ЗША пасылаюць Лукашэнку сігналы

Навошта Трампу спатрэбіўся беларускі дыктатар?

Амаль кожныя два-тры месяцы Лукашэнка цёпла прымае спецпрадстаўніка Дональда Трампа і яго былога юрыста Джона Коула, а таксама чыноўніка Дзярждэпу Крыстафера Сміта. Трамп і Лукашэнка абменьваюцца кампліментамі, пасля чаго беларускія ўлады вызваляюць чарговую групу палітвязняў, а ЗША абвяшчаюць пра новыя аслабленні санкцый. І так па коле, піша сайт тэлеканала Slawa TV.

Больш за тое, у Вашынгтоне плануюць сустрэчу Лукашэнкі з Трампам — будзь то ў Белым доме або ў Мар-а-Лага. Гэта пасля свайго апошняга візіту ў Беларусь напрыканцы сакавіка пацвердзіў спецпасланнік Трампа Джон Коул. Сам Трамп «з нецярпеннем» чакае сустрэчы з Лукашэнкам на наступным пасяджэнні Савета міру — пра гэта ён напісаў у сваёй сацсетцы «Truth Social».

Лукашэнка — пешак

Трампу патрэбны поспех, які можна «прадаць» выбаршчыкам MAGA напярэдадні прамежкавых выбараў у Кангрэс у лістападзе, звяртае ўвагу навуковая супрацоўніца Chatham House, спецыяльная дакладчыца ААН па правах чалавека ў Беларусі (2018–2024) Анаіс Марэн.

«Вызваленне беларускіх, амерыканскіх і іншых замежных «закладнікаў», як іх называе Стыў Віткоф, — гэта гісторыя з пазітыўным эмацыйным эфектам для вечаровых навін», — кажа экспертка.

І гэта гісторыя выглядае больш пераканаўча, чым заявы пра нібыта спыненыя войны, працягвае Марэн, асабліва калі Трамп блытае краіны: «Азербайджан і Албанію» або паралельна пачынае новыя канфлікты — «за 14 месяцаў пры Трампе армія ЗША выпусціла больш ракет, чым за чатыры гады Байдэна».

Іншыя прычыны «флірту» з Лукашэнкам, на думку даследчыцы Chatham House, — магчымыя бізнес-інтарэсы сям'і Трампа: «Напрыклад, Trump Tower у Мінску і, магчыма, яшчэ адзін голас у падтрымку яго намінацыі на Нобелеўскую прэмію міру».

Амерыканская дыпламатычная ініцыятыва па Беларусі — гэта спосаб змяншаць ціск на Пуціна, лічыць навуковы супрацоўнік Atlantic Council Пітэр Дыкінсан.

Для Трампа гэта спосаб аслабіць санкцыі супраць Расіі або стварыць для яе эканамічныя магчымасці, не прымаючы на сябе палітычных рызык, звязаных з адкрытым узаемадзеяннем з Пуціным і прадастаўленнем Расіі ўступак, — тлумачыць эксперт.

Безумоўны прыярытэт Трампа, на ацэнку Дыкінсана, — паляпшэнне адносін з Расіяй як на асабістым, так і на міждзяржаўным узроўні: «Ён хоча быць у сяброўскіх адносінах з Пуціным».

Праўда, працягвае эксперт, рэалізаваць гэта палітычна ў ЗША складана, бо вельмі мала амерыканцаў бачаць у Расіі патэнцыйнага саюзніка.

«Апытанні пераканаўча паказваюць: большасць амерыканцаў усведамляе, што перамога Расіі ва Украіне будзе шкоднай для амерыканскіх інтарэсаў. І вельмі мала хто падтрымлівае расійскі поспех або цесныя сувязі паміж ЗША і Расіяй. Пуцін і Трамп апынуліся ў складаным становішчы», — рэзюмуе Пітэр Дыкінсан.

Адпаведна, Трамп выбраў такую формулу супрацоўніцтва з Лукашэнкам.

Дух Анкорыджа

Некаторыя дамоўленасці паміж Трампам і Пуціным маглі быць дасягнутыя падчас іх сустрэчы ў Анкорыджы або раней — падчас шматлікіх тэлефонных размоў, мяркуе галоўная рэдактарка апазіцыйнага беларускага выдання «Хартыя'97» Наталля Радзіна.

«Відавочна: калі здымаць санкцыі з Беларусі, гэта дапаможа і Расіі — праз Беларусь кантрабандай будзе паступаць шмат тавараў», — кажа Радзіна.

Але для зняцця санкцый патрэбныя ўступкі. Паводле яе пераканання, тут не абышлося без Пуціна, які націснуў на Лукашэнку: маўляў, вызваляй палітвязняў.

Самому Пуціну не важна, што ў турмах сядзяць апаненты дыкатара. Гэта для яго не істотная ўступка. Таму, націснуўшы на Лукашэнку, яны дамагліся паступовага вызвалення вязняў сумлення з беларускіх калоній, адзначае яна.

У адказ ЗША знялі санкцыі з калійных угнаенняў, авіякампаніі «Белавія», шэрагу беларускіх банкаў і Міністэрства фінансаў Беларусі.

Узаемны абмен

Як толькі знялі першыя санкцыі з «Белавія», адразу выраслі закупкі запчастак для самалётаў Boeing у Беларусі, прыводзіць прыклад Радзіна. Відавочна, што гэтыя запчасткі ідуць не толькі на нешматлікія беларускія самалёты, але і ў Расію, якой востра патрэбная база для тэхнічнага абслугоўвання.

Інтарэс Трампа можа быць не толькі палітычным, але і практычным

«Беларусь — адзін з сусветных вытворцаў калійных угнаенняў. І цяпер ЗША востра іх патрэбуюць пасля пагаршэння адносін з Канадаю, якая была найбуйнейшым пастаўшчыком. Падчас візіту ў Мінск спецпасланнік Трампа Джон Коул пацвердзіў, што абмяркоўваліся пастаўкі калійных угнаенняў у ЗША», — кажа Радзіна.

Расія можа выкарыстоўваць Беларусь у якасці канала для экспарту і імпарту, а таксама як доступ да міжнародных фінансаў праз беларускія ўстановы, дадае Пітэр Дыкінсан. Спектр такіх магчымасцяў вельмі шырокі, а ўплыў Расіі на Беларусь значны, асабліва пасля 2020 года.

«Таму няма ніякіх шанцаў, што Лукашэнка адвярнецца ад Расіі і пачне супрацоўнічаць з Захадам», — упэўнены Дыкінсан.

Лукашэнка паміж Крэмлём і Вашынгтонам

Лукашэнка дзейнічае прагматычна, як і Трамп. Ён пачаў наладжваць кантакты з камандай Трампа яшчэ ў 2024 годзе, заяўляючы пра гатоўнасць абменьваць палітвязняў, адзначае Анаіс Марэн.

«Частку ён вызваліў проста так — як жэст добрай волі, каб праверыць рэакцыю. Потым чакаў адказнага кроку ад ЗША — і дачакаўся. Цяпер нават абмяркоўваецца магчымасць аднаўлення працы амбасады, фактычна закрытай яшчэ з 2008 года», — адзначае экспертка.

Пры гэтым пра стратэгічны паварот ад Расіі гаворкі не ідзе — залежнасць Беларусі ад Масквы занадта глыбокая.

Гэта хутчэй тактычны крок. У Лукашэнкі ёсць тавар — палітвязні, але пакупнікоў няшмат. Еўрапейцы не купляюць, кітайцы таксама. Калі амерыканцы гатовыя далучыцца да гэтага абмену, Лукашэнка гатовы гуляць, — тлумачыць Марэн.

У той жа час у стратэгіі адміністрацыі Трампа ў дачыненні да Беларусі ёсць і рэалістычны элемент — даць Лукашэнку «кісларод», то бок прастору для манеўру па-за поўнай залежнасцю ад Масквы.

«Гэта даўні прынцып палітыкі ЗША — не дапусціць поўнага паглынання Беларусі Расіяй. У доўгатэрміновай перспектыве гэтая мэта, верагодна, застаецца актуальнай», — кажа Марэн.

Пры гэтым, паводле яе слоў, Вашынгтон таксама пасылае Лукашэнку сігналы.

«У прыватнасці, папярэджанне пра наступствы магчымага ўступлення Беларусі ў вайну або прымянення тактычнай ядзернай зброі з яе тэрыторыі: адказ будзе канвенцыйны, але маштабны і разбуральны для крытычнай інфраструктуры. Гэта тая «чырвоная лінія», якую нават Сі Цзіньпін раіў не перасякаць», — падкрэслівае яна.

Беларусь і вайна супраць Украіны

Лукашэнка баіцца Пуціна значна больш, чым Трампа, адзначае Наталля Радзіна. Таму ніякіх зменаў у стаўленні Мінска да вайны супраць Украіны чакаць не варта.

«Нават калі ўявіць, што Трамп пра нешта яго папросіць, а Пуцін будзе супраць — відавочна, Лукашэнка зробіць тое, што трэба Крамлю», — кажа яна.

Пазіцыя Мінска застаецца адносна стабільнай. У той жа час ёсць дэманстратыўныя крокі для ўнутранай аўдыторыі і «гібрыднага» ціску — каб трымаць Украіну ў напружанні і прымушаць яе ўтрымліваць войскі на беларускім напрамку, адзначае Анаіс Марэн.

На яе думку, нармалізацыя адносін ЗША і Беларусі з часам можа ўзмацніць пазіцыі Лукашэнкі як удзельніка магчымых мірных перамоў або дыскусій пра новую архітэктуру еўрапейскай бяспекі — да чаго ён даўно імкнецца.

Ці можа гэтае пацяпленне зменшыць рэпрэсійны ціск унутры Беларусі? Наталля Радзіна ў гэта не верыць.

«Нават калі паглядзець на вызваленне палітвязняў, большасць з іх проста выганяюць з краіны», — кажа яна.

Тыя, што застаюцца, знаходзяцца пад жорсткім кантролем спецслужбаў. Працаваць у незалежных СМІ або праваабарончых арганізацыях немагчыма.

«Лукашэнка панічна баіцца страціць уладу. Падзеі 2020 года сталі для яго траўмай — ён зразумеў, што значная частка грамадства яго не падтрымлівае. З таго часу ён не давярае людзям», — кажа Радзіна.

Ніякіх сістэмных змяненняў, паводле яе пераканання, чакаць не варта, пакуль Лукашэнка пры ўладзе. Іншае пытанне — як доўга ён зможа яе ўтрымаць.

«Эканамічная сітуацыя ў Беларусі застаецца складанай з-за санкцый. І хоць амерыканскія абмежаванні часткова здымаюцца, ключавы ціск працягваюць аказваць еўрапейскія санкцыі», — рэзюмуе экспертка.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]