Генерал-маёр СБУ: Гэта ключавая рызыка для Крамля

Пуцін рыхтуе Расію да лічбавага ваеннага становішча.

У Расіі ўсё мацней абмяжоўваюць інтэрнэт: ўзнікаюць перабоі са сувяззю, улады ціснуць на VPN і блакуюць Telegram. Гэта паказвае, што Крэмль усё далей вядзе краіну да ізаляцыі і татальнага кантролю.

Да чаго ў выніку імкнецца Пуцін, пачынаючы маштабнае абмежаванне інтэрнэту ў Расіі?

Пра гэта сайт Charter97.org пагаварыў з генерал-маёрам СБУ ў запасе Віктарам Ягунам:

— Калі глядзець на тое, што адбываецца, не як на тэхнічнае абмежаванне, а як на класічную мадэль паводзінаў дзяржавы ва ўмовах зацяжной вайны і ўнутранай мабілізацыі сістэмы, то абмежаванне інтэрнэту ў Расіі — гэта не сітуатыўнае рашэнне. Гэта элемент доўгатэрміновай стратэгіі пераходу да кіраванай інфармацыйнай прасторы па мадэлі лічбавага «суверэнітэту». То бок гэта варыянт лічбавага ваеннага становішча.

Стратэгічная мэта Крамля складаецца з некалькіх узроўняў. Першы ўзровень — гэта палітычны кантроль. Сістэма Пуціна даўно прыйшла да таго, што галоўнай рызыкай для яе з'яўляецца не само па сабе ваеннае паражэнне, а некантралюемая інфармацыя пра гэтае паражэнне. Таму задача вельмі простая: не проста цэнзура, а стварэнне асяроддзя, у якім дзяржава вызначае, што наогул існуе як факт, а што не існуе.

Другі ўзровень — гэта сцэнар доўгай вайны. Расія паступова перабудоўваецца ў мадэль дзяржавы-асаджанай крэпасці. У такой мадэлі свабодны інтэрнэт разглядаецца як уразлівасць, бо ён дазваляе абыходзіць дзяржаўную прапаганду, дае доступ да альтэрнатыўных дадзеных пра страты, стварае гарызантальныя сувязі паміж людзьмі. Ён нават палягчае арганізацыю пратэстаў, як мы гэта бачылі ў Іране.

Таму мэта — не проста блакаванне, а здольнасць у любы момант перавесці краіну ў рэжым унутранага інтэрнэту. То бок да мадэлі, аналагічнай кітайскай, але з больш жорсткім сілавым кампанентам. Нешта сярэдняе паміж Паўночнай Карэяй і Кітаем.

Трэці ўзровень — гэта кантравыведны бар'ер. Для расійскіх спецслужбаў Telegram — гэта не толькі праблема апазіцыі, але і праблема аператыўнай інфармацыі пра ўдары па інфраструктуры, рэальныя наступствы вайны, перамяшчэнні войскаў, эфектыўнасць украінскіх атак, кантакты падполля з украінскімі спецслужбамі. Па сутнасці Крэмль спрабуе паменшыць празрыстасць на ўласнай тэрыторыі.

— Якія наступствы могуць мець адключэнне інтэрнэту і блакаванне Telegram для бізнесу, паўсядзённага жыцця расіян і здольнасці самой РФ весці вайну?

— Думаю, што наступствы будуць сур'ёзнымі. У кароткатэрміновай перспектыве сістэма адаптуецца: Расія ўжо некалькі гадоў ідзе да гэтага праз імпартазамяшчэнне ІТ-сэрвісаў, стварэнне расійскіх каналаў і платформаў, развіццё сістэм кантролю трафіку, падрыхтоўку да аўтаномнай працы інтэрнэту.

Але ў сярэднетэрміновай перспектыве наступствы непазбежныя. Для бізнесу гэта падзенне эфектыўнасці лагістыкі, цяжкасці з міжнароднымі разлікамі, страта доступу да сэрвісаў, рост транзакцыйных выдаткаў, паскарэнне тэхнічнага адставання. Асабліва, думаю, пацерпяць ІТ-кампаніі. Шмат якія бізнесы завязаныя на анлайн-інфраструктуру, на продажы праз інтэрнэт.

Але тут важна разумець расійскую мадэль: насельніцтва гатова цярпець бытавыя пагаршэнні, калі захоўваецца адчуванне стабільнасці дзяржавы.

Цікавей уплыў на саму здольнасць Расіі весці вайну. Тут эфект дваісты. Пазітыў для Крамля зразумелы: менш панікі, лягчэй кіраваць інфармацыйнай карцінай, прасцей хаваць наступствы ўдараў. Але ёсць і негатыў: гэта праблемы са сувяззю і камунікацыяй, складанасці каардынацыі паміж прамысловасцю і лагістыкай. Будуць праблемы для вайскоўцаў, для валанцёрскіх паставак, для збору сродкаў, для ўзаемадзеяння паміж падраздзяленнямі.

— Ці можа адключэнне інтэрнэту і блакаванне Telegram выклікаць незадаволенасць не толькі ў насельніцтва, але і ў эліт і бізнесу?

— Гэта ключавая рызыка для Крамля. Звычайнае насельніцтва можа быць незадаволеным, але ў аўтарытарных сістэмах яно рэдка становіцца трыгерам зменаў. Сапраўдная рызыка — гэта незадаволенасць кіраўнічых і эканамічных эліт. Для іх абмежаванні інтэрнэту азначаюць страту даходаў, страту міжнародных кантактаў, зніжэнне кошту актываў.

Але праблема не толькі ў гэтым. Іх магчымасці супраціву надзвычай абмежаваныя. У сучасных аўтарытарных сістэмах эліты паўстаюць не проста з-за пагаршэння ўмоў. Яны паўстаюць, калі сістэма пачынае прайграваць вайну, і менавіта яны даведваюцца пра гэта першымі. Тады з'яўляецца рызыка канфіскацыі іх актываў, знікае гарантыя асабістай бяспекі. Пакуль Крэмль трымае кантроль над сілавым блокам, незадаволенасць будзе насіць латэнтны, схаваны характар.

Калі глядзець стратэгічна, то Пуцін рухаецца да мадэлі, якую можна апісаць як лічбавы мабілізацыйны аўтарытарызм. Яго прыкметы — гэта кіраваны інтэрнэт, кантроль інфармацыйных патокаў, тэхналагічная ізаляцыя, прыярытэт бяспекі над эканомікай, гатоўнасць ахвяраваць ростам дзеля ўстойлівасці рэжыму.

І галоўная рызыка гэтай мадэлі не ў пратэстах, а ў пастаяннай дэградацыі дзяржавы, бо няма развіцця. Такія сістэмы рэдка падаюць хутка. Звычайна яны павольна губляюць тэхналагічную канкурэнтаздольнасць, эканамічную эфектыўнасць, якасць кіравання, здольнасць да інавацый. Але пры гэтым могуць заставацца ўстойлівымі даволі доўга, бо трымаюцца на адным стрыжні. Пакуль што ў Расіі гэты прыярытэт нават не ідэалагічны, а сілавы.

Абмежаванне інтэрнэту — гэта не рэакцыя на бягучыя праблемы, а падрыхтоўка Расіі да сцэнару, у якім вайна і канфрантацыя з Захадам разглядаюцца як пастаянны стан на гады наперад. Крэмль паглядзеў, як жыў Іран апошнія 40 гадоў. Да гэтага ў Расіі і будуць імкнуцца.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]