Украіна назаўсёды змяніла правілы вайны на моры

Гэта абярнулася катастрофай для расійскага Чарнаморскага флоту.

Поўнамаштабнае ўварванне Расіі ў 2022 годзе, здавалася б, павінна было цалкам паставіць крыж на магчымасцях Украіны мець бяспечны выхад у Чорнае мора. Наш флот (а дакладней — флатылія) у першыя ж дні быў пазбаўлены баяздольнасці. Але ў выніку ўсё аказалася роўна наадварот, і гэтая вайна зусім з іншага пункту паставіла пытанне пра тое, хто насамрэч кантралюе мора.

Станам на 23 лютага 2022 года ў Чорным моры мацнейшым флотам лічыўся турэцкі, але з вялікай нацяжкай. Бо Расія са сваёй карабельнай групоўкай складала сур'ёзную канкурэнцыю турэцкім Ваенна-марскім сілам (Türk Deniz Kuvvetleri), а па шэрагу пазіцый нават апярэджвала іх.

ВМС Турцыі атрымлівалі пальму першынства ў Чорным моры перадусім дзякуючы таму, што з'яўляюцца часткай Паўночнаатлантычнага альянсу, і ў выпадку канфлікту з Расіяй краіны НАТА маюць свабодны доступ у акваторыю дзеля аказання дапамогі саюзніку — у той час як Чарнаморскі флот ВМФ РФ такой магчымасці не мае.

Але вайна ва Украіне паказала, што няма асаблівай розніцы ў тым, колькі ў цябе ў баяздольным стане фрэгатаў, карветаў, падводных лодак і нават ракетных крэйсераў. Усё гэта па сілах нівеліраваць і нават знішчыць да нуля краіне, якая не мае флоту і засталася без паўнавартаснай флатыліі.

Патапленне флоту

У межах поўнамаштабнага ўварвання ва Украіну Расія надавала асаблівую ўвагу чарнаморскай аператыўнай зоне і захопу ўсяго паўднёвага ўзбярэжжа з кантролем Адэсы і выхадам да Прыднястроўя. Немалаважным фактарам у рэалізацыі гэтага сцэнару павінна была стаць высадка марскога дэсанту. Сканцэнтраваная ў Чорным моры групоўка вялікіх дэсантных караблёў (БДК) дазваляла здзейсніць адначасовую высадку на ўзбярэжжа 4–4,5 тыс. марпехаў.

Але для расійскага камандавання заставаўся без адказу пытанне, ці быў знішчаны ў выніку ўдараў з 24 лютага 2022 года ўкраінскі супрацькарабельны комплекс «Нептун». Менавіта ў ім у Расіі бачылі асноўную пагрозу, паколькі ракеты Р-360 мелі здольнасць патапляць карабель водазмяшчэннем да 5 тыс. тон. То-бок адной ракеты было цалкам дастаткова, каб нанесці крытычныя пашкоджанні або поўнасцю патапіць абсалютна любы расійскі БДК.

І на самым пачатку поўнамаштабнага ўварвання расійскаму камандаванню зводка пра адзін-два батальёны марпехаў, якія пайшлі на дно Чорнага мора, была зусім не патрэбная.

Не маючы дастатковай інфармацыі, яно ўстрымлівалася ад высадкі дэсанту, асабліва ў складаных пагодных умовах.

Тым часам Украіна ўжо тады пачала сістэмна змяншаць расійскі флот — 21 сакавіка патапіўшы катэр «Раптар» у раёне Марыупаля, 24 сакавіка знішчыўшы БДК «Саратаў», а таксама пашкодзіўшы БДК «Цэзар Кунікаў» і «Навачаркаск» у Бярдзянску. Былі і іншыя ўдары, поўнасцю або часткова пацверджаныя, па расійскіх караблях, але канчатковы адказ адносна ПКРК «Нептун» расійскія акупантЫ атрымалі 14 красавіка 2022-га, калі ўдарам двух ракет Р-360 быў патоплены ракетны крэйсер «Масква».

Спачатку ўкраінскія войскі наносілі ўрон расійскаму флоту традыцыйнымі сродкамі, сярод якіх супрацькарабельныя комплексы «Нептун», а пасля і перададзеныя ў маі ПКРК Harpoon.

Аднак да канца 2022 года Украіна пачала шукаць больш танныя сродкі процідзеяння расійскаму флоту, і такім рашэннем сталі марскія дроны, асноўнымі відамі якіх сталі MAGURA V5, прымяняемая ГУР МО, і Sea Baby — асноўны ўдарны марскі БЭК СБУ.

Менавіта ўкраінскія марскія дроны сталі асноўным процівагам расійскаму флоту ў Чорным моры, здзейсніўшы дзесяткі паспяховых удараў як па караблях праціўніка, так і па аб'ектах інфраструктуры. На сёння толькі верыфікаваныя даныя пацвярджаюць знішчэнне каля 30 расійскіх караблёў, а таксама пашкоджанне больш як 20 адзінак флота… Хаця якога такога флоту?

З улікам страты флагмана, карабля I рангу, а таксама колькасці страчаных Расіяй караблёў за чатыры гады поўнамаштабнай вайны можна смела казаць, што ў РФ у Чорным моры больш няма флоту. Максімум, што ёсць, — флатылія.

Расія ўжо ніколі не зможа аднавіць прысутнасць у Чорным моры на тым узроўні, на якім яна была ў яе да поўнамаштабнага ўварвання ва Украіну. Больш за тое, марскі бой у ЧМ стаў самай ганебнай старонкай у гэтай вайне, дзе ВМФ РФ не толькі пацярпеў разгром, але і працягвае яго цярпець, рэгулярна губляючы баявыя караблі і субмарыны — нават з улікам сваіх баязлівых уцёкаў з Севастопаля ў Наварасійск і вываду шэрагу караблёў у Каспій.

Менавіта Украіна змяніла не толькі правілы вядзення вайны на моры, але і саму канцэпцыю кантролю акваторый.

Паляванне з мора і з неба

На сёння ўкраінскія марскія дроны — гэта не толькі БЭК-камікадзэ, галоўная задача якога — аднаразовае прымяненне для паражэння варожага карабля.

Украінскія БЭК ператварыліся ў марскія сістэмы ППА малога радыуса дзеяння праз усталяванне на іх ракет Р-73 або AIM-9. Гэта дазволіла марскім дронам уяўляць пагрозу не толькі караблям праціўніка, але і авіяцыі. Над Чорным морам Расія не раз губляла верталёты Мі-8 і знішчальнікі Су-30, якія сутыкаліся з БЭК, узброенымі гэтымі ракетамі.

Акрамя таго, безэкіпажныя катэры выкарыстоўваюцца для патрулявання, а размяшчэнне на іх буйнакаліберных кулямётаў і нават рэактыўных сістэм залпавага агню істотна пашырае функцыянал.

Для правядзення рэйдавых аперацый БЭКі таксама былі абсталяваныя як носьбіты паветраных дронаў, што дазволіла Украіне рэгулярна ажыццяўляць налёты на прыбярэжную зону часова акупаванага паўвострава Крым.

І гэта яшчэ без канкрэтызацыі па падводных дронах субмарыннага тыпу, якія ўжо сябе праявілі як атакай па апорах Керчанскага моста, так і ўдарам па ДЭПЛ «Варшавянка» ў Наварасійску.

Ні адна іншая краіна, якую абмывае Чорнае мора, не здольная пахваліцца такім узроўнем шматфункцыянальнага кантролю. Нават Турцыя, якая цяпер валодае ў акваторыі бесспрэчна самым магутным флотам, не можа гэтым пахваліцца — пры задзейнічанні мінімуму рэсурсаў і мінімальнай пагрозе персаналу пры выкананні пастаўленых задач.

Зусім асобная тэма — гэта кантроль мора не толькі з дапамогай марскіх дронаў, але і паветраных. Асабліва ў пытаннях палявання з паветра як на сухапутныя мэты, напрыклад сродкі варожай ППА, так і на марскія — расійскія караблі, што выходзяць у адкрытае мора. У прыватнасці, такі ўдар быў нанесены 28 жніўня 2025 года па малым ракетным караблі тыпу «Буян-М», і надалей пагроза такіх удараў набыла сістэмны характар.

Зараз прадстаўнікі расійскага ценявога флоту вымушаныя хадзіць у зоне тэрытарыяльных вод Турцыі, баючыся удараў украінскіх дронаў як з мора, так і з паветра. І гэта адзінае, што стрымлівае Украіну ад поўнага ўсталявання кантролю ў акваторыі — павага да межаў іншых дзяржаў.

У астатнім жа Украіна паказала, што не важна, колькі ў цябе фрэгатаў, карветаў і эсмінцаў, — у сучаснай вайне гэта не адыгрывае асаблівай ролі. Любы карабель водазмяшчэннем у тысячу або дзесяць тысяч тон мае ўразлівыя месцы, а сродак, здольны паразіць гэта ўразлівае месца, часта значна таннейшы, чым сам баявы карабель.

Аляксандр Каваленка OBOZ.UA

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]