«Адкуль у вас гэтыя ілюзіі?»: Наталля Радзіна развянчала папулярныя сярод украінцаў міфы пра Беларусь

Пачаліся працэсы, якія прынясуць беларусам свабоду.

Галоўны рэдактар сайта Charter97.org Наталля Радзіна стала госцем YouTube-канала папулярнага ўкраінскага блогера, экс-дэпутата Вярхоўнай Рады Барыслава Берэзы. Беларуская журналістка распавяла пра страчаныя магчымасці Украіны змяніць сітуацыю ў нашай краіне і развянчала некалькі папулярных сярод украінцаў міфаў пра Беларусь.

Наталля Радзіна адзначыла, што кожны прэзідэнт у гісторыі Украіны (нават тыя, хто прыйшоў у выніку дэмакратычных рэвалюцый) пачынаў дамаўляцца з Лукашэнкам і гандляваць з рэжымам:

— Хачу сказаць, што і я асабіста, і сайт Charter97.org усе 28 гадоў працы падтрымлівалі Украіну ў яе імкненні да дэмакратыі і стаць часткай Еўразвязу. Беларусы падтрымлівалі ўкраінцаў і на Майдане 2004 года падчас Аранжавай рэвалюцыі, і падчас Еўрамайдану ў 2014 годзе, першым загінуў на ім беларус Міхаіл Жызнеўскі. Беларусы сёння ваююць у розных частках Узброеных Сіл Украіны, абараняючы вашу краіну ад агрэсіі.

Калі мы паглядзім эканамічную статыстыку, то ўбачым, што Украіна ў 2020–2021 гадах была першым гандлёвым партнёрам Беларусі пасля Расіі. Калі канкрэтна па нафтапрадуктах — была на першым месцы, нават Еўразвяз быў на другім. Калі мы кажам увогуле пра гандаль з рэжымам Лукашэнкі, ён цягнуўся дзесяцігоддзямі. І пачалося гэта не з прыходам да ўлады Уладзіміра Зяленскага, а значна раней.

Мы не будзем гаварыць пра Леаніда Кучму, з ім і так усё зразумела. Але быў Віктар Юшчанка, які прыйшоў да ўлады ў выніку Аранжавай рэвалюцыі. Пры яго прэзідэнцтве гандаль з рэжымам Лукашэнкі таксама адбываўся самым актыўным чынам, а дэмакратычны прэзідэнт Украіны заявіў, што гатовы стаць «адвакатам Лукашэнкі на Захадзе», супраць якога тады ўводзілі санкцыі за забойствы яго палітычных апанентаў. Нагадаю, што яшчэ ў 1999–2000 гадах у Беларусі былі забітыя лідары апазіцыі Юрый Захаранка, Віктар Ганчар, Анатоль Красоўскі і журналіст Дзмітрый Завадскі. Добра, апусцім перыяд Януковіча, прыходзіць да ўлады Пятро Парашэнка. Каго ён запрашае на сваю інаўгурацыю? Пры гэтым першым на Майдане загінуў беларус Міхаіл Жызнеўскі. Памятаю шок, які я адчула, калі Пётр Аляксеевіч, з якім я асабіста знаёмая, запрашае на інаўгурацыю беларускага дыктатара.

Далей гандаль ідзе самым актыўным чынам. Мінск становіцца пляцоўкай для перамоў з Расіяй, з Лукашэнкі здымаюцца санкцыі, Беларусь фактычна ператвараецца ў кантрабандны хаб, праз які ідзе гандаль Расіі з Украінай, Украіны з Расіяй, Еўразвязу з Расіяй у абыход санкцый.

Закуплялі беларускія нафтапрадукты, імі запраўляліся ўкраінскія танкі. Але мы папярэджвалі Украіну, што гэта пастка. Мы казалі: «Вы ж разумееце, што ў любы момант гэтыя пастаўкі будуць перакрытыя, шукайце альтэрнатыву. Больш за тое, майце на ўвазе, што напад на Украіну з боку Беларусі магчымы ў любы момант».

Я асабіста прыязджала ва Украіну, пачынаючы з 2014 года разам з іншымі лідарамі і актывістамі беларускай апазіцыі. Мы папярэджвалі ўкраінскае кіраўніцтва, у тым ліку былі сустрэчы ў Міністэрстве абароны і Вярхоўнай Радзе, у Радзе нацыянальнай бяспекі і абароны, казалі, што будзе напад на Украіну з тэрыторыі Беларусі. Нам ніхто не верыў, лічылі, што гэта немагчыма.

Барыслаў Берэза выказаў папулярнае сярод украінцаў меркаванне, што Лукашэнка сёння нібыта не дапускае выкарыстання Беларусі для паўторнага расійскага наступу на поўнач Украіны. Наталля Радзіна лічыць такое сцвярджэнне памылковым:

— У вас ёсць ілюзія, якую я не ведаю, якім чынам можна разбурыць. Адкуль гэтае лжывае ўяўленне? Чаму яно захавалася дагэтуль? Наступу з беларускага напрамку няма, таму што няма рашэння Пуціна. Яму сёння не хапае войскаў для наступу з тэрыторыі Беларусі на Украіну, бо ён завіс на Данбасе, і таму ў яго проста не хапае рэсурсаў. Але як толькі гэтыя рэсурсы ў Пуціна з’явяцца, будуць назапашаныя, паўторнае наступленне з тэрыторыі Беларусі можа адбыцца ў любы момант. Дакладна так жа, як гэта адбылося ў лютым 2022 года. Давайце ўспомнім, як Лукашэнка запэўніваў украінцаў, што не будзе ніякага наступу з тэрыторыі Беларусі. Ён абяцаў, што абавязкова «папярэдзіць загадзя». Я асабіста чула ад чыноўнікаў Міністэрства абароны Украіны, як званіў Хрэнін (кіраўнік Міністэрства абароны Беларусі — Заўв. Charter97.org) вашаму міністру абароны Рэзнікаву і запэўніваў, што «ніякага наступу з Беларусі не будзе».

Але напад адбыўся, і гэта значыць, што можа адбыцца паўторна. Лукашэнка тут ніякім чынам не зможа спыніць Пуціна. Менавіта таму патрэбная рэальная стратэгія ў дачыненні да Беларусі.

Адзіной з страчаных магчымасцяў па змяненні сітуацыі ў Беларусі галоўны рэдактар сайта Charter97.org называе Палк Каліноўскага:

— Можна было стварыць на базе палка паўнавартасную брыгаду або нават дывізію з беларусаў, калі б украінцы ім дакладна і ясна сказалі, што можна будзе вызваліць сваю краіну ад дыктатара Лукашэнкі і расійскіх войскаў, якія там працягваюць знаходзіцца.

У лютым 2022 года беларусы ехалі ў Міжнародны легіён з надзеяй, што яны сапраўды змогуць адваёваць сваю ўласную краіну. Я сама прыязджала ў Кіеў і сустракалася з байцамі палка, гадзінамі з імі размаўляла. Гэта былі высокаматываваныя людзі, якія ехалі, вядома, дапамагчы Украіне, але з надзеяй, што яны змогуць вярнуцца дадому. Аднак вельмі хутка стала зразумела, што ніякай аперацыі ў Беларусі Украіна не плануе. Украінскае камандаванне сказала беларускім добраахвотнікам, каб яны нават не думалі ў гэтым накірунку. Замест гэтага беларускіх байцоў адпраўлялі ў самыя гарачыя кропкі на Данбасе, многія загінулі — ужо парадку 100 чалавек. Не было рэальнай падтрымкі, ніхто не займаўся развіццём гэтага палка.

Я тут не здымаю адказнасці з беларусаў, таму што былі і ўнутраныя супярэчнасці. Не было рэальнай падтрымкі з боку офіса той жа Святланы Ціханоўскай, якая, маючы велізарныя рэсурсы на Захадзе, седзячы на фінансавых плынях, адмовілася дапамагчы беларускаму добраахвотніцкаму руху. Больш за тое, яны канкурыравалі з каліноўцамі адносна ўзаемаадносін з украінскімі ўладамі — з кім Зяленскі захоча мець зносіны: з Ціханоўскай ці з каліноўцамі. Была нейкая абсалютна дурная, непатрэбная канкурэнцыя. І ў выніку сёння мы маем тое, што маем.

Беларусы не едуць ва Украіну ваяваць, бо не бачаць надзеі на змены. Бачаць, што вядуцца нейкія перамовы з дыктатарам Лукашэнкам, што ніякіх рэальных крокаў па падтрымцы дэмакратыі ў Беларусі Украіна не прадпрымае, што ёсць велізарная праблема з легалізацыяй беларускіх добраахвотнікаў ва Украіне. Нават тым, хто прайшоў гарачыя кропкі, быў паранены, вельмі цяжка атрымаць украінскія дакументы. Няма рэальнай падтрымкі ветэранам, інвалідам, якія ваявалі.

Барыслаў Берэза здзіўляецца, чаму Ціханоўская не выкарыстала магчымасць заручыцца падтрымкай беларускіх добраахвотнікаў. Наталля Радзіна лічыць, што яна акружыла сябе былымі сілавікамі і чыноўнікамі рэжыму Лукашэнкі, якія свядома сабатавалі рэальныя магчымасці вызваліць Беларусь. Ціханоўская не з’яўляецца самастойнай фігурай, лічыць журналістка:

— Вялікая колькасць людзей была арыштаваная менавіта з-за халатнасці, бяздарнасці і інфільтрацыі структур Ціханоўскай агентамі спецслужбаў. Зараз людзей масава саджаюць, напрыклад, з-за яшчэ аднаго праекта яе офіса — «Беларускі Гаюн», які вёў блогер Антон Матолька. Памятаеце, быў такі тэлеграм-канал, які распавядаў пра ваенную актыўнасць на тэрыторыі Беларусі. У мяне былі вельмі вялікія пытанні да гэтага праекта, таму што вельмі шмат інфармацыі, якую нават я асабіста атрымлівала з тэрыторыі Беларусі, не пацвярджалася ў «Гаюне». Такое адчуванне, што ім прэс-рэлізы гатавала Міністэрства абароны Беларусі. Затым актыўным чынам былі здадзены ўсе людзі. Мы не ведаем рэальнай колькасці, але праваабаронцы паведамляюць, што сотні, а, можа, тысячы беларусаў пайшлі ў турмы менавіта па гэтай справе.

А памятаеце план «Перамога», які быў абвешчаны офісам Ціханоўскай, а распрацаваны былым падпалкоўнікам ГУБОПіКа Аляксандрам Азаравым. Гэта ўвогуле ўражвальная гісторыя. Збіралі на лічбавай платформе даныя беларусаў, якія былі гатовыя са зброяй у руках змагацца супраць рэжыму Лукашэнкі ўнутры краіны. Гэта класічная аперацыя спецслужбаў па выяўленні радыкальных элементаў. Вялікая колькасць людзей была арыштаваная. Ну і вішанька на торце: у жніўні 2025 года беларускае тэлебачанне паказала відэа, дзе Святлана Ціханоўская бярэ грошы ў генерала спецслужбаў — 15000 еўра ў канверце. Яна гэта прызнала і заявіла, што «ей пяць гадоў было сорамна». Затым спецслужбы вывезлі яе ў Літву, дзе яна паўторна запісала відэа (першае было запісана ў Мінску) з заклікам не выходзіць на вуліцы і разыходзіцца.

Чаму беларусы не выкарысталі сілу, каб змяніць рэжым Лукашэнкі? Наталля Радзіна лічыць, што ўкраінцы памылкова прымяраюць падзеі Рэвалюцыі годнасці ў 2014 годзе на беларускія пратэсты ў 2020-м:

— У Беларусі ніколі не было парамілітарных арганізацый. Тут не трэба параўноўваць з Украінай. Барыслаў, я выдатна ведаю, што вы з «Правага сектара». У вас, Дзмітра Яроша, «Правага сектара» і іншых арганізацый была магчымасць дзейнічаць больш актыўна.

У Беларусі гэта было проста немагчыма. І ў 1990-я гады, як толькі з’явіліся першыя падобныя арганізацыі — «Край» або «Белы легіён» — яны былі адразу задушаныя. Адкуль было браць зброю? Мы гэта тлумачылі ў 2020–2021 годзе ўкраінцам, якія бясконца давалі парады і казалі: «Што ж вы там выходзіце на мірныя пратэсты, чаму вы не бераце зброю ў рукі». Дзе яе было ўзяць?

Вы не разумееце, наколькі татальным быў і ёсць рэжым у Беларусі. Захоўванне любой зброі, існаванне парамілітарных арганізацый на працягу ўсіх гадоў кіравання Лукашэнкі было немагчымым. Людзей, якія толькі праяўлялі якую-небудзь актыўнасць у гэтым напрамку, неадкладна арыштоўвалі.

Але менавіта праз мірны пратэст можна было дамагчыся перамен у Беларусі, калі б людзі выходзілі штодзённа на акцыі, калі б яны ішлі да дома ўрада, да беларускага тэлебачання, патрабавалі б эфіру, ішлі да турмаў, патрабуючы вызвалення сваіх таварышаў. Але гэтага, на жаль, не было. Гэта не было зроблена менавіта з-за таго, што лідары, якія з’явіліся на хвалі гэтых пратэстаў (я іх называю «пенай рэвалюцыі») якраз заклікалі людзей не пратэставаць актыўна. І ў гэтым віна Святланы Ціханоўскай і яе атачэння. Таму, думаю, што яна была падкантрольнай кандыдаткай у прэзідэнты, задачай якой было зліць пратэст, які ўзнік у Беларусі ў 2020 годзе.

Сапраўды беларусы жывуць паводле прынцыпу «абы не было вайны»? Ці гатовыя рызыкнуць «стабільнасцю» дзеля свабоды? Наталля Радзіна ўпэўненая, што беларускі народ верне сваю краіну:

— Я перакананая, што рэжым Лукашэнкі ўпадзе, гэта абсалютна непазбежна. Любові да яго пасля 2020 года ў людзей не прыбавілася, ніякай падтрымкі ў дыктатара няма. У выніку вайны мы бачым, што пайшлі разбуральныя працэсы, якія б’юць па рэжыме Лукашэнкі — санкцыі дзейнічаюць. Непазбежныя праблемы ў Расіі, якая вядзе злачынную вайну супраць Украіны.

Аднак важна разумець, што беларусам сёння патрэбныя салідарнасць і падтрымка. Сітуацыю ў Беларусі я б параўноўвала з тым, што адбываецца ў Крыме і на акупаваных тэрыторыях Данбаса. Мы не разважаем пра іх сітуацыю і не кажам, што яны жывуць паводле прынцыпу «абы не было вайны». Мы разумеем, што ў іх няма выбару, яны не могуць выйсці на вуліцы і пратэставаць супраць прысутнасці расійскіх войскаў. Тое ж самае адбываецца і ў Беларусі. Рэжым Лукашэнкі — абсалютна прарасійскі, велізарная колькасць сілавікоў на вуліцах, якія могуць цябе ў любы момант арыштаваць, пасадзіць на тэрмін да 20 гадоў, забіць, і нічога яму за гэта не будзе. Сёння я выступаю за тое, каб Украіна разам з еўрапейскімі партнёрамі распрацавала рэальную стратэгію ў дачыненні да Беларусі, якая будзе прадугледжваць абавязковую змену рэжыму ў Мінску на дэмакратычны і праеўрапейскі. І рабіць гэта трэба з улікам пагроз, якія ідуць з тэрыторыі Беларусі — ядзерныя ракеты, «Арэшнік», бо ў гэтай сітуацыі Еўропа і Украіна могуць дзейнічаць прэвентыўна.

Барыслаў Берэза задаў пытанне пра сустрэчу Зяленскага і Ціханоўскай. Паводле яго інфармацыі, у МЗС Украіны нават не ведалі пра гэтае мерапрыемства. Наталля Радзіна таксама не бачыць сэнсу ў гэтай сустрэчы, указваючы на небяспечны момант, які можа сапсаваць адносіны ўкраінцаў і беларусаў:

— Я не ўбачыла вялікага сэнсу ў размове Ціханоўскай і Зяленскага, бо яны абмяркоўвалі, па-першае, прызначэнне спецыяльнага прадстаўніка з боку Украіны па сувязях з беларускай апазіцыяй. Па-першае, такі дыпламат у МЗС Украіны быў, гэта былы пасол у Беларусі Ігар Кізім. Я сама з ім сустракалася, ён збіраў розныя прапановы, але на сітуацыю гэта ніяк не паўплывала.

Адзінае, на што я звярнула ўвагу, сярод тэм, якія абмяркоўваліся, было пераследаванне Лукашэнкі ў межах Міжнароднага крымінальнага суда. Калі я пачала чытаць прэсу, звярнула ўвагу на фармулёўку «пераслед не толькі Лукашэнкі, але і яго злачыннага рэжыму». Пакінем за дужкамі, наколькі эфектыўныя гэтыя ордэры МКС — Пуцін, як мы бачым, з імі працягвае спакойна жыць і падарожнічаць па свеце. Але што значыць «у дачыненні да рэжыму ў Беларусі»? Баюся, што тут можа ісці гульня з мэтай дамагчыся ад МКС рашэння па выплатах Беларуссю рэпарацый Украіне. Я ўжо бачыла такія заявы з украінскага боку адносна таго, што «Беларусь павінна будзе плаціць Украіне рэпарацыі за ўвядзенне расійскіх войскаў».

Магу канкрэтна сказаць, хто гэта казаў. Ёсць такі Дзмітрый Грамакоў, які курыраваў Палк Каліноўскага з боку ўкраінскіх улад. Загадкавая асоба — цяжка вызначыць, якое ведамства ён прадстаўляе. У інтэрв’ю медыя ён канкрэтна заяўляў, што за ўвядзенне расійскіх войскаў ва Украіну беларусы павінны будуць аддаць 50% акцый сваіх вядучых прадпрыемстваў — «Беларуськалій», НПЗ у Мазыры і Наваполацку, Беларускі металургічны завод у Жлобіне, Мінскі завод колавых цягачоў. Хачу папярэдзіць украінскую ўладу ад гэтай памылкі. Бо не Лукашэнка будзе плаціць, а дэмакратычны ўрад Беларусі, і ён павінен будзе аддаць Украіне палову сваёй эканомікі за злачынствы рэжыму? Ці, можа, за тое, што Украіна гандлявала з рэжымам Лукашэнкі, прызнавала яго легітымным, хоць ён такім не з’яўляецца з 1996 года? Гэта вельмі моцна сапсуе адносіны паміж беларусамі і ўкраінцамі.

У канцы Наталля Радзіна нагадала, што беларускі народ супраціўляўся расійскаму нападу на Украіну і многія заплацілі за гэта высокую цану, а таксама выказала ўпэўненасць, што беларусы будуць гатовыя вызваляць сваю краіну:

— Беларусы пратэставалі як маглі. Былі партызаны, якія падрывалі чыгункі і дапамагалі Украіне. Вялізная колькасць людзей пайшла за гэта ў турмы.

Калі я кажу пра неабходнасць выпрацоўкі стратэгіі з боку Украіны і Еўропы па вызваленні Беларусі, я маю на ўвазе, што беларусы будуць гатовыя самі вызваляць сваю краіну, але ім патрэбная будзе падтрымка з боку Украіны і Еўропы.

Часта з боку ўкраінцаў можна пачуць: «Вы, беларусы, зусім абнаглелі, мы яшчэ павінны за вашу свабоду паміраць, мы і так абязкроўленыя». Не, беларусы будуць самі вызваляць сваю краіну, але ім трэба даць такую магчымасць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]