Дзмітрый Бандарэнка: Летась трыа трапіла ў грандыёзныя скандалы

Абаронцам беларусаў можа стаць Алесь Бяляцкі.

Што будзе пасля пераезду Святланы Ціханоўскай з Літвы ў Польшчу? Чаму людзі, якія назвалі сябе «лідарамі» ў 2020 годзе, адмаўляюцца несці адказнасць? На каго сёння спадзявацца беларусам?

Пра гэта сайт Charter97.org спытаў каардынатара грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Дзмітрыя Бандарэнку:

— Як вы ставіцеся да таго, што Ціханоўская і частка яе офіса пераязджаюць у Польшчу з Літвы?

— Нічога добрага не чакаю. Ціханоўская — знак бяды. Яна баязліва ўцякла з Беларусі на наступны дзень пасля выбараў у 2020 годзе, сёння таксама з ганьбай з'ехала з Літвы, пакінуўшы дзясяткі тысяч беларусаў з праблемамі, якія ўзніклі і па яе віне. Вядома, сітуацыя ў Літве ў дачыненні да беларусаў неадназначная, але факты такія: на пачатак 2024 года 62 тысячы беларусаў мелі від на жыхарства ў Літве. Да канца 2025 года іх засталося 50 тысяч, то-бок мінус 12 тысяч за два гады.

Я перыядычна бываю ў Літве і чуў ад літоўцаў, што «вашая там Ціханоўская ездзіць на аўтамабілях з мігалкамі, палохае людзей, у той час як прэзідэнт і прэм'ер-міністр Літвы вельмі рэдка імі карыстаюцца».

На стаўленні да беларусаў адбілася тое, што «лідарка» за пяць гадоў не змагла вывучыць хаця б некалькі фраз па-літоўску, не спрабавала вывучаць мову краіны, якая яе прыняла. Гэта паўплывала і на агульнае стаўленне да беларусаў. Толькі падумайце, чалавек з'ехаў з Вільнюса, таму што аховы літоўскай паліцыі «ёй было недастаткова». Без аховы і ўзроўню жыцця VIP-асобы ўчорашняя хатняя гаспадыня ўжо не можа жыць.

Сёння я, чалавек, які ўжо даўно жыве ў Варшаве, з трывогай чакаю, што будзе пасля пераезду Ціханоўскай са світаю ў Польшчу.

— У Варшаве прайшлі слуханні так званага «каардынацыйнага» савета, на якіх прысутнічала Святлана Ціханоўская. Слуханні былі перапыненыя раптоўна, за 2,5 гадзіны да запланаванага часу, з-за таго, што Ціханоўская, паводле слоў яе памочнікаў, стамілася. Ці ёсць карысць ад падобных слуханняў і сходаў?

— Я заўсёды вельмі крытычна ставіўся да структур, якія афіляваныя са Святланай Ціханоўскай, таму што першапачаткова яна абсалютна не была гатовая да ролі лідаркі, і было відаць, што яна толькі агучвае тыя тэксты і ідэі, якія прапануюць ёй дарадцы з атачэння. Мы памятаем, што першую «каардынацыйную раду» ўзначаліла давераная асоба Ціханоўскай, выпускніца Акадэміі МУС Вольга Кавалькова. Туды ўвайшлі тысячы чалавек, але чамусьці толькі сем членаў прэзідыума мелі там права голасу. Менавіта на гэтай «радзе» і ляжыць адказнасць за тое, што пратэсты не скончыліся поспехам.

Сёння некаторыя людзі з гэтай незразумелай «рады» параўноўваюць сябе з Кангрэсам ЗША. Кангрэс ЗША абіраецца на сумленных дэмакратычных выбарах, у якіх удзельнічаюць сотні мільёнаў грамадзянаў Амерыкі. У Беларусі права голасу маюць каля 7 мільёнаў чалавек. За апошні склад гэтай «каардынацыйнай рады» нібыта галасавала або ўдзельнічала ў «выбарах» крыху больш за 6 тысяч. Гэта проста НГО з некалькімі дзясяткамі ўдзельнікаў. Параўноўваць сябе з нейкім парламентам — проста абсурд.

Мне гэтыя «слуханні» вельмі нагадалі савецкі камсамольскі сход у школе, на які прыйшла злая цёця з райкама. Ціханоўская ўвесь час казала пра сябе ў трэцяй асобе і наўязліва крытыкавала гэтых сарамлівых прадстаўнікоў «каардынацыйнай рады».

— На слуханнях было шмат тэм, аднак «каардынацыйная рада» так і не абмеркавала знікненне свайго спікера Анжалікі Мельнікавай, якая год таму знікла з касай гэтай арганізацыі — $150 тысячамі. Чаму пра гэты выпадак вырашылі забыць?

— Так, усе забылі, што яшчэ год таму беларускую апазіцыю прадстаўляла трыа, якое ўвесь час выкладала ў сацсетках фотаздымкі з міжнароднымі палітыкамі. У гэтае трыа ўваходзілі Павел Латушка, Анжаліка Мельнікава і Святлана Ціханоўская. Ніхто з іх ніякай апазіцыйнай дзейнасцю да 2020 года не займаўся.

Летась усё трыа трапіла ў грандыёзныя скандалы. Адзін з кіраўнікоў КС і па сумяшчэнні намеснік Ціханоўскай у кабінеце Павел Латушка быў абвінавачаны ў харасменце чальцом «каардынацыйнай рады», юрысткай Вольгай Карпушонак. Абодва члены КС падалі адзін на аднаго ў суды еўрапейскіх краін.

Прызначаная Паўлам Латушкам старшынёй «каардынацыйнай рады» Анжаліка Мельнікава, якая таксама любіла называць сябе «лідарам дэмакратычных сілаў», збегла з Польшчы са значнай сумай грошай і, да таго ж, аказалася шпіёнкай лукашэнкаўскіх спецслужбаў. Таксама ў 2025 годзе стала вядома, што «лідарка» Святлана Ціханоўская атрымала ад генерала тых жа лукашэнкаўскіх спецслужбаў 15 тысяч еўра і пяць гадоў сарамліва прамаўчала пра гэты факт.

Гэтыя скандалы падарвалі апошні давер беларусаў да структур, звязаных з Ціханоўскай. Але на слуханнях пра гэта практычна нічога сказана не было. Вось такія нецікаўныя члены «каардынацыйнай рады», маўляў, ёсць пытанні і паважней.

— Ціханоўская заявіла, што «План Перамога», якім у яе офісе займаўся падпалкоўнік ГУБАЗіКа Азараў, «апынуўся памылкай». Такіх «памылак» у офіса было шмат — праект «Чорная кніга Беларусі», у які ўкараніўся супрацоўнік ГУБАЗіК Гайко, што прывяло да маштабных арыштаў. Цяпер ідуць затрыманні па яшчэ адным блізкім да Ціханоўскай праекце — «Беларускі Гаюн» блогера Антона Матолькі. Чаму за гэтыя «памылкі», якія каштавалі сотням беларусаў свабоды, ніхто не адказвае?

— А чаму Святлана Ціханоўская так давярала падпалкоўніку ГУБАЗіКа Азараву? Ён жа быў не проста блізкі да офіса, а быў «міністрам» па аднаўленні правапарадку ў пераходным кабінеце Ціханоўскай. І калі яго пасля ўсіх скандалаў вымушаныя былі зняць з пасады «міністра», Ціханоўская сказала: «Вельмі шкада, але ён цяпер будзе адказваць за падполле ў Беларусі».

Прадстаўляеце, падпалкоўнік гестапа адказвае за падполле ў Беларусі, пры гэтым ніхто не спытаў пра вынікі ягонай дзейнасці. Акрамя пералічаных вамі правалаў, чаму ніхто не адказаў за гульню ў «крыжыкі-нулікі» ў 2022 годзе, калі людзей звалі на «рэферэндум» і «выбары» ў «палатку» Лукашэнкі. У 2025 годзе Ціханоўская, Мельнікава і Латушка — усе дружна звалі на «выбары» дыктатара Лукашэнкі. Відэаролікі рабіліся, велізарныя грошы былі на гэта выдаткаваныя. Некалькі дзён таму Эстонія абвясціла, што разшукае за фінансавыя махінацыі яшчэ адну былую «міністэрку» Ціханоўскай Зарэцкую.

Цяжка сказаць, дзе быў хаця б мінімальны поспех у Ціханоўскай і яе каманды, акрамя турыстычных паездак па некалькі разоў у Албанію і Ісландыю. Але цяпер нязручныя пытанні задаюць і журналісты, і простыя беларусы. Ціханоўская зласліва адказвае, што гэта «змова супраць яе», што «з Лукашэнкам складана змагацца, а з ёй лягчэй». Па-мойму, беларусы ўжо разабраліся і расчараваліся ва ўсіх гэтых «ОПК», «КС», «ОСЦ» і «ОСТ».

— На каго сёння спадзявацца беларусам і што рабіць далей? Бо людзі, якія называлі сябе лідарамі ў 2020 годзе, відавочна такімі не з'яўляюцца.

— Спадзявацца на сапраўдных лідэраў. Такія лідэры ёсць сярод тых, хто выйшаў цяпер з турмаў. Гэта Яўген Афнагель, Паліна Шарэнда-Панасюк і, на мой погляд, прафсаюзны лідэр Генадзь Фядыніч, ёсць надзея на Алеся Бяляцкага, а таксама на тых людзей, якія яшчэ застаюцца ў турмах. Там вельмі шмат лідэраў — лакальных, рэгіянальных, агульнанацыянальных.

Сапраўды, людзі, якія жывуць сёння ў Беларусі, знаходзяцца, магчыма, у самай складанай сітуацыі за апошнія дзесяцігоддзі. Скарыстаўшыся вайной Расіі з Украінай, рэжым Лукашэнкі проста перастаў выконваць нават уласныя законы. Тысячы людзей працягваюць знаходзіцца ў турмах па палітычных артыкулах.

Я поўнасцю згодны з Генадзем Фядынічам, які нядаўна выйшаў з турмы і сказаў, што тысячы беларусаў, якія апынуліся за мяжой, папросту кінутыя. Бо праблем вельмі шмат — і з легалізацыяй дакументаў, і з медыцынай, і з пытаннямі пенсій, і з працаўладкаваннем. І гэтым павінны займацца людзі, у якіх ёсць прафесіяналізм і баліць душа за беларусаў.

У мяне ёсць канкрэтная прапанова. Ёсць Алесь Бяляцкі — гэта лаўрэат Нобелеўскай прэміі, аўтарытэтны чалавек, праваабаронца і былы палітвязень. Магчыма, ён падабраў бы каманду і стаў бы амбудсмэнам, абаронцам для ўсіх беларусаў — не толькі тых, хто ў краіне, але і за мяжой. Бо пытанняў вельмі шмат, але яны вырашальныя. І Алесь мог бы прыцягнуць рэсурсы, у яго ёсць аўтарытэт. З ім будуць сустракацца і лічыцца міжнародныя лідары, кіраўнікі ўрадаў і міністры, якія адказваюць за напрамкі па легалізацыі беларусаў за мяжой. Безумоўна, Алесь выдатна ведае стан спраў з правамі чалавека сёння ў Рэспубліцы Беларусь і ў першую чаргу тых, хто знаходзіцца ў зняволенні.

Гэта канкрэтная прапанова, таму што Еўрасаюз, ЗША, Нарвегія, Вялікабрытанія, Канада выдзялялі велізарныя грошы на падтрымку дэмакратычных беларускіх праектаў. Многія з гэтых сродкаў былі выдаткаваныя па справе, але вельмі многія — як мінімум неэфектыўна. Найважнейшае, што абсалютная большасць беларусаў, якія цяпер знаходзяцца за мяжой, кажуць, што іх праблемамі ніхто не займаецца. Усе спробы звяртацца ў структуры, звязаныя з Ціханоўскай, ні да чаго не прыводзяць. Прававая сітуацыя ўнутры Беларусі блізкая да гуманітарнай катастрофы, патрэбныя сур'ёзныя і аператыўныя дзеянні для дапамогі і выратавання вельмі многіх беларускіх грамадзян.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]