Палітолаг: Рэжым у Іране — на апошнім подыху

Вось зла губляе важнага саюзніка.

ЗША і Ізраіль ліквідавалі Алі Хаменеі і нанеслі ўдары па ключавых аб'ектах іранскага рэжыму. Чога ўжо ўдалося дасягнуць і якія канчатковыя мэты гэтай аперацыі?

Пра гэта сайт Charter97.org пагутарыў са славацкім палітолагам і прэзідэнтам Інстытута грамадскіх праблем (IVO, Браціслава) Грыгорыем Месежнікавым:

— Мне здаецца, што гэтая аперацыя мае некалькі канчатковых мэтаў. Некаторыя з іх прама абазначаныя, некаторыя, як мне падаецца, застаюцца схаванымі, але яны насамрэч існуюць. Як мінімум можна казаць пра дзве стратэгічныя задачы.

Па-першае, поўнасцю знішчыць патэнцыял, які дазволіў бы Ірану пагражаць ядзернай зброяй з выкарыстаннем балістычных ракет. Я думаю, што гэта можа быць нават галоўная мэта. А другая мэта, хоць яе афіцыйна і не агучылі, — гэта змяненне рэжыму. Зразумела, што змяненне рэжыму — складаная рэч. Сам Ізраіль наўрад ці здольны гэтага дасягнуць. У ЗША, думаю, такі патэнцыял ёсць, але для гэтага неабходная палітычная воля.

Рыторыка нават самога Трампа сведчыць пра тое, што гэта не проста ліквідацыя першай пагрозы з боку Ірана. Я думаю, што ёсць разуменне, што з гэтым рэжымам наўрад ці ўдасца дамовіцца, і таму, калі ён не зменіцца, ён будзе ўяўляць пастаянную пагрозу. Ізраіль гэта, вядома, выдатна разумее. Але для Ізраіля дабіцца змены рэжыму ў краіне з 90‑мільённым насельніцтвам, думаю, проста немагчыма. Пры гэтым ужо цяпер можна казаць пра вынікі: у любым выпадку тое, чаго ўдалося дабіцца, — гэта, безумоўна, аслабленне гэтага рэжыму. Я думаю, што патэнцыял, які ў іх застаўся, пачаў паступова вычэрпвацца ў выніку атак і бамбардзіровак.

— Як гэтая аперацыя можа паўплываць на сусветную палітыку і эканоміку? Якімі могуць быць яе наступствы?

— Думаю, што ў стратэгічнай перспектыве, у доўгатэрміновым гарызонце, калі рэжым у Іране перастане існаваць, калі ён перастане падтрымліваць сетку тэрарызму, якую сам стварыў, калі ён не будзе рабіць тое, што рабіў да цяперашняга часу, — гэта зменіць сітуацыю ў станоўчым кірунку.

Ён не толькі пагражаў Ізраілю — зразумела, што ён пагражаў і Захаду. Ён быў часткай кааліцыі зла разам з Расіяй, Венесуэлой і Паўночнай Карэяй. За імі, як кажуць, і Кітай таксама маячыў. Кітай, па сутнасці, падтрымлівае гэтую сістэму, хаця, можа быць, сам наўпрост не ўваходзіць у гэтую вось зла. Ёсць спецыялісты і эксперты, якія лічаць, што ў прынцыпе яны ўжо сталі яе часткай, але я быў бы тут больш асцярожным.

Таму ў доўгатэрміновай перспектыве, лічу, сітуацыя палепшыцца, а Блізкі Усход стане менш напружаным і больш стабільным рэгіёнам. Іран будзе мець магчымасць далучыцца да інтэграцыйных працэсаў ва ўсім свеце. Зразумела, што цяпер адбываюцца сур'ёзныя геапалітычныя змены, але тым не менш Іран — дзяржава з добрым патэнцыялам. Калі міжнародная эканамічная блакада Ірана спыніцца, думаю, Іран зможа інтэгравацца ў сусветную эканоміку.

Што да кароткатэрміновай перспектывы, то цяпер бачна, што Іран спрабуе ўцягнуць у гэтую вайну арабскія краіны. Ён, вядома, здзяйсняе жудасную памылку, але гэтага можна было чакаць, таму што гэты рэжым, думаю, ужо знаходзіцца, як кажуць, на апошнім подыху.

То-бок нават калі фармальна гэты рэжым захаваецца, нават калі фармальна застанецца назва «Ісламская Рэспубліка», хоць мне цяжка гэта ўявіць, але дапусцім, што будзе нейкі пераходны перыяд, — гэта ўжо не будзе той рэжым, які дазваляў сабе забіваць дзесяткі тысяч людзей на вуліцах на працягу некалькіх дзён і фінансаваць, па сутнасці, увесь блізкаўсходні тэрарызм.

Верагодна, цяпер будзе захоўвацца няпэўнасць адносна выніку гэтай вайны і таго, хто да яе можа далучыцца.

Шчыра кажучы, я сам думаў, што нічога падобнага не адбудзецца, што ў гэтага рэжыму ёсць хоць нейкія механізмы самазахавання. Але калі цяпер да Амерыкі і Ізраіля фактычна далучыцца арабская суніцкая кааліцыя, а таксама Еўропа — Германія і Францыя — у прынцыпе могуць гэта падтрымаць пэўным чынам, можа быць, не накіруюць войскі наўпрост, але зробяць пэўныя крокі, — можна чакаць пэўнай напружанасці, пакуль гэтая вайна не скончыцца. Але Іран з гэтай вайны, абсалютна дакладна, выйдзе з паразай.

— Як аперацыя ЗША і Ізраіля можа паўплываць на дапамогу Украіне? Ці аслабіць новы канфлікт падтрымку Кіева або, наадварот, узмоцніць ціск на саюзнікаў Расіі?

— Глядзіце, справа ў тым, што ў амерыканскай адміністрацыі расклад сіл у дачыненні да Ізраіля і Украіны ўсё ж адрозніваецца. Але аб'ектыўна тое, што вось зла цяпер аслабне, я думаю, вядома, будзе на карысць Украіны, без усялякіх сумневаў.

Іран выпадзе з гэтага ланцуга дыктатарскіх рэжымаў і з ланцуга падтрымкі Расіі. Ідзе гаворка не толькі пра дроны «Шахед», але і пра іншыя формы падтрымкі з боку Ірана. То-бок гэта, вядома, дапамагала Расіі. Таму з гэтага пункту гледжання гэта, безумоўна, будзе на карысць Украіны.

Увогуле на руках гэтага рэжыму аятолаў — кроў украінскіх грамадзян. Сотні, можа быць, тысячы людзей загінулі на пачатковым этапе вайны ад іранскіх дронаў. Нават тое, што цяпер «Шахеды» вырабляюцца ў Расіі па іранскай ліцэнзіі, — гэта таксама, па сутнасці, падтрымка Ірана. Акрамя таго, Расія і Іран супрацоўнічалі пры абыходзе санкцый: узаемная палітычная і дыпламатычная падтрымка і многае іншае. Таму для Украіны гэта, вядома, будзе важна.

Але трэба разумець, што пэўныя рэсурсы, якія маглі б быць задзейнічаныя ва Украіне, магчыма, часова — спадзяюся, што менавіта часова — будуць выкарыстоўвацца ў гэтай вайне на Блізкім Усходзе. Мне складана гэта ацаніць, але ўжо выказваюцца меркаванні, што чым хутчэй гэтая вайна скончыцца і чым больш разгромным будзе вынік для Ірана, тым большы станоўчы эфект гэта будзе мець для Украіны.

Еўропа, думаю, будзе падтрымліваць Украіну так жа, як і раней. Мне здаецца, што там ніякіх змен адбыцца не павінна. Што да ЗША — паглядзім. ЗША ў любым выпадку пакуль, хай і не бясплатна, але ўсё ж пастаўляюць Украіне за еўрапейскія грошы ваенную тэхніку, узбраенне і гэтак далей. Калі гэта захаваецца, думаю, Украіна нават у кароткатэрміновай перспектыве не павінна нічога страціць з прычыны гэтай вайны.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]