Наталля Радзіна: Лукашэнка — пракладка для Трампа і Пуціна

Што стаіць за перамовамі ЗША і беларускага рэжыму.

Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org Наталля Радзіна дала вялікае інтэрв’ю YouTube-каналу вядомага ўкраінскага журналіста Віталя Портнікава.

Сярод галоўных тэм размовы — новая палітыка ЗША адносна рэжыму Лукашэнкі. Чаму ў Беларусь рэгулярна прыязджае спецпасланнік прэзідэнта ЗША Джон Коул, а Вашынгтон паступова здымае санкцыі з Мінска ў абмен на вызваленне палітвязняў?

Наталля Радзіна лічыць, што гэта вынік дамоўленасцяў паміж прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам і Пуціным:

— У мяне такое адчуванне, што альбо падчас сустрэчы на Алясцы, альбо падчас іх шматлікіх тэлефонных перамоў была дасягнутая дамоўленасць аб паступовым зняцці санкцый з Расіі. Аднак паколькі Пуцін не мог адмовіцца ад удзелу ў вайне супраць Украіны, ён прапанаваў варыянт паступовага зняцця абмежавальных мер з Беларусі. У дадзеным выпадку Лукашэнку ёсць што прапанаваць ЗША, у прыватнасці — гэта можа быць вызваленне палітвязняў.

На вызваленне людзей у Беларусі Пуціну абсалютна начхаць. Гэта не яго палітвязні. Думаю, ён сказаў Лукашэнку, што пара ўжо вызваляць вязняў, якіх катавалі ў турмах цягам пяці гадоў. Бо толькі такім чынам ЗША змогуць зняць з беларускага рэжыму санкцыі, а ў далейшым іх можа здымаць і Еўразвяз.

Тым больш, што цяпер для Лукашэнкі вызваленне вязняў сумлення практычна нічым не пагражае. Мы бачым, як гэта адбываецца: шмат каго дэпартуюць з Беларусі пры вызваленні, і ЗША з гэтым згаджаюцца, хоць гэта абсалютна незаконная практыка. Тыя ж, хто застаюцца ў краіне, знаходзяцца пад татальным кантролем.

У выніку атрымліваецца, што Лукашэнка нічым не рызыкуе, санкцыі здымаюцца, і гэта надзвычай выгадна для Расіі. Зняцце санкцый з «Белавія» прывяло да таго, што запасныя часткі для «Боінгаў» у вялікай колькасці праз Беларусь ідуць у Расію. Гэта відаць па статыстыцы, бо столькі запчастак не трэба беларускаму парку самалётаў, дзе вельмі абмежаваная колькасць гэтых амерыканскіх самалётаў. Як мы бачым, Расіі ўжо выгаднае зняцце абмежавальных мер з Беларусі.

Таксама ЗША аказваюць ціск на Еўразвяз, каб былі зняты санкцыі з беларускага калію. Калі Літва паддасца і адкрые порт у Клайпедзе для калійных і азотных угнаенняў з Беларусі, гэта пацягне аўтаматычнае зняцце іншых санкцый Еўразвязу з беларускага рэжыму.

Віталь Портнікаў прыпусціў, што зняцце санкцый з беларускага калію можа быць таксама звязана з вайной ЗША супраць Ірана і блакіроўкай Армузскага праліва, дзе затрымаліся караблі з угнаеннямі, што можа прывесці да сур’ёзных наступстваў для сусветнай сельскай гаспадаркі. Наталля Радзіна лічыць, што ў Вашынгтона іншыя матывы:

— Цяпер ідзе гаворка пра закупкі ЗША беларускіх калійных угнаенняў на фоне складаных адносін з Канадаю, бо асноўныя пастаўшчыкі калійных угнаенняў у свеце — Канада, Беларусь і Расія. І ў ЗША, вядома, большая частка ўгнаенняў — з Канады. Называюцца лічбы 85–90%. Зараз, напярэдадні пасяўной, сітуацыя на гэтым рынку ў Амерыцы даволі напружаная. Думаю, што ЗША, вядома, выгадна атрымаць гэтыя ўгнаенні з Беларусі. Тым больш, што відавочна была дамоўленасць аб пастаўках па зніжаных цэнах. Іншая справа, што цяпер яны могуць ісці толькі праз расійскія парты ў Балтыйскім моры. Аднак тая ж Усць-Луга выйшла са строю пасля атак украінскіх дронаў, порт гарыць ужо тыдзень. Ёсць яшчэ парты ў Санкт-Пецярбургу і Прыморску, але не факт, што заўтра туды не паляцяць украінскія дроны.

Таму застаецца альбо Клайпеда, альбо, дарэчы, Украіна. І тут у мяне ёсць пытанні, бо прайшла навіна, што былі зняты амерыканскія санкцыі з украінскай «дачкі» «Беларуськалія». Ці не ціснуць цяпер амерыканцы на ўкраінскія ўлады, каб яны прапускалі беларускія калійныя ўгнаенні ў Адэсу? Бо гэта другі кароткі, больш танны шлях марской транспарціроўкі гэтых угнаенняў.

Віталь Портнікаў лічыць, што калі б Кіеў пайшоў на такі крок на просьбу ЗША, гэта было б непаслядоўнай палітыкай, бо сёння Украіна блакуе пастаўкі расійскай нафты ў Венгрыю і Славакію, нягледзячы на тое, што гэтымі краінамі кіруюць сябры Трампа — Віктар Орбан і Роберт Фіцо. Наталля Радзіна таксама звяртае ўвагу на вайсковую небяспеку падобных транспарціровак:

— Чаму Літва прынцыповая ў гэтым пытанні і не паддаецца амерыканскаму ціску? Яны кажуць цвёрда, што не будуць здымаць санкцыі, не будуць адкрываць порт у Клайпедзе. Бо разам з гэтымі калійнымі ўгнаеннямі ў Літву па чыгунцы можа ісці зброя, могуць ехаць дыверсанты, можа быць што заўгодна. Тым больш у Літве добра разумеюць, што калі будзе створаны такі прэцэдэнт, значыць, санкцыі будуць зняты ўсім Еўразвязам. І гэта вельмі сур’ёзная пагроза ў сённяшніх умовах, калі мы бачым, што ўсё часцей гучаць асцярогі, што з тэрыторыі Беларусі магчыма нападзенне расійскай арміі на краіны Балтыі.

Віталь Портнікаў задаў пытанне аб мэтах адміністрацыі Трампа ў кантактах з рэжымам Лукашэнкі. Ці могуць ЗША праз пастаўкі калійных угнаенняў паспрабаваць адарваць беларускага дыктатара ад Пуціна, аслабіўшы эканамічны ўплыў Масквы? Наталля Радзіна задала сустрэчнае пытанне: як Трамп ставіцца да Пуціна:

— З вялікай павагай, лічыць яго адным з партнёраў па перадзеле свету. Пуцін у тройцы лідараў, якіх Трамп успрымае як моцных. Ён, Пуцін і Сі Цзіньпін, — адказаў Портнікаў.

— А навошта тады Трампу адрываць Лукашэнку ад такога любімага і паважанага Пуціна? — спытала Наталля Радзіна.

— А навошта тады Трампу адрываць Пуціна ад такога паважанага Сі Цзіньпіна? У Трампа стаўленне да людзей цалкам спажывецкае. Ён можа лічыць іх вялікімі лідарамі і адначасова канкураваць з імі. Гэта ж абсалютна нармальна для дэвелапера. Ты маеш добрыя адносіны з калегамі, але калі ёсць магчымасць забраць у іх выгадны кантракт, ты з вялікай асалодай забярэш яго, нават калі будзеш ведаць, што гэты дэвелапер у выніку разарыцца, яму не будзе чым заўтра карміць сям’ю. Гэта цалкам нармальны падыход да справы, — лічыць Віталь Портнікаў.

Наталля Радзіна лічыць, што ў стаўленні Трампа да расійскага дыктатара і кіраўніка Кітая ёсць істотная розніца:

— Сі Цзіньпін для яго гэта сур’ёзны канкурэнт, Пуцін для Трампа — не.

Кітай — гэта сапраўды моцны гулец, які можа стаць сусветным гегемонам замест ЗША. Таму адрываць ад яго саюзнікаў — гэта асноўная задача, якую ставіць перад сабой прэзідэнт ЗША. А Пуцін яму сябар, Пуцін яму не вораг.

Таму я не веру ў размовы, што ЗША хочуць у чарговы раз нібыта адарваць Лукашэнку ад Пуціна. Асабліва пры Трампе. Іншыя амерыканскія прэзідэнты таксама рабілі абсалютную дурноту, спрабуючы адцягнуць беларускага дыктатара ад Пуціна. Скончылася гэта нічым, толькі новымі рэпрэсіямі супраць апазіцыі і паўнамаштабным наступам з тэрыторыі Беларусі на Украіну ў 2022 годзе. Бо менавіта пад гэтую палітыку адцягвання Лукашэнкі ад Расіі здымаліся санкцыі з беларускага рэжыму, яму ўсё дароўвалася.

Віталь Портнікаў спытаў аб стаўленні беларускай апазіцыі да кантактаў ЗША і рэжыму Лукашэнкі. Наталля Радзіна падкрэсліла, што самае галоўнае — выратаванне чалавечых жыццяў:

— Сітуацыя дваістая, але мы вітаем, што людзей вызваляюць. Калі б не нейкія выгоды ад супрацоўніцтва ЗША з Пуціным, з Лукашэнкам, палітвязні б і не выйшлі на волю.

Мы бачым, што ціск, які аказваўся на рэжым Лукашэнкі з 2020 года, быў альбо недастатковы, альбо пакуль не аказаў патрэбнага ўплыву, бо санкцыі пачынаюць працаваць не з першага дня іх увядзення. У той жа час умовы ўтрымання ў беларускіх турмах — жудасныя. За гэтыя гады нямала людзей загінула. Так, мы ўсе выдатна разумеем, што гэта пакуль працягвае ўладу Лукашэнкі. Так, гэта пакуль ніяк не змяняе сутнасць рэжыму ў Беларусі. Наўрад ці можна чакаць нейкага змякчэння палітычнай сітуацыі ў Беларусі. Але самае галоўнае, што людзі жывыя. Многія з іх дэпартаваныя з Беларусі, частка застаецца ў турмах, і трэба дамагацца іх далейшага вызвалення.

Магчымасці апазіцыі абмежаваныя. У ЗША ёсць свае ўяўленні пра тое, якой павінна быць палітыка ў дачыненні да Беларусі, у Еўразвязу — свае. Але Еўразвяз выразна разумее, што пакуль у Беларусі пануе прарасійская дыктатура, з Лукашэнкі нельга здымаць санкцыі. Асабліва ва ўмовах вайны супраць Украіны. Пакуль працягваецца гэтая вайна, пагрозы з тэрыторыі Беларусі будуць захоўвацца. Як у выглядзе ядзерных ракет, якія павінны завезці ў краіну, але пакуль, як кажуць, іх яшчэ няма, так і ў выглядзе ракетных устаноўак «Арэшнік», ударамі па Украіне і Еўразвязе пагражае Лукашэнка. У гэтых умовах Еўропа не можа пайсці на зняцце санкцый з беларускага рэжыму.

Віталь Портнікаў задаў пытанне аб самастойнасці рэжыму Лукашэнкі. Галоўная рэдактарка сайта Charter97.org лічыць, што дыктатар даўно ператварыўся ў расійскую марыянетку:

— Лукашэнка, вядома, абсалютна завяз у адносінах з Расіяй. І тут, калі мы гаворым пра ўплыў Трампа на Лукашэнку, Пуціна ён баіцца больш. Беларускі дыктатар выдатна разумее, што без Пуціна ён не ўтрымаецца пры ўладзе.

Вядома ж, структуры ўлады інфільтраваныя расійскай агентурай, яе вельмі шмат. Але калі казаць у цэлым пра наменклатуру, я спадзяюся, што яна ўсё ж пакуль застаецца беларускай. Вядома, у савецкім разуменні «беларускай», але тым не менш. Беларускія чыноўнікі выдатна разумеюць, што ў выпадку, калі Беларусь далучаць да Расіі, яны страцяць свае даходныя месцы, будуць абсалютна не патрэбныя, і на іх месца проста прыйдуць расійскія чыноўнікі.

Адказваючы на пытанне пра палітыку Кіева ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі, Наталля Радзіна гаварыла пра ўпушчаныя магчымасці, у прыватнасці — стварэнне моцнага беларускага добраахвотніцкага падраздзялення на аснове Палка Кастуся Каліноўскага, а таксама жорсткага адказу на агрэсію з тэрыторыі Беларусі.

Віталь Портнікаў прапанаваў цікавую інтэрпрэтацыю размовы Лукашэнкі і Зяленскага ў першыя дні вайны, пра якую распавядаў сам прэзідэнт Украіны:

— Я думаю, што калі Лукашэнка размаўляў з Зяленскім і казаў: яму ўдары па Мазырскім нафтаперапрацоўчым заводзе, гэта быў не парада правакацыянера, а парада ўмоўнага сябра. Бо цяпер жа Іран робіць роўна гэта. Як ён спрабуе прымусіць Злучаныя Штаты адмовіцца ад экспансіі? Ён б’е па саюзніках Злучаных Штатаў, па нафтаперапрацоўчых заводах, менавіта па тых магутнасцях, якія сапраўды важныя для амерыканцаў. Калі б Украіна з першага дня вайны зразумела, што трэба біць па нафтаперапрацоўчых заводах, у тым ліку і Беларусі, то, магчыма, вайна развівалася б зусім іншым шляхам. І Лукашэнка спрабаваў, магчыма, гэта патлумачыць Зяленскаму.

Наталля Радзіна лічыць, што ЗСУ маглі перавярнуць ход вайны, калі б жорстка адказалі на напад РФ з тэрыторыі Беларусі:

— Можна было б біць і па НПЗ, як прапаноўваў Лукашэнка Зяленскаму. Можна было б біць і па расійскіх вайсковых базах, якія знаходзяцца на тэрыторыі Беларусі. Гэта радыёлакацыйная станцыя ў Баранавічах і вузел сувязі Ваенна-марскіх сіл Расіі ў Вілейцы. Цяпер прэзідэнт Украіны кажа пра рэтранслятары для дронаў, якія размяшчаюцца на тэрыторыі Беларусі. Дык ёсць цэлая расійская радыёлакацыйная станцыя, якая накіроўвае ракеты, што ляцяць сёння ва Украіну. Калі б па гэтых аб’ектах быў нанесены ўдар, давялося б Расіі згортацца і, як мінімум, выводзіць свае войскі з тэрыторыі Беларусі.

Віталь Портнікаў успомніў пра падпісанне так званых інтэграцыйных дакументаў паміж Барысам Ельцыным і Лукашэнкам, з якіх пачалося ўзмоцненае ўцягванне Беларусі ў арбіту Крамля:

— Я памятаю, што тады напісаў артыкул у расійскай «Независимой газете», які называўся «Савецкага Саюза не будзе». Яго перадрукавала вялікая колькасць беларускіх выданняў. Казалі, што ён вельмі раззлаваў Лукашэнку. І я яго лічыў такім, так бы мовіць, прароцтвам: што б Расія і лукашэнкаўская Беларусь ні рабілі, усё роўна не ўдасца ніякі Савецкі Саюз стварыць, нават калі расійскія ўлады кіруюцца нейкімі ўнутрыпалітычнымі меркаваннямі, калі падпісваюць такія пагадненні з Лукашэнкам.

Наталля Радзіна згодная, што ідэя «СССР 2.0» правалілася і адзначыла, што нават так званай Саюзнай дзяржавы, якую пачыналі будаваць яшчэ Ельцын з Лукашэнкам, па сутнасці няма:

— Цяпер жа вайна, развязаная супраць Украіны, якая доўжыцца ўжо ў агульнай складанасці 12 гадоў, цалкам хавае ўсе планы Пуціна аднавіць Савецкі Саюз. Так, ён можа працягваць вайну супраць Украіны, ён можа напасці на краіны Балтыі, але, у агульным, у яго ўсё роўна нічога не выходзіць.

Пакуль Пуцін ва ўладзе, будзе працягвацца вайна, я не веру ні ў якія мірныя перамовы, але не веру таксама, што будзе адноўлены Савецкі Саюз.

Думаю, што гэтая ідэя правалілася, бо яна не ўдалася яшчэ ў тыя часы, калі людзі памяталі і настальгавалі па Савецкім Саюзе. Нават у Беларусі, дзе Лукашэнка пры захопе ўлады татальна ўзяў усю інфармацыйную прастору пад кантроль, ішла татальная прапаганда, але не ўдалося пабудаваць нават гэтую так званую Саюзную дзяржаву.

Ці можа Беларусь стаць суцяшальным прызам для Пуціна, калі будуць правалены мэты яго вайны супраць Украіны? Наталля Радзіна лічыць, што такая пагроза ёсць, аднак заклікае не скідваць з рахункаў беларускі народ:

— Пагроза ёсць, не спрачаюся. Іншая справа, што гэта не стане годнай кампенсацыяй і нейкім чынам супакоіць тую частку расіян, якая сёння ратуе за працяг вайны супраць Украіны, усіх гэтых ультрарадыкальных нацыяналістаў і іншую шваль.

Па-другое, мы бачым, што Пуціну ўсё ж у эканамічным плане выгадная адносная незалежнасць Беларусі. З чаго мы пачалі нашую размову: Пуціну выгаднае зняцце санкцый з боку ЗША ў дачыненні да Беларусі, бо наша краіна заўсёды была для Расіі кантрабандным хабам, праз які ішлі тавары ў абыход санкцый. І, у агульным, яны маюць намер гэта працягваць.

Плюс мы можам цяпер успомніць пра ядзерную зброю, якую расійскія ўлады пагражаюць размясціць у Беларусі. Тут таксама ёсць версія, што гэта размяшчэнне можа быць звязана з тым, што Пуціну выгадна ўжыць ядзерныя ракеты з тэрыторыі незалежнай Беларусі, каб за гэта адказвала наша краіна, а не Расія. Я вельмі спадзяюся, што гэтага не адбудзецца, бо гэта сапраўды страшны сцэнар.

Акрамя таго, я ўсё ж упэўненая, што і беларуская наменклатура супраць, і беларусы не хочуць жыць у Расіі. Вядома, проста немагчыма праводзіць нейкія сацыялагічныя апытанні ў Беларусі. Вельмі мала інфармацыі, якую ўдаецца нам, журналістам, атрымліваць з краіны. Але нават тут мы бачым, што ідзе ціхае супраціўленне магчымай расійскай акупацыі ўнутры краіны.

Так, беларусы не могуць выйсці на пратэст, не могуць проста зараз выказацца, што яны супраць вайны з Украінай, хоць выходзілі і пратэставалі, ішлі ў турмы на 10–20 гадоў. Гэта ўсё было. Цяпер мы бачым цікавую тэндэнцыю ў тых жа сацыяльных сетках. У сацыяльнай сетцы Threads, якая стала вельмі папулярнай у Беларусі, ідуць гарачыя палемікі. З’яўляецца, напрыклад, якая-небудзь расіянка, якая з’ездзіла ў Мінск, хадзіла ў нейкі рэстаран, загадала дранікі, яны ёй не спадабаліся, яна напісала «фу». У адказ ідзе велізарная колькасць каментароў з боку беларусаў.

«Правільна, і не прыязджайце. У нас паўсюль так агідна кормяць расіян. Заставайцеся ў сябе дома і не прыязджайце сюды!» Ідуць антырасійскія бытавыя размовы, і гэта вельмі важна. Гэта паказвае настроі людзей.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]