Вопыт апошніх пратэстаў дае надзею

Іранцы могуць звяргнуць тыранію.

Масавыя пратэсты ў аўтарытарных краінах далёка не заўсёды прыводзяць да змены ўлады. Аднак вопыт апошніх гадоў паказвае, што пры пэўных умовах грамадзянскія паўстанні здольныя змяняць палітычныя сістэмы і нават звяргаць рэжымы, піша сайт Фонда Карнегі (пераклад — сайт Charter97.org).

Пытанне зноў апынулася ў цэнтры ўвагі на фоне заяў прэзідэнта ЗША Дональд Трамп аб магчымым паўстанні ў Іране пасля амерыканскіх удараў. Ён заклікаў іранцаў скарыстацца момантам і вярнуць сабе краіну, хоць эксперты разыходзяцца ў меркаваннях наконт шанцаў падобнага сцэнару.

Параўнальны аналіз пратэставых рухаў апошніх дзесяці гадоў паказвае супярэчлівую карціну. У многіх краінах — ад Беларусі і М’янмы да Венесуэлы — масавыя выступленні былі падаўленыя. Аўтарытарныя рэжымы звычайна ўжываюць падобны набор інструментаў: сачэнне, масавыя арышты, жорсткае насілле і абвінавачанні ў «замежных змовах».

Тым не менш ёсць і прыклады, калі пратэсты прыводзілі да рэальных змен. Так, у Арменіі ў 2018 годзе «аксамітная рэвалюцыя» прывяла да змены ўлады. У Шры-Ланцы ў 2022 годзе масавыя пратэсты прымусілі прэзідэнта пакінуць краіну. У Бангладэш у 2024 годзе дэманстрацыі сталі адным з самых яскравых прыкладаў: усяго праз 35 дзён пратэстаў прэм’ер-міністр Шэйх Хасіна была вымушана пакінуць краіну, што прывяло да маштабнай палітычнай перазагрузкі.

Эксперты адзначаюць, што поспех пратэстаў найчасцей залежыць ад двух фактараў — маштабу мабілізацыі грамадства і расколу ўнутры кіроўнай эліты. Калі сотні тысяч людзей выходзяць на вуліцы, а армія, суды або бюракратыя пачынаюць дыстанцыявацца ад улады, рэжыму становіцца значна складаней утрымацца.

Іран ужо перажыў некалькі хваль пратэстаў за апошнія два дзесяцігоддзі, што сведчыць пра глыбокую незадаволенасць часткі грамадства існуючай сістэмай. Акрамя таго, ваенныя ўдары па сілавых структурах краіны маглі аслабіць іх здольнасць падаўляць новыя выступленні.

Хоць вынік магчымага паўстання прадказаць складана, сусветны досвед паказвае, што нават у самых жорсткіх палітычных сістэмах масавая грамадзянская мабілізацыя здольная прывесці да перамен.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]