Вядомы эканаміст прадказаў падзенне Расіі ўслед за яе эканомікай

Пуцін ужо вымушаны скарачаць бюджэтныя выдаткі.

Расійская эканоміка імкліва скочваецца ў сістэмны крызіс. Дэфіцыт бюджэту расце, Фонд нацыянальнага дабрабыту тае, нафтавая мадэль рушыцца, а банкі трымаюцца на экстранных уліваннях.

Чаму Расія вяртаецца ў перыяд 1990-х і чым гэта абярнецца для простых людзей? Пра гэта прафесар эканомікі Ігар Ліпсіц распавёў у інтэрв'ю YouTube-каналу журналіста Яўгена Кісельова. Сайт Charter97.org прыводзіць самыя цікавыя фрагменты размовы.

Эканаміст Ігар Ліпсіц звяртае ўвагу на велізарны дэфіцыт у бюджэце Расіі. Мінфін РФ, паводле яго слоў, ужо тры месяцы скарачае выдаткі:

— Гісторыя цікаўная. За студзень выдаткавана прыблізна 1,9 трлн рублёў. Сапраўды, мяне часам здзіўляе паводзіны некаторых калег, калі, скажам, эканаміст Сяргей Алексашэнка напісаў, што «Мінфін РФ здзейсніў цуд», ён ухітрыўся стрымаць дэфіцыт бюджэту ў памеры 5,7 трлн рублёў, хаця некаторыя эксперты (зразумела, што намякае на мяне) абяцалі 7,8.

Эканаміст лічыць, што першымі праблемы адчуюць расійскія бюджэтнікі:

— Калі дзяржава перастае плаціць, то спачатку ўзнікаюць праблемы з надбаўкамі да заробкаў медыкаў, настаўнікаў. Потым раптам высвятляецца, што нейкія буйныя дзяржкарпарацыі не атрымалі грошы ад бюджэту. А гэтыя дзяржкарпарацыі, не атрымаўшы грошы ад бюджэту, які раптам пачаў адмаўляцца плаціць (хоць абяцаў і павінен быў заплаціць), не плацяць сваім пастаўшчыкам. А пастаўшчыкі, не атрымліваючы грошай ад буйных дзяржкарпарацый, пачынаюць звальняць людзей. І людзі застаюцца без заробку.

Гэта тая сітуацыя, у якой расійская эканоміка ўжо знаходзіцца. І далей гэта будзе праступаць у навінах усё мацней і ўсё страшней. Ужо бачым, што ідзе рост неплацяжоў па заробку. Па суме гэта пакуль абсалютна мізэрная велічыня, нават несур'ёзна казаць, але дынаміка вельмі хуткая. Усё пачынаецца з першага кроку, а потым ідзе па нарастаючай. Раптам высвятляецца, што маса людзей жыве з затрымкамі заробку. Так было ў 90-х гадах, і гэта як раз адзін з сімптомаў таго, пра што я казаў: Расія вернецца ў 90-я па вельмі многіх прыкметах, сімптомах і працэсах.

Расія вярнулася да неплацяжоў. Неплацяжы ператварыліся ў затрымкі заробкаў. Будзем чакаць, калі пачнецца затрымка выплат пенсій. Гэта таксама не за гарамі, таму што пенсійныя выплаты ў Расіі з Сацыяльнага фонду падстрахоўваюцца дзяржавай, а дзяржава падстрахоўваецца Фондам нацыянальнага дабрабыту. А ён цяпер таксама актыўна траціцца. І таму ўзнікае такая ясная перспектыва, калі людзям пачнуць затрымліваць выплату пенсій.

Яўген Кіселёў узгадвае, што ў 1991–1992 гадах заробкі ў Расіі выплачваліся своечасова, а вось у 1994–1995 гадах затрымкі выплат сталі нормай. Усяго некалькі гадоў аддзялялі краіну ад акуратных выплат да іх поўнага зрыву. На гэта эканаміст Ігар Ліпсіц адказвае:

— Тады было іншае стаўленне да заробкаў, да работніка. Гэта ўсё ж такі яшчэ была пэўная інэрцыя Савецкага Саюза — краіны, дзе «пануе працоўны», дзе «ўсё дзеля працоўнага чалавека». Як працоўнаму чалавеку не выплаціць заробак? Гэта ўсё было знішчана агнём 1990-х гадоў, цяпер у Расіі стаўленне да выплат работнікам настолькі цынічнае, што гэты пераход адбудзецца значна хутчэй.

А запас у Расіі знікае. Расія, вельмі смешна, у лістападзе вуснамі міністра фінансаў Антона Сілуанава клялася і бажылася, што яны Фонд нацыянальнага дабрабыту (ФНБ) чапаць не будуць. «Вось гадом буду, зуб даю, што не будзем чапаць ФНБ», — казаў міністр фінансаў.

Прыйшоў 2026 год, і зуб у яго трэба вырываць, і не адзін, а шмат, таму што траціць ён напоўніцу. За апошні час Мінфін пачаў прадаваць валюту з ФНБ, таму што няма даходаў у бюджэце і трэба затыкаць дзіркі. Валюта з ФНБ прадаецца даволі актыўна.

Ужо цяпер даволі шмат грошай з ФНБ змясцілі на дэпазіты ў найбуйнейшыя расійскія банкі, каб даць ім грошы. Відаць, ужо прытоку грошай ад насельніцтва не хапае, каб пакрыць праблемы з капіталам гэтых банкаў. І з ФНБ узялі, здаецца, 450 млрд рублёў, паклалі на дэпазіты, каб гэтыя буйныя банкі не ўпалі. Утрымаюцца яны — не ведаю, сказаць не магу. Сітуацыя становіцца ўсё больш трагічнай.

Ёсць цудоўная будаўнічая кампанія «Самалёт», якая «цудоўна» кіруе бізнесам. І, як вы ведаеце, на гэтым тыдні «Самалёт» прыйшоў у ўрад, папрасіў 50 млрд рублёў на выратаванне і гатовы аддаць кантрольны пакет, абы яму далі хоць якія-небудзь грошы. А за «Самалётам» стаяць банкі. Бо ўсё жыллё, якое «Самалёт» не можа прадаць, пабудавана на крэдыты банкаў. Раз «Самалёт» не можа прадаць жыллё, то банкі не могуць вярнуць грошы. Падобнае было ў нас напярэдадні крызісу 2008 года.

Але ў 2008 годзе можна было знайсці грошы. Тады Пуцін быў багаты, тады ў яго былі нафтадаходы. І ён раздаваў грошы каму трэба, за кошт гэтага падтрымаў «правільных» людзей.

Памятаеце, было такое паняцце «сістэмна значны банк»? Ім давалі грошы. Сістэмна значным кампаніям давалі. Астатнім — не. Але цяпер-то ў Пуціна грошай на гэта няма.

Яўген Кіселёў пытаецца, на колькі скараціліся паступленні ў бюджэт ад нафты і газу. Ігар Ліпсіц прыводзіць шакавальныя лічбы:

— У параўнанні з мінулым годам — удвая. Уражвае? І перспектыў добрых няма. Звярніце ўвагу, што Індыя аказалася дзяўчынай нявернай, пачала «хадзіць налева» і скарачаць расійскія закупкі. Таму што на яе вельмі моцна націснулі, а Індыя — гэта вам не Кітай.

Я ж увесь час казаў: калі вы хочаце, каб Індыя перастала купляць расійскую нафту і газ, трэба Індыі даць нейкую кампенсацыю, нейкі падарунак зрабіць дзяўчыне. ЗША яе пужалі пошлінамі — Індыя не адмаўлялася ад расійскай нафты. А тут, нарэшце, да Трампа дайшло: дзяўчыне прапанавалі падарунак у выглядзе скарачэння пошлін на пастаўкі ў ЗША. І дзяўчына сказала: так, цяпер я больш рускага любіць не буду, буду купляць венесуэльскую нафту. А гэта для Расіі страшная бяда, мы гаворым пра двухкратнае падзенне даходаў. Магчыма, і больш. Бо Індыя брала 35–40% усёй экспартаванай з Расіі нафты.

Калі цяпер яна не будзе браць, то Расіі дзеваць нафту практычна няма куды. Ці трэба даваць Кітаю такія зніжкі, пра якія страшна нават ўзгадаць. Ужо гучыць інфармацыя, што ў Кітай ідзе партыя нафты па цане 25 долараў за барэль.

Калі пералічыць у долары 1998 года — гэта прыблізна 10–12 долараў, той самы ўзровень, пры якім у 1998 годзе ў Расіі адбыўся дэфолт. Акрамя Кітая дзеваць нафту няма куды.

Яўген Кіселёў дадае, што калісьці экс-прэм'ер Расіі Міхаіл Касьянаў распавядаў пра прыезд у Маскву венесуэльскага кіраўніка Уга Чавеса. Апошні казаў яму пра цэны на нафту: «Міхаіл, 25 за барэль — гэта наш Сталінград. Мы не павінны апускацца ніжэй». Ліпсіц працягвае расповед пра крызіс расійскай нафтаўкі:

— Ужо цяпер мы кажам, што частка расійскіх радовішчаў стратная. І калі ты пра гэта кажаш, людзі адказваюць: ды ладна, такога быць не можа, каб нафтаўка была стратнай. «Дурніцы вы кажаце, прафесар». Не дурніцы я кажу. У Расіі выдаткі здабычы нафты на многіх радовішчах — 40–45 долараў. Паглядзіце, пра гэта кажуць нават прадстаўнікі нафтавай прамысловасці. Таму 25 долараў — гэта катастрофа, мы гандлюем нафтай у страту.

Я нічога ніколі не прыдумваю, толькі аналізую факты. Паглядзіце: да вас у ўрад прыйшоў «Лукойл» — другая па памеры нафтавая кампанія Расіі, і таксама прыйшоў прасіць грошы. Дакладней, ён папрасіў знізіць яму падаткаабкладанне, скараціць падаткі. Не дзяржава хоча забраць дадатковыя падаткі з «Лукойла» і папоўніць бюджэт — там забіраць няма чаго, цяпер «Лукойл» прыйшоў прасіць, каб яму знізілі падаткі, інакш будзе бяда.

То бок у вас «Самалёт» прыйшоў — найбуйнейшы дэвелапер Расіі. У вас прыйшоў «Лукойл» — другая па памеры нафтавая кампанія Расіі. У вас прыйшла Асацыяцыя металургічнай прамысловасці Расіі — прасіць зняць акцыз на вадкую сталь. Сітуацыя такая, што найбуйнейшыя апоры расійскай эканомікі прыходзяць у бюджэт і кажуць: край, здымайце падаткі, інакш мы будзем банкрутаваць. А дзяржава ў гэты момант збіраецца ім падаткі павышаць без усялякіх жартаў. Таму што цяпер у ўрадзе такая дзірка ў бюджэце, што абмяркоўваецца павышэнне платы для чорнай металургіі за забруджванне навакольнага асяроддзя.

Дзяржава знаходзіцца ў стане істэрыкі. Ёй патрэбныя грошы. І там, дзе трэба даваць падатковыя ільготы, яно спрабуе павышаць падаткі. Але, як вы разумееце, чым гэта скончыцца, прадказаць не вельмі складана.

Яўген Кіселёў звяртае ўвагу на выраз «кропка надлому», ужыты эканамістам у Telegram. Ён таксама спасылаецца на публікацыю The Washington Post, дзе гаворыцца, што ваенная эканоміка Расіі, напампаваная інвестыцыямі і выплатамі завербаваным на фронт, можа ўвайсці ў крызіс праз тры–чатыры месяцы. Паводле выдання, пра гэта Пуціна папярэджваюць людзі з яго асяроддзя. Кіселёў просіць ацаніць магчымы сцэнар і прыкметы надыходзячай катастрофы.

Ліпсіц распавядае, як можа выглядаць гэты крызіс:

— Пачнуцца даволі масавыя банкруцтвы буйных кампаній, затым — крызісная сітуацыя ў найбуйнейшых банках Расіі. Будзе спроба ўкладчыкаў забраць грошы з банкаў — тое, што называецца «набег на банкі», «bank run», ёсць такі англійскі тэрмін. Ім грошы не аддадуць, будуць уведзены абмежаванні на выдачу грошай з банкаў — «у мэтах стабілізацыі банкаўскай сістэмы Расійскай Федэрацыі і абароны грашовых сродкаў укладчыкаў».

Можаце потым праверыць, ці супалі мае словы з тым, што напішуць Мінфін і Цэнтральны банк. Таму пачнуцца абмежаванні па выдачы грошай — проста таму, што інакш рухнуцца банкі.

Мне кажуць: банкі не могуць рухнуцца, у нас у Расіі рэзервовая сістэма. Я абажаю людзей, якія паўграматныя эканамічна, але лічаць неабходным мяне рэгулярна папраўляць. Тлумачаць, што я нешта не разумею ў эканоміцы. Так, у Расіі рэзервовая сістэма, так, расійскія банкі рэзервуюць, так, ёсць сістэма частковых рэзерваў. Чытайце падручнік эканомікі — там усё тлумачыцца. Але справа ў тым, што гэтых рэзерваў не хопіць на ўсе банкі.

Так, ёсць некалькі фондаў ратавання расійскіх банкаў: Агенцтва па страхаванні ўкладаў, ёсць фонды крызісных сітуацый. Усё праўда, усё так і ёсць, але яны здольныя выратаваць адзін, два, максімум — тры буйныя банкі. Калі пачнуць сыпацца дзесяць буйных расійскіх банкаў, грошай не хопіць.

Што адбудзецца тады? Натуральна, ніхто не дасць банкам упасці. Гэта зразумела. Але тады ім дадуць стабілізацыйныя крэдыты. Гэта значыць, Цэнтральны банк Расіі надрукуе велізарную колькасць трыльёнаў рублёў, каб даць банкам гэтыя грошы. Проста зразумейце: у расійскіх банках ляжыць 67 трлн рублёў. Значыць, калі хоць бы кожны чацвёрты захоча забраць свае грошы, то трэба будзе выдаць прыблізна 15 трлн рублёў. Такіх свабодных грошай у банкаў няма. Значыць, гэтыя 15 трлн давядзецца надрукаваць.

Гэта будзе азначаць, што ў эканоміцы з'явіцца дадатковая грашовая маса, адбудзецца рэзкі скачок інфляцыі, можа пачацца гіперінфляцыя. Вось так выглядае дарожка: у «Самалёта» канчаюцца грошы, у чорнай металургіі канчаюцца грошы, у «Лукойла» канчаюцца грошы, у РЖД і гэтак далей: куды ні тыцні — паўсюль бяда.

Расія здзяйсняе самагубства, яна забівае сваю эканоміку, а калі «забіваецца» эканоміка — памірае і краіна. Я вельмі дакладна фармулюю сваю пазіцыю і ніяк яе не хаваю: лічу, што Расія з дапамогай расійска-ўкраінскай вайны здзяйсняе самагубства. А далей, калі рухне эканаміка, рухне і краіна — як рухнуў Савецкі Саюз.

Кіселёў кажа, што камунальная інфраструктура Украіны знаходзіцца ў найцяжэйшым стане з-за пастаянных удараў ракет і дронаў: людзі застаюцца без святла і цяпла, гарады выглядаюць як дэкарацыі да антыўтопіі. Пры гэтым перабоі з электрычнасцю і ЖКГ ужо адбываюцца і ў Расіі. Ці ёсць паміж гэтым прамая сувязь?

Эканаміст лічыць, што сувязь ёсць:

— На самой справе Расію трэба было гадоў пяць таму закрыць на капітальны рамонт. Краіна надзвычай зношаная, старэнькая, вельмі моцна дэфектная.

Яе трэба было спыніць, закрыць і ўсе зарабляныя грошы накіраваць на рамонт інфраструктуры для жыцця. Калі б гэта было зроблена, у гэтай краіне можна было б нармальна пражыць яшчэ да канца XXI стагоддзя. Замест гэтага пачалі рыхтавацца да вайны, потым пачалі вайну — і ўсе грошы пайшлі туды, прычым не толькі сённяшнія, але і заўтрашнія.

Бяда ў тым, што расіяне не разумеюць: яны загубілі сваю будучыню на пару пакаленняў наперад. Яны не проста патрацілі велізарную колькасць грошай на вайну — яны павялічылі дзяржаўны доўг, страцілі галоўныя крыніцы даходу — еўрапейскія нафтавы і газавы рынкі. І цяпер Расія на пакаленне наперад асуджаная беднець і ператварацца ў нішчую, убогую тэрыторыю з немагчымасцю нармальна выжываць.

Расія — краіна з надзвычай зношанай інфраструктурай, пачыніць яе цяпер ужо ніколі не ўдасца. Я ведаю, слова «ніколі» раздражняе людзей, але зразумейце простую рэч: на гарызонце двух пакаленняў, гэта значыць прыблізна 50 гадоў, Расія не зможа аднавіць сваю камунальную гаспадарку. Проста таму, што для гэтага патрэбныя грошы, якіх у Расіі ўжо ніколі не будзе.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]