Адказ вельмі прост

Гэтая вайна будзе мець толькі дзве стратэгіі.

«Толькі мёртвыя ўбачаць канец вайны». Гэты надпіс змешчаны на сцяне Імперскага ваеннага музея ў Лондане зусім не выпадкова.

Музей з'яўляецца вядучай установай такога кшталту ў свеце, створанай для азнаямлення наведвальнікаў з гісторыяй сусветных войнаў і іх уплывам на грамадства.

На момант адкрыцця музея ў 1917 годзе аўтару гэтага выказвання Джорджу Сантайяне, аднаму з вядучых прадстаўнікоў амерыканскага крытычнага рэалізму, прызнанаму класіку амерыканскай філасофіі, вядомаму пісьменніку і публіцысту, было 54 гады. Аднак сам надпіс з'явіцца толькі праз 19 гадоў пасля адкрыцця музея і праз 14 гадоў (у 1936 годзе) пасля публікацыі гэтага лозунгу ў сусветна вядомым Soliloquies in England.

Магчыма, менавіта дзякуючы наведванню гэтага музея калісьці чалавек, які будзе датычны да глабальных рашэнняў, зможа вызначыць для сябе, напрыклад, якія асноўныя фактары прыводзяць да таго, што войны наогул магчымыя?

І самае галоўнае — калі няма часу на доўгія лекцыі і бяссонныя ночы падчас навучання ва ўніверсітэце, — зразумець, што цыклічнасць у гісторыі існуе менавіта дзеля таго, каб пазбегнуць тых памылак, якія прыводзяць да маштабных ахвяр.

Гэтая цыклічнасць і цяпер прывяла нас да той мяжы, дзе яшчэ можна прыняць рашэнне, што рабіць далей. Бо яшчэ можна было згадзіцца, што вайна, якая трывае 13 гадоў у цэнтры Еўропы, успрымалася тымі, хто мог прыняць глабальнае рашэнне (але не рабіў гэтага), як спроба асцярожна абысціся з імкненнем Расіі да безмежнай экспансіі і як гістарычная заканамернасць. Але цяперашняя вайна на Блізкім Усходзе з'яўляецца найбуйнейшым канфліктам ХХІ стагоддзя ў гэтым рэгіёне паводле інтэнсіўнасці ўдараў і колькасці ўцягнутых краін. І, мяркуючы па ўсім, гэта яшчэ не канец.

Ці існуе нейкая сувязь паміж гэтымі двума найбуйнейшымі канфліктамі ХХІ стагоддзя ў Еўропе і на Блізкім Усходзе? Ці ёсць нейкая агульная рыса, якая прывяла і далей будзе прыводзіць да шматлікіх ахвяр, верагодна, не толькі ў гэтым рэгіёне?

На маю думку, так.

Усё гэта стала магчымым менавіта з-за адсутнасці волі, адказнасці і смеласці прыняць любое глабальнае рашэнне. Ці, урэшце, няма каму яго прыняць.

І Мюнхен, і Давос, на жаль, замест выпрацоўкі глабальных рашэнняў у сферах эканомікі і бяспекі ўпэўнена ператварыліся ў медыйныя пляцоўкі, дзе аналіз прамоў выступоўцаў — адзінае, што застаецца для ўсё яшчэ існых аналітычных цэнтраў. Але і вайна ў Еўропе, і вайна на Блізкім Усходзе, хоць і не дэманструюць мільённыя арміі героічна змагаючыхся саюзнікаў, усё ж з'яўляюцца безумоўна глабальнай праблемай. Было зразумела і відавочна, што калі расійска-ўкраінскую вайну не ўдасца спыніць менавіта глабальным рашэннем, мы станем сведкамі і ўдзельнікамі новага вялікага супрацьстаяння.

Гэта ўжо было ў гісторыі.

Няздольнасць або нежаданне своечасова прымаць рашэнні і надзея на фарт ці чыюсьці мудрасць заўсёды нясе рызыку паступовага маштабавання канфліктаў.

Бо менавіта наша вайна, найбуйнейшая ў Еўропе, спачатку прывяла да няздольнасці вырашаць канфлікты дыпламатычным шляхам, а потым — да разбурэння міжнароднага права як дэ-юрэ, так і дэ-факта. Тады сапраўды: зламаны баланс на адным канцы свету, вядома, нараджае жаданне і неабходнасць парушыць баланс у іншым месцы.

І так аж да глабальнай вайны. Ці вайны, у якой колькасць лакальных канфліктаў па напружанні і наступствах будзе набліжацца да Трэцяй сусветнай.

Ідзе менавіта пра глабальныя рашэнні, асновай якіх з'яўляецца гісторыя і яе ўрокі, што пакідаюць пакаленні, якія сыходзяць назаўсёды. Менавіта разуменне сутнасці вайны і яе наступстваў павінна падштурхоўваць тых, хто пачынае войны, — і тых, хто будзе спрабаваць іх закончыць, — да ўсведамлення, што любая вайна як працэс заўсёды будзе мець два наступствы.

Першы: у выніку вайны хтосьці здабываў перамогу і нешта захопліваў або нешта адстойваў. Нейкі бок нешта страчваў, але знаходзіў у гэтым і сваю перамогу. Вайна рэалізоўвала і рэалізуе чыюсьці дзяржаўную палітыку праз гвалт. У гэтым працэсе хтосьці станавіўся героем, хтосьці спрабаваў перапісаць гісторыю, каб схаваць памылкі, хтосьці станавіўся генералам або маршалам. Хтосьці ўбачыў канец сваёй вайны, бо загінуў. Здаецца, усё зразумела. Але пры чым тут людзі, пра якіх у тым жа музеі ёсць асобныя экспазіцыі? Напрыклад, Уінстан Чэрчыль, Франклін Рузвельт, Шарль дэ Голь, Дуайт Эйзенхаўэр, Бэрнард Мантгомеры.

Адказ вельмі прост. На гэтых людзях ляжала адказнасць за мір і будучыню.

Другое наступства вайны ў тым, што кожная з іх, як эпідэмія, нясе місію пачатку наступнай вайны. Менавіта тут гэтыя людзі — дзякуючы выхаванню, цяжкаму і ўпартаму навучанню і досведу — былі ўцягнутыя ў стварэнне глабальных рашэнняў, якія патрабавалі адказнасці за будучыню.

Напрыклад, умовы Вярсальскага дагавора 1919 года, які завяршыў Першую сусветную вайну, выклікалі незадаволенасць у Германіі і, як вынік, прывялі да Другой сусветнай вайны. Бо менавіта гэтая краіна страціла значныя тэрыторыі і была вымушана плаціць рэпарацыі, што прывяло да эканамічнага крызісу і росту нацыяналістычных настрояў.

Вось чаму Расія, якая прайграла Халодную вайну і была вымушана згадзіцца з незалежнасцю сваіх былых уладанняў, спрабуе ўзяць рэванш з дапамогай грубай сілы, вярнуць сабе дамінуючую ролю ў Еўропе і захаваць уплыў у іншых рэгіёнах свету, у прыватнасці на Блізкім Усходзе.

Менавіта дзякуючы такім людзям (як Рузвельт і Чэрчыль — Рэд.) і іх ведам развітым краінам удалося пазбегнуць знешняй агрэсіі і не дапусціць грамадзянскай вайны, выкліканай крызісамі пасляваеннага часу, на даволі працяглы тэрмін.

Таму Украіне патрэбны не час для падрыхтоўкі і правядзення выбараў, а здабыты ў вайне мір, які забяспечыць будучыню нашым дзецям. Як, напрыклад, здабылі яго нашы дзяды падчас Другой сусветнай — сваёй крывёю. Менавіта такая кроў з'яўляецца апраўданай.

Звяртаючыся да экспертных ацэнак сучаснасці, асабліва адносна варыянтаў развіцця падзей, многія эксперты вяртаюць нас да ажыццяўлення першай функцыі вайны і спрабуюць, як і ўлетку 2023 года, зрабіць шоу з падзей, якія ўрэшце прыводзяць да катастрофы. Што да гэтых экспертных ацэнак, нагадаю, як у 2022 годзе Расія чакала, што здолее перамагчы Украіну за лічаныя дні, а то і гадзіны. Гэтая ўпэўненасць развеялася толькі тады, калі байцы Расгвардыі ў параднай форме, з гумовымі дубінкамі і з аркестрамі засталіся назаўсёды на ўскраінах Кіева.

Адстаўныя амерыканскія генералы, як піша Шон Макфейт, красаваліся ў эфірах тэлеканалаў, прагназуючы, што Расія непазбежна разаб'е Украіну яшчэ да пятніцы.

Большая частка свету ўспрымала перамогу Расіі як непазбежную, хай і трагічную. Аднак нешта пайшло не па чаканнях, а паводле жорсткай праўды, якая можа ўсё змяніць. Сам украінскі народ скарыстаўся шанцам і прыняў глабальнае рашэнне.

І мы ўсё яшчэ змагаемся.

Менавіта гульня ў салдацікаў палітыкаў і медыя з цягам часу адводзіць першых ад адказнасці за галоўнае: які ўрэшце вынік мы атрымаем? Вынік Вярсаля (Вярсальскі дагавор 1919 года — Рэд.), хоць і мог быць адзіна магчымым, але пратрымаўся ўсяго 20 гадоў і прынёс маёй Радзіме канчатковую акупацыю, голад і, урэшце, вайну.

Свет атрымаў наступную глабальную вайну з катастрафічнымі наступствамі.

Ялта і Патсдам 1945 года, хоць і прынеслі нам свабоду толькі праз 45 гадоў, аднак забяспечылі стабільны мір на 63 гады, пакуль ужо неіснуючая дзяржава-падпісант не напала на Грузію, будучы незадаволенай вынікамі Халоднай вайны і Белавежскімі пагадненнямі.

Роўна праз шэсць гадоў тая ж незадаволеная краіна без усялякіх перашкод напала ўжо на маю Радзіму.

Менавіта па выніках Халоднай вайны яшчэ адна краіна — Кітай — ператварылася ў эталон эканамічнай магутнасці і, відавочна, імкнецца атрымаць палітычны ўплыў, які будзе адпавядаць яе ўзроўню. Як яна будзе дасягаць гэтага ўплыву — хутка ўбачым, бо ніякіх перашкод для гэтага таксама няма.

Гэтыя перашкоды могуць узнікнуць, але гэта будзе залежаць ад таго, як скончыцца гэты працэс, што называецца вайной. Вынік прадказаць проста немагчыма.

Уся сусветная ўвага цяпер прыкавана да эскалацыі на Блізкім Усходзе. Кароткачасовасць мінулых войнаў і іх сістэматычная ўцягнутасць у гэтым рэгіёне нарадзілі мноства варыяцый і фантазій. Пры гэтым шоумэны шукалі свае нішы, эканамісты — свае, медыя, змагаючыся са ШІ, выпісвалі свае сцэнары. Але, верагодна, усе гэтыя людзі — і палітыкі, і вайскоўцы, што рыхтаваліся да мінулай вайны, — таксама дасталі лекала мінулай доблесці і мералі сваю правату. Прымушаны ўсіх расчараваць. Сёння немагчыма прадказаць і прагназаваць ход і варыянты заканчэння і гэтай вайны.

Маштабныя змены, што адбыліся на палях расійска-ўкраінскай вайны, цалкам змянілі парадыгму спосабаў вядзення вайны і, як вынік, змянілі саму сутнасць баявых магчымасцяў тых, хто хацеў бы іх выпрабаваць.

Шкада, што на нашу вайну некаторыя глядзелі праз ружовыя акуляры. Зусім дарэмна. Бо сёння адносна танным спосабам любая краіна можа мець баявыя магчымасці, цалкам несумяшчальныя з её эканамічным або дэмаграфічным становішчам. Было б жаданне і палітычная воля. Вось першае, што можа стаць ключавым у гэтым ужо ахопленым вайной рэгіёне.

Менавіта палітычная воля вызначыць далейшы лёс гэтай вайны.

Традыцыйна, паводле забытых падручнікаў, гэтая вайна будзе мець толькі дзве стратэгіі ў рэалізацыі сваёй палітычнай мэты. Гэта стратэгія разгрома і стратэгія знясілення.

З першай стратэгіяй усё зразумела, як і з «Кіевам за тры дні». Верагодна, хтосьці думаў, што гэта магчыма і ў гэтым рэгіёне. Аднак гаворка дакладна ўжо не пра тры дні. Колькі менавіта — хай аналізуюць эксперты.

А вось далей, калі прынамсі абараняючыся бок перайдзе да стратэгіі знясілення, то ў атакуючага боку дакладна будуць вялікія праблемы. Бо танныя і максімальна эфектыўныя тэхналогіі зведуць на нішто не толькі нафтавую індустрыю, але і будуць знішчаць эканоміку любога, хто паспрабуе праверыць на сабе досвед Украіны.

Ёсць яшчэ адна рэч, якую можна прадбачыць. Вельмі небяспечна, калі нейкі з бакоў паспрабуе праверыць, як працуе «kill zone» на пустынных прасторах. Гэта ўжо будзе катастрофа. Я маю на ўвазе сухапутную аперацыю. Бо нагадаю, што галоўнае ў тэхналогіі «kill zone» — тое, што знаходзіцца ў гэтай зоне жывым людзям не толькі няма сэнсу, але і няма ніякай магчымасці. Бо гэтая зона цалкам кантралюецца дронамі, якія палююць на людзей і машыны.

Вялікай памылкай будзе, калі хтосьці паспрабуе ператварыць салдата ў машыну. Бо, як сказала адна ўкраінская камандзірка, гэтая тэхналогія для некаторых працоўная, але вельмі шкодная. Вядома, да маштабавання розных машын, якія будуць ваяваць з іншымі машынамі ў зонах баявых дзеянняў і глыбока ў тыле на лагістычных маршрутах, верагодна, не дойдзе — праз гонар і веліч. Бо паводле іх логікі — гэта вайна бедных. Дарэчы, пра гэта я і папярэджваў аднаго амерыканскага чыноўніка якраз перад падзеямі ў Венесуэле.

Што да Украіны — ёсць бадай адзіны відавочны пазітыў: акрамя запрашэння дапамагчы ў арганізацыі сістэмы ППА і ўжо хутка відавочнага запрашэння да арганізацыі баявых дзеянняў на зямлі, урэшце да каго-небудзь прыйдзе і разуменне самога паняцця гарантый бяспекі і магчымасцяў міратворчых кантынгентаў. Спадзяюся, пра гэта яшчэ памятаюць.

Дык вось, калі вы чуеце, што ў Іране — яшчэ адна вайна галоўных сусветных сіл за ўплыў і ўладу, — уважліва падумайце, ці ўсе фізічна гатовыя менавіта за гэта ваяваць. Дакладна не меней за тры краіны да яе ўжо гатовыя — адна з іх пастаянна забяспечвае гэтую вайну і ўдасканальвае тэхналогіі, яшчэ адна з іх — Украіна. Гэта і ёсць самы галоўны для нас пазітыў. Усё астатняе: вайна — самае страшнае, што прыдумала чалавецтва.

Напаследак адзначу: калі цяжка дабрацца да Лонданскага музея, то зусім лёгка адшукаць брытанска-амерыканскі фільм, гістарычную ваенную драму рэжысёра Рыдлі Скота 2001 года — Black Hawk Down (пра спецаперацыю пад эгідай ААН у Самалі, 1993 год — Рэд.). Дастаткова толькі паглядзець тытры да гэтай сумнай гісторыі.

За гэтымі тытрамі — лёсы тысяч людзей, якія шукалі сваю праўду і, відаць, так і не адшукалі. Акрамя тых, хто ўбачыў канец той вайны.

А ён будзе аднолькавым. Давядзецца шукаць шлях, як пражыць даўжэй — да наступнай вайны, незалежна ад таго, як яна скончыцца.

Што да Самалі, то па стане на 2025 год федэральны ўрад кантралюе толькі частку тэрыторыі, тады як Самаліленд на поўначы функцыянуе як незалежная дзяржава з уласнай валютай і выбарамі, хоць і не прызнаная светам — парадокс, які падкрэслівае самалійскую знаходлівасць у выжыванні і яшчэ адзін урок вайны.

А значыць, канстатуючы крызіс глабальнага кіравання і разважаючы пра будучыню — тым, хто пра гэтую будучыню хаця б марыць, неабходна ўспомніць пра наступнае:

якія памылкі і хто дапусціў напярэдадні, напрыклад, апошняй глабальнай вайны?

якую ролю ў вайне адыгрываюць палітыкі і вайскоўцы?

чым характарызуюцца войны і што ў іх было вызначальным — чалавечы рэсурс ці зброя?

ці могуць памыляцца ў вайне і палітыкі, і вайскоўцы?

наколькі вырашальнымі з'яўляюцца, напрыклад, інстытуцыйнае навучанне і здольнасць сістэмы вучыцца хутчэй — у параўнанні з індывідуальным майстэрствам камандзіраў або гераізмам?

што з досведу войнаў сёння найбольш небяспечнае для няправільнай інтэрпрэтацыі і можа прывесці да памылковых стратэгічных рашэнняў?

Магчыма, менавіта гэта дапаможа ўспрыняць рэальнасць і логіку працэсаў нават тым, хто пакуль не знаходзіцца ў іх эпіцэнтры.

Дарэчы, уваход у музей бясплатны. Ён працуе штодзённа з 10 раніцы да 6 вечара. Для зручнасці наведвальнікаў і для разваг на тэрыторыі музея ёсць тры крамы і кафэ, дзе можна паспрабаваць свежую выпечку пад англійскую гарбату або духмяную каву.

Валерый Залужны, New Voice

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]