Беларуска перайшла праз мексіканскую мяжу і пабудавала бізнес у ЗША

Пасля рэпрэсій у Беларусі сям’я з’ехала ў Амерыку і пачала жыццё з нуля.

Вераніцы Пракурат 31 год. Беларуска разам з мужам і дзецьмі жылі ў Гродне, але пасля падзей 2020-га сям’я сутыкнулася з рэпрэсіямі і была вымушаная з’ехаць. У 2022-м яны перабраліся ў Філадэльфію, дзе падаліся на палітычны прытулак, распавядае «Салідарнасць».

У інтэрв’ю «Салідарнасці» Вераніка расказала, як адбываўся пераезд, што было дзіўным у амерыканскай штодзённасці і як ёй удалося пабудаваць там свой невялікі бізнес.

— У Гродне я вывучылася на перакладчыцу, але працавала не па спецыяльнасці. Муж працаваў электрыкам, — дзеліцца суразмоўніца. — Спачатку па найме, потым на сябе. Бізнес у Беларусі ішоў не надта — дзяржава пастаянна ставіла палкі ў колы пачаткоўцам прадпрымальнікам.

У 2020-м у нашай сям’і пачаліся праблемы з-за грамадзянскай пазіцыі. Я не хацела б публічна распавядаць падрабязней, але нам давялося задумацца пра пераезд. Бацькі мужа на той момант жылі ў ЗША, але ў нас не было фінансаў, каб пераехаць да іх.

Як толькі ў сваякоў з’явілася магчымасць дапамагчы, мы адразу з’ехалі. Мяжу пераходзілі праз Мексіку. Гэта быў яшчэ той квест. Прапісвалі розныя сцэнары, у тым ліку такі, што нас могуць пасадзіць у мексіканскую турму. Але ўсё атрымалася, прычым з першага раза.

У ЗША мы адразу падалі заявы на палітычны прытулак, распавёўшы гісторыю рэпрэсій, якім падвергліся ў Беларусі.

Бацькі мужа дапамаглі знайсці працу — муж уладкаваўся тэхнікам на вышку мабільнай сувязі. Там ён даволі камфортна сябе адчуваў, але нядаўна змяніў працу і пачаў працаваць на іншую кампанію.

Працоўныя абавязкі сталі для мужа пэўным адцягненнем, а я першы час сядзела і думала: дзе мы, што тут адбываецца? Высветлілася, што тут іншая сусвет. Аднак у пэўнай ступені мне было прасцей, чым іншым эмігрантам, бо я валодаю англійскай. Але ўсё роўна яе давялося падцягнуць, бо доўгі час не было практыкі.

Вераніка працягвае, што другім квестам пасля перасячэння мяжы было атрыманне палітычнага прытулку. Справа ў тым, што галоўным заяўнікам (principal applicant) быў муж Веранікі, а яна з дзецьмі праходзілі як залежныя члены сям’і ў межах той жа справы. Аднак у сістэме нешта пераблыталі і справы мужа і жонкі падзялілі.

— Прыблізна праз паўтара года (а гэта даволі хутка, некаторыя чакаюць значна даўжэй) мне прыйшоў ліст, што вось-вось адбудзецца першае слуханне-азнаямленне па маёй справе. Аднак мужу такое пісьмо не прыйшло. Сталі высвятляць, у чым справа. Высветлілася, што нас чамусьці раздзялілі.

На свой страх і рызыку муж хадзіў разбірацца ў ICE, я нават падпісвала паперы, што ён можа не выйсці і трапіць у іміграцыйную турму. Аднак гэта, наадварот, дапамагло: у той час якраз да ўлады прыйшоў Трамп, і многія эмігранты проста баяліся туды заходзіць з-за рызыкі быць затрыманымі. Паколькі муж быў адным з нямногіх, хто адважыўся прыйсці ў такі складаны час, яго выслухалі, зноў унеслі ў судовую сістэму і прызначылі слуханне на той жа месяц, што і ў мяне.

Але да таго моманту ціск на мяне ўзмацніўся, і мая палітычная справа стала мацнейшай. Таму мы прынялі рашэнне аб’яднаць справы і разглядаць іх у межах маёй справы.

Сам суд прайшоў добра. Пракурор часам спрабаваў заблытаць па датах: называў ліпень замест чэрвеня, глядзеў на рэакцыю. Але ў яго не атрымалася. Дапамагло таксама, што ў нас быў перакладчык, хоць я ведала англійскую. Гэта давала дадатковы час, каб лепш падумаць над адказам. Таму, калі хтосьці праходзіць падобную працэдуру, я б раіла браць перакладчыка, — раіць суразмоўніца «Салідарнасці».

Гісторыя сям’і часта выклікае здзіўленне сярод мясцовых.

— Яны кажуць: «З дзецьмі праз мексіканскую мяжу? О, Божа, вы вар’яты». Шмат якія амерыканцы падарожнічалі хіба што па бліжэйшых штатах — і ўсё. Аднак нямала і тых, хто ў курсе сітуацыі ў Беларусі. Гэта ўсё дзякуючы беларускай дыяспары ў Філадэльфіі, якая, між іншым, супрацоўнічае з мясцовымі ўладамі.

«Людзі, з якімі літаральна сёння пазнаёміліся, так цёпла нас сустрэлі. Мы былі ў шоку»

— Першае, што кінулася ў вочы ў ЗША, — велізарныя аўтамабілі на дарогах. Пікапы тут амаль у кожнага другога. Далей — развязкі на дарогах, усё як у фільмах. Бывала, з’едзеш не туды — і да пункта прызначэння дадасца яшчэ гадзіна аб’езду.

Калі шукалі жыллё, здзівіла, што ў Філадэльфіі шмат старых дамоў, дзе няма столевага асвятлення. Заходзіш у дом, а там дзве лямпачкі на кухні, у спальні — адзін таршэр, у гасцінай — два. Рамантычна, вядома, але вельмі незвыкла.

Таксама тут здаюць жыллё без мэблі. Ёсць толькі кухня з тэхнікай. Пры гэтым свой першы дом мы абставілі практычна бясплатна: ёсць розныя чаты, групы ў Facebook, дзе ўсё аддаюць дарма. Ад дзяржавы, цэркваў таксама шмат дапамогі.

Асобную дапамогу нам аказала беларуская дыяспара ў Філадэльфіі. На першым жа мерапрыемстве нас прадставілі дыяспары як навічкоў, задалі пытанні.

Хлопцы даведаліся, што пасля пераезду мы засталіся без электрычнасці і гарачай вады: папярэднія жыхары ўжо адключылі рахункі, а мы яшчэ не паспелі падключыць. Нас адразу адвезлі памыцца, хоць мы і супраціўляліся, паказалі, куды можна звярнуцца па сацыяльную дапамогу, калі будзе такая патрэба.

Праз некалькі гадзін беларусы прывезлі ў наш дом дыван, крэслы. Людзі, з якімі літаральна сёння пазнаёміліся, так цёпла нас сустрэлі. Мы былі ў шоку.

«Атрымалі месца ў школе, выйграўшы ў латарэі»

Пасля пераезду сын Веранікі пайшоў у падрыхтоўчы клас амерыканскай школы. На той момант яму было пяць гадоў. А дачка, якой было паўтара года, пайшла ў дзіцячы сад.

— Сын вельмі хутка адаптаваўся — праз чатыры месяцы ўжо гаварыў па-англійску, а крыху пазней пачаў выпраўляць наш акцэнт. Цяпер ён вучыцца ў чартарнай школе. Гэта незалежная школа, якая працуе па кантракце (чартару) з уладамі. Для дзяцей яна бясплатная. Каб туды патрапіць, трэба або аддаць дзіця ў падрыхтоўчы клас гэтай школы, або выйграць месца ў латарэі.

Мы выйгралі месца з другога разу і былі вельмі радыя — школа выдатная, з добрым рэйтынгам і дасягненнямі.

Мне падабаецца, што ў амерыканскіх школах меней ціску на вучняў, калі параўноўваць з адукацыяй у Беларусі. Першыя гады ў іх няма ацэнак, толькі налепкі. Усе дзеці пішуць у сшытках алоўкам: заўсёды ёсць магчымасць сцерці і напісаць нанова.

Як было ў майго пакалення ў Беларусі? Мама вырывала паўсшытка і прымушала перапісваць, каб было без памарак і памылак.

Так, цяпер у мяне прыгожы почырк, а ў сына — не. Затое ён хоча вяртацца ў школу штодня. Мне нават не даводзіцца прымушаць яго рабіць дамашняе заданне: ён або зрабіў у школе на перапынку, або ў аўтобусе, або сам дома. Ім не задаюць так шмат, як у нас.

У ЗША матэматыка ў трэцім класе слабейшая, чым у Беларусі. Але я не бачу ў гэтым ніякай праблемы. Тут жыццё інакш уладкаванае. Амерыканцы больш вузканакіраваныя спецыялісты. Нармальна, што хтосьці ўмее кіраваць аўтобусам, хтосьці — закручваць лямпачку, а хтосьці — разбірацца ў камп’ютары.

У Беларусі трэба ўсё ўмець самому, інакш давядзецца плаціць грошы за ўсё, што няпроста. А тут людзі так жывуць. Для іх норма выклікаць электрыка, каб той памяняў лямпачку. Проста таму, што часта гадзіна твайго часу каштуе больш, чым гадзіна электрыка, да таго ж дазваляюць грошы і неяўляецца жадання разбірацца з тым, што робіш горш за прафесіянала.

Таксама тут вельмі добрая прафарыентацыя: у старшай школе падлеткі ўжо выбіраюць спецыяльнасць, ходзяць на дадатковыя курсы. Вельмі шмат творчасных праграм. Пасля ўрокаў можна іграць на музычных інструментах, збіраць Lego, хадзіць на робататэхніку.

Невялікія адрозненні ёсць таксама ў дашкольнай адукацыі, расказвае Вераніка. Напрыклад, у дзіцячы сад могуць прымаць немаўлят ад шасці тыдняў (праўда, гэта залежыць ад штата).

— Для камфортнага ўзроўню жыцця ў Амерыцы патрэбныя два працуючыя чалавекі ў сям’і. Таму мамы імкнуцца выйсці на працу як мага раней. Для нас гэта, вядома, вельмі незвыкла. Мы аддалі дачку ў сад у паўтара года, і для нас гэта было рана. Памятаю, сына ў Беларусі аддавалі амаль у тры гадкі, і многія сваякі казалі: «Пачакайце яшчэ».

У амерыканскіх дзіцячых садах няма звыклых нам ложкаў для дзённага сну. У кожнага дзіцяці ёсць свой складанны матрац і коўдра, якія раскладваюць на нешта кшталту паддонаў. Дзеці нават не пераапранаюцца ў піжаму: хутенька раскладваюцца, спяць, потым прачынаюцца, складаюцца і далей гуляюць, вучацца.

З харчаваннем у мясцовых садках праблемы: пераважна дзяцей кормяць піцай, снекамі, хот-догамі. Уладальнікі нашага садка — рускамоўныя эмігранты, і ў нас кормяць дзяцей хатняй кухняй: суп, другое, садавіна, гародніна і напой. Цяпер у нашай групе ўжо 50% амерыканскіх дзяцей — іх бацькі хочуць, каб дзеці харчаваліся больш правільна, таму і вядуць да нас.

«Працуючы па найме, дазвалялі сабе здымаць жыллё за 2500$ і падарожнічаць»

Першы час у сям’і Пракурат працаваў толькі муж — Вераніка займалася афармленнем дакументаў і дзецьмі. Потым сям’я захацела пераехаць у больш камфортнае жыллё, але толькі на заробак мужа ажыццявіць гэта было немагчыма.

— Таму я таксама вырашыла выйсці на працу, — кажа суразмоўніца. — Перш-наперш патэлефанавала ў кампанію, дзе працуе муж. Высветлілася, што яны якраз шукалі чалавека ў офіс са знаннем англійскай.

Калі добра працаваць і старацца, то даволі хутка вырасцеш у заробку. Усе разумеюць, што тут дарагая арэнда жылля. Першае наша жыллё (гэта была палова дома) каштавала 1200$, другое (невялікі таўнхаус) — 1900$, цяперашняе (таўнхаус з уласным участкам) — 2500$. І тут ёсць магчымасць зарабляць такія грошы.

Мы з мужам абодва працавалі па найме і дазвалялі сабе здымаць жыллё за 2500$, падарожнічаць, двойчы на год ладзіць буйныя паездкі. На гэты момант мы пабывалі ў 15 штатах. Мяне гэта вельмі радуе.

Па даходах мы ўваходзім у сярэдні клас, калі глядзець па статыстыцы. За многія гады жыцця ў Беларусі мы ў яго, на жаль, так і не ўвайшлі, хоць спрабавалі. Былі па найме — складана. Пайшлі ў бізнес — там таксама ўсё абрубалася.

Муж рабіў будаўнічыя пляцоўкі на ўчастках прыватных дамоў, добра на гэтым зарабляў. Але потым улады вырашылі, маўляў, навошта даваць зарабляць дробнаму бізнесу, калі мы можам рабіць пляцоўкі самі. І зрабілі так, што прыватнікі маглі ўзводзіць пляцоўкі, але пасля ўсё роўна павінен быў прыйсці дзяржаўны электрык. І толькі пасля гэтага пляцоўку можна было здаць у працу.

Вядома, заказчыкі не хацелі плаціць спачатку прыватніку, а потым — дзяржаўнаму электрыку, бо гэта былі падвойныя выдаткі.

«Пачалі рабіць гарбатныя лядзяшы. Амерыканцы захапляюцца такімі рэчамі»

Для адаптацыі ў эміграцыі, лічыць Вераніка, вельмі важна знайсці сваіх людзей, якія маглі б падтрымаць у цяжкую хвіліну. Дзякуючы сябрам, якіх сям’я знайшла ў Філадэльфіі, ім удалося адаптавацца хутчэй. Акрамя таго, Вераніка адкрыла сумесны бізнес з сяброўкай.

— Так супала, што мы ўдваіх дасягнулі столі на сваіх пасадах і хацелі нешта памяняць у жыцці. Сыходзіць было страшна, бо кожная з нас атрымлівала стабільны заробак. Першыя месяцы ў бізнесе, ясная рэч, не зарабляеш, а толькі ўкладваеш. Але мы рызыкнулі.

Спачатку адкрылі бізнес па продажах на Amazon — гэта быў не канкрэтны прадукт, а перапродаж. Гэта спрацавала, і ў нас быў даход, які дазволіў укласціся ў іншую справу, больш творчасную.

Мы пачалі рабіць гарбатныя лядзяшы. Гэта чайнае лісце з ягадамі, фруктамі, ядомымі кветкамі, якія заліваюцца ізамальтам. Такая ідэя прыйшла, бо тут вельмі папулярныя party-favor (тое самае, што бонбоньеркі, падарункі для гасцей на мерапрыемствах, — С.).

Калі праходзяць дні народзінаў, вяселлі, gender-party і baby shower (вечарынка для будучай мамы, — С.), гасцям прынята дарыць сімвалічныя падарункі. Таму нашы лядзяшы пайшлі вельмі добра.

Спачатку прадавалі афлайн, ладзілі мерапрыемствы, жаночыя сустрэчы. Пераважна з беларусамі і іншымі эмігрантамі. А потым пачалі прадаваць анлайн, і гэта аказалася значна больш прыбыткова (хутка ў нас, дарэчы, з’явіцца міжнародная дастаўка). Амерыканцы захапляюцца такімі рэчамі.

«Не хочацца, каб дзеці выраслі і спыталі: «Навошта вы мяне ў Амерыку прывезлі? У Беларусі ж таксама ўсё нармальна было»

— Мы актыўна ўдзельнічаем у жыцці беларускай дыяспары ў Філадэльфіі, ходзім на мерапрыемствы. Нядаўна быў Дзень Волі — дзеці нават прагульнулі школу, каб пайсці разам з намі.

Мы хочам, каб яны ведалі і памяталі, чаму мы тут. Як быць не павінна, а як можа быць, што можна на нешта ўплываць і змяняць. Вельмі не хочацца, каб дзеці выраслі і спыталі: «Навошта вы мяне ў Амерыку прывезлі? У Беларусі ж таксама ўсё нармальна было».

Мы не плануем вяртацца ў Беларусь, бо не верым, што там нешта зменіцца ў бліжэйшай будучыні. Але я хацела б калі-небудзь зноў зайсці ў бацькоўскі дом.

Мне падабаецца глядзець блогераў з Беларусі, бачыць, як змяняюцца вуліцы майго дзяцінства. Але я сумую толькі па людзях. Пакуль у нас няма магчымасці прыязджаць і сустракацца, але дзякуючы перамозе ў судзе мы змаглі падацца на грын-карты: вельмі спадзяюся, што далей усё пойдзе па плане, і мы зможам выязджаць у Еўропу, каб нарэшце ўбачыць блізкіх.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]