі, дзе служаць беларусы (Полк Каліноўскага). Яму 58 гадоў. У 1991—2008 гадах служыў сапёрам у антытэрарыстычным спецназе літоўскай паліцыі «Арас», пасля — у Службе аховы дзяржаўнай мяжы Літвы.

У літоўскіх СМІ яго часта называюць па пазыўным «Diedas» («Дзед»).

Міраслаў Лазоўскі, вядомы пад пазыўным «Мыш», нарадзіўся ў Мінску 10 ліпеня 1973 года. Скончыў Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт. У 1995 годзе ўступіў у Беларускае згуртаванне вайскоўцаў. У тым жа годзе стаў адным з заснавальнікаў спартыўна-патрыятычнай арганізацыі «Белы легіён», якая дзейнічала ў Беларусі да пачатку 2000‑х гадоў і займалася выхаваннем і навучаннем моладзі.

Ён выехаў з Беларусі напрыканцы лета 2021 года, калі стала зразумела, што заставацца ва ўмовах рэпрэсій немагчыма. Ён загінуў 16 мая 2023 года пры абароне Бахмута ад расійскіх захопнікаў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]