Украіна назаўсёды змяніла правілы вайны на моры

Гэта абярнулася катастрофай для расійскага Чарнаморскага флоту.

Поўнамаштабнае ўварванне Расіі ў 2022 годзе, здавалася б, павінна было цалкам паставіць крыж на магчымасцях Украіны мець бяспечны выхад у Чорнае мора. Наш флот (а дакладней — флатылія) быў пазбаўлены баяздольнасці ў першыя ж дні. Але ў выніку ўсё аказалася дакладна наадварот, і гэтая вайна зусім з іншай пазіцыі паставіла пытанне пра тое, хто ж насамрэч кантралюе мора.

Па стане на 23 лютага 2022 года ў Чорным моры наймацнейшым флотам лічыўся турэцкі, але з вялікай нацяжкай. Бо Расія са сваёй карабельнай групоўкай складала сур'ёзную канкурэнцыю турэцкім Ваенна-марскім сілам (Türk Deniz Kuvvetleri), а па шэрагу пазіцый нават апярэджвала іх.

ВМС Турцыі атрымлівалі пальму першынства ў Чорным моры перш за ўсё дзякуючы таму, што з'яўляюцца часткай Паўночнаатлантычнага альянсу, і ў выпадку канфлікту з Расіяй краіны НАТА маюць свабодны доступ у акваторыю для аказання дапамогі саюзніку — у той час як Чарнаморскі флот ВМФ РФ такой магчымасці не мае.

Але вайна ва Украіне паказала, што няма асаблівай розніцы, колькі ў цябе ў баяздольным стане фрэгатаў, карветаў, падлодак і нават ракетных крэйсераў. Усё гэта пад сілу нівеліраваць і нават абнуліць краіне, якая не мае флоту і засталася без паўнавартаснай флатыліі.

Патапленне флоту

У межах паўнамаштабнага ўварвання ва Украіну Расія надавала асаблівую ўвагу чарнаморскай аператыўнай зоне і захопу ўсяго паўднёвага ўзбярэжжа з кантролем Адэсы і выхадам да Прыднястроўя. Немалаважным фактарам у рэалізацыі гэтага сцэнару павінна была стаць высадка марскога дэсанту. Сканцэнтраваная ў Чорным моры групоўка вялікіх дэсантных караблёў (БДК) дазваляла ажыццявіць адначасовую высадку на ўзбярэжжы 4–4,5 тыс. марпехаў.

Але для расійскага камандавання заставаўся без адказу пытанне, ці быў знішчаны ў выніку ўдараў з 24 лютага 2022 года ўкраінскі супрацькарабельны комплекс «Нептун». Менавіта ў ім у РФ бачылі асноўную пагрозу, бо ракеты Р-360 здольныя патапляць караблі водазмяшчэннем да 5 тыс. тон. Гэта значыць, адной ракеты было цалкам дастаткова, каб нанесці крытычныя пашкоджанні альбо цалкам патапіць абсалютна любы расійскі БДК.

А ў самым пачатку паўнамаштабнага ўварвання расійскаму камандаванню зводка пра адзін-два батальёны марпехаў, якія пайшлі на дно Чорнага мора, была зусім не патрэбная.

Не маючы дакладнай інфармацыі, яно ўстрымлівалася ад высадкі дэсанту, асабліва ў складаных пагодных умовах.

Тым часам Украіна ўжо тады пачала сістэмна змяншаць расійскі флот — 21 сакавіка патапіўшы катэр «Раптар» у раёне Марыупаля, 24 сакавіка знішчыўшы БДК «Саратаў», а таксама пашкодзіўшы БДК «Цэзар Куннікаў» і «Навачеркаск» у Бердзянску. Былі і іншыя ўдары, цалкам або часткова пацверджаныя, па расійскіх караблях, але канчатковы адказ наконт супрацькарабельнага ракетнага комплексу «Нептун» расійскія акупанты атрымалі 14 красавіка 2022-га, калі ўдарам двух ракет Р-360 быў патоплены ракетны крэйсер «Масква».

Спачатку ўкраінскія войскі наносілі шкоду расійскаму флоту традыцыйнымі сродкамі, сярод якіх — супрацькарабельныя комплексы «Нептун», а пазней і перададзеныя ў маі супрацькарабельныя ракетныя комплексы Harpoon.

Аднак бліжэй да канца 2022 года Украіна пачала шукаць больш танныя сродкі супрацьдзеяння расійскаму флоту, і такім рашэннем сталі марскія дроны, асноўнымі відамі якіх сталі MAGURA V5, што прымяняецца ГУР МА, і Sea Baby — асноўны ўдарны марскі БЭК СБУ.

Менавіта ўкраінскія марскія дроны сталі асноўным процівагай расійскаму флоту ў Чорным моры, здзейсніўшы дзясяткі паспяховых удараў як па караблях праціўніка, так і па аб'ектах інфраструктуры. На сёння толькі верыфікаваныя даныя пацвярджаюць знішчэнне каля 30 расійскіх караблёў, а таксама пашкоджанне больш як 20 адзінкаў флоту… Хоць якога такога флоту?

З улікам страты флагмана, карабля I рангу, а таксама колькасці страчаных Расіяй караблёў за чатыры гады паўнамаштабнай вайны можна смела казаць, што ў РФ у Чорным моры больш няма флоту. Максімум, што ёсць, — флатылія.

Расія ўжо ніколі не зможа аднавіць прысутнасць у Чорным моры на тым узроўні, на якім яна была да паўнамаштабнага ўварвання ва Украіну. Больш за тое, марскі бой у Чорным моры стаў найганьбоўнейшай старонкай у гэтай вайне, дзе ВМФ РФ не толькі пацярпеў знішчальнае паражэнне, але і працягвае яго цярпець, рэгулярна губляючы баявыя караблі і падлодкі — нават з улікам сваіх баязлівых уцёкаў з Севастопаля ў Наварасійск і вываду шэрагу караблёў у Каспій.

Менавіта Украіна змяніла не толькі правілы вядзення вайны на моры, але і саму канцэпцыю кантролю акваторый.

Паляванне з мора і з неба

На сёння ўкраінскія марскія дроны — гэта не толькі БЭК-камікадзэ, галоўная задача якога — аднаразовае прымяненне для паражэння варожага карабля.

Украінскія БЭК ператварыліся ў марскія сістэмы СПА малой далёкасці шляхам устаноўкі на іх ракет Р-73 або AIM-9. Гэта дазволіла марскім дронам ствараць пагрозу не толькі караблям праціўніка, але і авіяцыі. Над Чорным морам Расія неаднаразова губляла верталёты Мі-8 і знішчальнікі Су-30, якія сутыкаліся з БЭК, узброенымі гэтымі ракетамі.

Акрамя таго, беспілотныя катэры выкарыстоўваюцца для патрулявання, а размяшчэнне на іх буйнакаліберных кулямётаў і нават рэактыўных сістэм залпавага агню істотна пашырае функцыянал.

Для правядзення рэйдавых аперацый БЭКі таксама былі абсталяваныя ў якасці носьбітаў паветраных дронаў, што дазволіла Украіне рэгулярна здзяйсняць налёты на прыбярэжную зону часова акупаванага паўвострава Крым.

І гэта яшчэ без канкрэтызацыі па падводных дронах субмарыннага тыпу, якія ўжо паказалі сябе як атакай па апорах Керчанскага моста, так і ўдарам па ДЭПЛ «Варшаўянка» ў Наварасійску.

Ніводная іншая краіна, якую абмывае Чорнае мора, не можа пахваліцца такім узроўнем шматфункцыянальнага кантролю. Нават Турцыя, якая цяпер валодае ў акваторыі бясспрэчна самым магутным флотам, не можа гэтым пахваліцца — пры задзейнічанні мінімуму рэсурсаў і мінімальнай пагрозе персаналу пры выкананні пастаўленых задач.

Зусім асобная тэма — гэта кантроль мора з дапамогай не толькі марскіх, але і паветраных дронаў. Асабліва ў пытаннях палявання з паветра як на сухапутныя мэты, напрыклад сродкі варожай СПА, так і на марскія — расійскія караблі, што выходзяць у адкрытае мора. У прыватнасці, такі ўдар быў нанесены 28 жніўня 2025 года па малым ракетным караблі тыпу «Буян-М», і ў далейшым пагроза такіх удараў набыла сістэмны характар.

Зараз прадстаўнікі расійскага ценявога флоту вымушаны хадзіць у зоне тэрытарыяльных водаў Турцыі, баючыся удараў украінскіх дронаў як з мора, так і з паветра. І гэта адзінае, што стрымлівае Украіну ад поўнага ўсталявання кантролю ў акваторыі, — павага да межаў іншых дзяржаў.

У астатнім жа Украіна паказала, што неважна, колькі ў цябе фрэгатаў, карветаў і эсмінцаў, — у сучаснай вайне гэта не адыгрывае асаблівай ролі. Любы карабель водазмяшчэннем у тысячу ці дзесяць тысяч тон мае ўразлівыя месцы, а сродак, здольны паразіць гэта ўразлівае месца, часта значна таннейшы, чым сам баявы карабель.

Аляксандр Каваленка OBOZ.UA

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]