Генадзь Фядыніч: Змяніць уладу ў 2020 годзе можна было элементарна

Сапраўдныя лідары спачатку думаюць пра людзей, а потым пра сябе.

Лідар прафсаюза РЭП, былы палітвязень Генадзь Фядыніч — сапраўдная легенда беларускага працоўнага руху.

У 1990 годзе ён заснаваў і ўзначаліў незалежны прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці, які аб'яднаў 275 тысяч чалавек.

Па ягонай ініцыятыве ў 1990‑я гады адбыліся шматтысячныя акцыі пратэсту «Не — абняцненню народа» на плошчы Свабоды і каля Палаца спорту. У 2017 годзе прафсаюз РЭП быў адной з рухаючых сіл «Маршаў абураных беларусаў».

За актыўную пазіцыю Фядыніч у 2018 годзе атрымаў чатыры гады «хіміі». 19 красавіка 2022 года прафсаюзнага лідара арыштавалі, а ў 2023 годзе рэжым Лукашэнкі асудзіў яго на 9 гадоў калоніі. 11 верасня 2025 года Генадзь Фядыніч быў дэпартаваны ўладамі у Літву.

У вялікім інтэрв'ю сайту Charter97.org Генадзь Фядыніч распавёў, чаму беларусам не ўдалося вярнуць свабоду ў 2020 годзе, як вызначаць сапраўдных лідараў і на чым сканцэнтравацца беларускім патрыётам у 2026 годзе.

«Людзі ў пагонах чакалі каманды, каму падпарадкоўвацца»

— Давайце вернемся ў 2020‑ы — год беларускай рэвалюцыі. Вы назіралі за пратэстамі, знаходзячыся пад хатнім арыштам. Як вы ацэньваеце тыя падзеі з пазіцыі часу?.

— Такога патоку людзей на вуліцах Мінска (а я жыву недалёка ад былога праспекта Машэрава) я ніколі не бачыў. І калі мяне пыталі на допытах у КДБ, ці быў я хаця б на адным мітынгу, я ім шчыра адказаў: калі б быў, дык наўрад ці мы ўжо тут з вамі размаўлялі б, бо каля майго пад'езда пастаянна дзяжурылі сілавікі, калі праходзілі пратэсты. Зразумела, што я быў на той момант на хатняй хіміі, і нават пры жаданні не змог бы ўзяць удзел у акцыях.

Але справа не ў гэтым. Было відаць, што ў людзей назбіралася шмат праблем на розных узроўнях: на мясцовым, абласным, рэспубліканскім — усё гэта ўзварухнула беларусаў з пункту гледжання жадання пераменаў, барацьбы за лепшую будучыню.

І я скажу шчыра пра тыя падзеі: не ведаю, хто кіраваў гэтым сцэнарыем, але навошта падстаўлялі столькі людзей? Навошта вы гэта арганізоўвалі, калі нічога зрабіць не маглі? Пытанні застаюцца. Вядома, з памылак трэба рабіць адпаведныя высновы. Паверце, у мяне ёсць досвед, я не хлапчук у гэтых пытаннях. Калі да нас прыходзілі ў офіс РЭП прадстаўнікі МАЗа, Мінскага трактарнага завода і МЗКТ, я казаў: «Што вы ходзіце туды‑сюды, не магу зразумець, які сэнс у гэтым хаджэнні? Вас заўтра на працу не пусцяць, бо вы прагульваеце».

«Як нас не пусцяць?» — дзіўліся яны. На наступны дзень іх не пусцілі на заводы праз прагулы. Фармальна ўсё зроблена правільна, а ніхто іх не падтрымаў на заводах, таму што з калектывам ніхто не працаваў. Так не робіцца.

Так, асноўная маса беларусаў выходзіла на вуліцы, але без мэты. Рана ці позна ўсё стане відавочным, бо арганізатары падставілі столькі людзей, якіх потым судзілі. Чаму, калі праводзілі мерапрыемствы, пра людзей ніхто не думаў? Гэта пытанне ў мяне застаецца.

— Фактычна арганізацыяй маршоў займаўся штаб Ціханоўскай. Якія памылкі дапусціла яе каманда? Чаму тады не ўдалося дасягнуць перамогі? Бо людзі былі гатовыя на многае дзеля перамогі.

— Па‑першае, Святлана Ціханоўская — чалавек у гэтым сэнсе зусім новы, і ёй далі магчымасць быць лідарам, а каб быць лідарам, трэба даказваць гэта штодня канкрэтнай працай. І складалася такое ўражанне, што людзі ў камандзе Ціханоўскай празмерна асцярожныя. Дык навошта затнавалі ўсю гэтую справу? Ні тады, ні сёння вялікага досведу ў працы з людзьмі ў яе няма. А досвед патрэбны для таго, каб людзі слухалі цябе, верылі і ведалі, што ты іх не падвядзеш.

Паверце, маючы па 200 тысяч чалавек на акцыях у Мінску і ў іншых гарадах, усё было элементарна. Людзі ў пагонах, на мой погляд, чакалі каманды, каму падпарадкоўвацца ў гэтай сітуацыі. А тут глядзяць — нешта незразумелае, поўная бязладзіца ў сітуацыі. Перш чым нешта арганізоўваць, трэба ясна разумець, чаго ты хочаш дасягнуць. Э таго не было.

«Для людзей, якія выйшлі з турмаў, гэта шок»

— Вы ўжо часткова разабраліся ў сітуацыі, якая складаецца цяпер. Якія змены адбыліся за гэтыя гады? Як вы ацэньваеце дзейнасць структур Святланы Ціханоўскай і Паўла Латушкі?

— Што да сённяшняга дня, то для многіх людзей, якія выйшлі з турмаў, гэта шок. Зразумела, што беларуская дыяспара ніколі не была так арганізаваная, як украінская. Могу сказаць на сваім прыкладзе: калі мы з прафсаюзамі былі ў Аўстраліі, украінская дыяспара адразу прыйшла, каб сустрэцца са сваімі людзьмі. Такому стаўленню трэба вучыцца не адзін год.

Аднак скажу Ціханоўскай і Латушку: вам дасталася роля лідараў, але вы яе не выконваеце. Быць на міжнародных сустрэчах — трэба, гэтага ніхто не адмяняў, але мусіць быць створаная сістэма абароны кожнага беларуса, які трапіў у складаную сітуацыю за мяжой, аж да яго працаўладкавання. Тады з ім можна будзе падтрымліваць кантакт, таму што ён будзе вам удзячны. А каму ён сёння ўдзячны? Самому сабе ці сябру, які падказаў, дзе можна ўладкавацца на працу. Таму скажу, што сістэмнай працы няма. Арганізаваць людзей пад эгідай таго, што «я сёння лідар» або «я абраны ў Каардынацыйную раду»… Хлопцы, усё гэта туфта. Яшчэ раз кажу: лідарства трэба даказваць кожны дзень. Няхай калегі Ціханоўскай і Латушкі падумаюць, якім чынам яны за гэтыя пяць гадоў даказалі лідарства.

«Калі заставаўся адзін у ШІЗА, спяваў украінскія песні»

— Давайце пагаворым пра цяжкія рэчы — турму, у вашым узросце такія моманты асабліва складана пераносіць. Што давала вам сілы трымацца?

— У турме «жоўтабірочнікі», як называлі палітвязняў, заўсёды стаялі ў першых шэрагах на праверцы раніцай і ўвечары. Увага была, натуральна, павышаная, і гэта мала залежала ад мясцовых начальнікаў калоніі, бо ўсё ішло зверху. Каманда ёсць — трэба выконваць. Усе палітвязні павінны быць людзьмі, якія не выконваюць унутраны распарадок, — парушальнікамі. А раз парушальнік — ты пазбаўляешся многіх прывілеяў.

Напрыклад, калі я паступіў у калонію, мог патраціць з маёй пенсіі ў мясцовай краме 200 рублёў. Праз чатыры месяцы — толькі 80 рублёў, і так да канца тэрміну. Што за 80 рублёў можна купіць? Амаль нічога.

Нас, палітвязняў‑пенсіянераў, не прымушалі здаваць грошы ў фонд атрада, у адрозненне ад іншых. Уявіце сабе: ты асуджаны, а абавязаны здаваць грошы незразумела куды. Зразумела, калі зламаўся тэлевізар або пральная машына, трэба скінуцца — няма праблем, гэта для ўсіх. А ў астатніх выпадках — куды ідуць гэтыя грошы? Добра, што па палітвязнях далі каманду не выкарыстоўваць фінансавы ціск.

За год у калоніі здаралася 4–5 смерцяў, бо было шмат пенсіянераў, людзей старэйшых за мяне, але сэнс‑то зразумелы: якое медыцынскае абслугоўванне ў калоніях можа быць?

Я, маючы юрыдычную адукацыю, дапамагаў зняволеным складаць розныя заявы і іншыя рэчы. Мне сказалі, што пойдзеш у ШІЗА, калі будзеш дапамагаць. Кажу: «Пакажыце мне інструкцыю, дзе забаронена чалавеку вусна падказаць». Я ж замест яго не пішу, а падказваю ў гэтым плане. І людзі прыходзілі рэгулярна, амаль кожны дзень са сваімі пытаннямі, быў вымушаны адказваць. Ну а як жа інакш? Гэта ж людзі.

ШІЗА як ШІЗА. Вядома, там холадна. Спіш хвілін 20–30, больш уначы не выйдзе, робіш зарадку, каб сагрэцца. Вядома, гэта дае нагрузку на ўвесь арганізм. Калі заставаўся адзін у ШІЗА, спяваў песні, у тым ліку і ўкраінскія, я іх шмат ведаю. Пра здароўе скажу, што ў 2018 годзе я зарабіў праз стрэс цукровы дыябет, і мне трэба было пастаянна ўколвацца інсулінам, таму ахоўнікі казалі мне: «Хутчэй бы ты ўжо пайшоў, а то пастаянна табе насіць лекі, дастаў ужо нас, мы хутка станем медбратамі». Не хачу сказаць, што мяне там жудасна прэсавалі — як кожнага палітвязня. Зразумела было, што гэта ўказанне зверху, і яны яго выконвалі.

Зняволенымі ў нас быў добры кантакт. Як пенсіянер я не хадзіў на «прамку» (прамысловая зона ў турме — Заўв. Charter97.org). Людзі ж хадзілі, абменьваліся інфармацыяй, бо хтосьці званіў родным, даведваўся навіны. Званкі палітвязняў, як правіла, усе адслухоўваліся: хто тэлефануе, пра што мы гаворым і каму тэлефануем. Такая сітуацыя, на яе ж нельга паўплываць. А калі ты не можаш на яе паўплываць, ты мусіш з ёй пагадзіцца, знаходзіць выхады, каб яна была для цябе больш выжыўальнай.

«Што вы сляпога чалавека трымаеце ў турме?»

— Многія вашы паплечнікі па незалежным прафсаюзе РЭП прайшлі праз турмы, многія дагэтуль знаходзяцца ў закладніках рэжыму Лукашэнкі. Асабліва трывожная сітуацыя звязаная з Вацлавам Арэшкам. Раскажыце пра яго і пра іншых палітвязняў, якім сёння неабходная дапамога.

— Ведаеце, Вацлаў яшчэ да суда на адно вока перастаў бачыць, а турма стала для яго такім стрэсам, што ён страціў зрок. І я звяртаюся праз ваш сайт: калі ёсць у ўлады хоць які элемент гуманізму, што вы сляпога чалавека сёння трымаеце ў турме? Уявіце, ён жа ў сталовую не можа схадзіць, у прыбіральню — яго вядуць, ён нічога не бачыць. Не можа напісаць ніякага ліста, толькі па тэлефоне размаўляць. Там усе родныя змарнаваліся. Таму Вацлава трэба выпускаць, калі ёсць яшчэ магчымасць зрабіць аперацыю, хоць як‑небудзь зрок наладзіць, каб хоць нешта ён бачыў. Навошта з чалавека рабіць інваліда!

Мы ведаем, як фабрыкавалі справу. Вацлаў на сайце прафсаюза прапрацаваў усяго тры месяцы — і атрымаў 8 гадоў турмы. А сітуацыя склалася так: суд Ленінскага раёна горада Брэста разглядаў матэрыялы, якія стаяць на нашым сайце прафсаюза РЭП, і прыняў рашэнне частку артыкулаў зняць і прызнаць іх экстрэмісцкімі. Мы на тым судзе не былі і, натуральна, ніякіх судовых матэрыялаў не атрымлівалі. Улады, відаць, былі ўпэўненыя, што мы іх атрымалі і праігнаравалі. Таму выйшла пастанова МУС аб тым, што сфармавана экстрэмісцкае фарміраванне ў прафсаюзе РЭП. Я тады быў саветнікам, выконваючым абавязкі старшыні быў Васіль Берэснеў, а кіраўніком сайта — Вацлаў Арэшко. Калі ўлады даведаліся, што мы не атрымлівалі пастанову суда, у іх быў шок, бо справу трэба закрываць адразу. Але зверху была каманда, што прафсаюзы трэба разагнаць і кіраўніцтва пасадзіць. Вы ўявіце, што з усяго прафсаюза РЭП нам з Берэсневым далі дзевяць гадоў, Вацлаву — восем. Нікому столькі не далі. А чаму? Вось пытанне.

«Пры маім жыцці ім давядзецца адказваць»

— Вас фактычна дэпартавалі з роднай краіны. Як вы ставіцеся да новай практыкі рэжыму Лукашэнкі? Бо вас фактычна пакінулі без дакументаў у чужой краіне.

— Ведаеце, я апроч таго, што юрыст, яшчэ і грамадзянін Рэспублікі Беларусь. Рэжым парушыў не толькі міжнароднае права, але і беларускія законы. Людзей дэпартаваць нельга.

Але беларускага пашпарта ў мяне няма, хоць я якраз рабіў яго ў турме. Вельмі прасілі: зрабі пашпарт. Ён у мяне ў 2022 годзе ўжо скончыўся. І пашпарт быў зусім новы, я за яго распісваўся. І я ведаю, што пашпарт перадалі з калоніі, калі мяне везлі ў Мінск перад вызваленнем. Я спытаў: «Дакументы на месцы?» Адказалі: «Так, на месцы дакументы. Усё аддадзена».

Хачу звярнуцца да ўладаў: што вы, баіцеся тых людзей, якіх вы незаконна пасадзілі? Ды не трэба баяцца. Рана ці позна давядзецца кожнаму, калі хтосьці парушыў закон, за гэта адказваць. Пры маім жыцці давядзецца адказваць. Бо з людзьмі, з грамадзянамі Беларусі, кім бы яны ні былі, трэба паступаць паводле закона, а не так, што камусьці хочацца гэты закон перавярнуць. Гэта не калгас, гэта Рэспубліка Беларусь.

— Як прайшлі вашы першыя месяцы пасля вызвалення?

— Пахіснулася здароўе, трэба было мяняць сцегнавы сустав правай нагі, што паспяхова літоўскія лекары і зрабілі, дзякуй ім за гэта. Цяпер адчуваю сябе больш‑менш нармальна. Яшчэ ёсць шэраг хвароб, наша турма здароўя не дае, а наадварот. Таму будзем папраўляць, але ўжо стан працаздольны.

— Якая дапамога неабходная палітвязням, дэпартаваным з Беларусі? Ці аказваецца яна сёння ў поўным аб'ёме?

— Хачу сказаць дзякуй — медыцынская дапамога аказваецца ў поўным аб'ёме. Пачынаючы з абследавання, заканчваючы праблемамі са стаматалогіяй.

Але людзям, якія сядзелі па 4–5 гадоў, натуральна, патрэбная прафарыентацыя, патрэбны псіхолаг. Яны ў шоку, бо не ведаюць, куды дзявацца, куды пайсці, бо трэба працаўладкоўвацца. Калі ты працаваў, дапусцім, электраманцёрам, чаму ты павінен ісці працаваць будаўніком або разнарабочым?

Гэтае пытанне для мяне самае надзённае, як для былога прафсаюзніка: сістэма не працуе, яе няма — і ў Літве, і ў Польшчы, і ў Германіі.

Пытанні працаўладкавання: людзі павінны мець поўную інфармацыю — якія ёсць вакансіі, дзе можна каго‑небудзь перакваліфікаваць, каб тыя людзі, што трапілі за мяжу, адчувалі, што яны сёння не адны, што пра іх клапоцяцца. Вось гэтага, на жаль, няма. І бачу, што гэта самае балючае для людзей, асабліва тых, каго трымалі ў турме.

«Толькі пры гэтых умовах з рэжымам можна весці перамовы»

— Дыктатарскаму рэжыму Лукашэнкі даводзіцца ісці на саступкі. На мой погляд, не проста так. У якім стане ён цяпер знаходзіцца? Што неабходна рабіць, каб гэты рэжым як мага хутчэй сышоў у нябыт?

— Ведаеце, рэжым Лукашэнкі так проста не сыдзе, бо за ім стаіць Расія, і шмат у чым усё будзе залежаць ад Масквы. Бо большая частка эканомікі сёння працуе на Расію, і гэта факт.

Што да пытання, якім жа чынам можна весці перамовы з гэтым рэжымам, скажу, што сёння дадзеныя вялікія паўнамоцтвы (большыя, чым былі раней) і КДБ, і МУС, і хоць людзей выпускаюць, яшчэ больш саджаюць. Гэта павінна спыніцца, павінны быць выпушчаныя ўсе палітвязні і нікога больш па гэтых артыкулах не саджаць, забыць пра гэта.

З палітвязняў, якія былі вызваленыя, павінны быць зняты ўсе праверкі, якія ёсць у РАУС. Толькі пры гэтых умовах з рэжымам можна весці перамовы. Да гэтага, на мой погляд, ніякіх размоваў быць не павінна. Ні Еўрасаюзу, ні любой краіне ў гэтым плане нельга весці перамовы, бо за гэтым стаяць лёсы людзей, з гэтым трэба лічыцца.

Што датычыць эканомікі, у Беларусі відавочна не хапае працоўных рук, і іх і не будзе хапаць, несумненна, асабліва прафесіяналаў. Бо, наколькі я валодаю інфармацыяй, прафесіяналы — лекары, кваліфікаваныя работнікі — выехалі з Беларусі і не збіраюцца туды вяртацца.

Цяпер стаіць пытанне пра «дармаедства», што трэба плаціць поўны кошт камунальных паслуг, такім чынам улады хочуць прымусова працаўладкаваць людзей. Так, у прынцыпе, людзі павінны працаваць, але калі ты сёння чалавек з грашыма, можаш не працаўладкоўвацца — гэта твая справа, ты траціш свае грошы, заробленыя, а не скрадзеныя. Таму лічу, што ў сэнсе стаўлення да людзей — беларусы сёння, як кажуць у народзе, атрымліваюць «палучку», а не заработную плату.

Павінна быць у людзей заработная плата, павінны быць змененыя расцэнкі, павінны змяніцца сістэмы на саміх прадпрыемствах, павінны быць ліквідаваны непатрэбныя падраздзяленні — іх варта перанавучваць і даць магчымасць зарабляць. А на сёння — ну якія інвестыцыі? Ніякі інвестар у Беларусь укладваць грошы не будзе!

Тут трэба думаць дыяспары. «Вось рэжым зменіцца, мы прыйдзем да ўлады». Да якой улады? З чым вы прыйдзеце? З лозунгамі? Да людзей з лозунгамі ісці ўжо позна. Да іх трэба ісці з канкрэтнымі рэчамі: што будуць створаныя новыя працоўныя месцы, прыйдзе інвестар. А каб ён быў, трэба з імі працаваць ужо сёння, заўтра будзе позна. Таму спачатку думай пра людзей, а потым пра сябе — тады ты будзеш лідарам. Любая ўлада, якая прыйдзе пасля рэжыму Лукашэнкі, павінна мець канструктыўную апазіцыю. Без гэтага яна будзе таптацца на месцы і рабіць масу памылак.

«Масква тут Лукашэнку не выратуе»

— Міжнародная арганізацыя працы прымяніла супраць рэжыму Лукашэнкі 33‑і параграф — поўнае гандлёвае эмбарга супраць беларускіх уладаў. Ці можна нешта зрабіць, каб нацыянальныя ўрады пачалі прыводзіць гэтае рашэнне ў дзеянне?

— Нават калі будзе рашэнне на ўзроўні нацыянальных урадаў, гэтага будзе недастаткова. Лагістыка зусім памянялася. Тут трэба ісці па лініі Трампа: калі хтосьці замешаны ў пастаўках тавараў двайковага прызначэння, натуральна, з ім трэба спыняць працаваць. Але перад гэтым трэба папярэдзіць, калі будуць такія памкненні. Бо, напрыклад, 33‑і параграф МАП упершыню прымянілі да М'янмы, і гандлёвыя адносіны былі цалкам замарожаныя. Праз год прыйшоў дыктатар М'янмы і сказаў: «Скажыце, што трэба рабіць, я ўсё зраблю».

Так, сёння ёсць кантакты з Расіяй, але Масква тут не выратуе. Бо шэраг тонкіх запчастак, у тым ліку па мікраэлектроніцы, так ці інакш паступае з таго ж Кітая. Таму ўвесці 33‑і параграф — гэта адна праблема, а яго рэалізацыя так, як планавалася, — гэта зусім новая праблема, да якой, на мой погляд, сёння Еўропа не гатовая.

Натуральна, трэба ўзняць гэтую тэму і абмеркаваць, каб МАП працавала ў кантакце з Еўрасаюзам. Абмеркаваць і ў Еўрапарламенце, і на ўзроўні кіраўнікоў Еўрасаюза. Яшчэ раз паўтараю: калі якіясьці краіны замешаныя ў пастаўках тавараў двайковага прызначэння — усе гандлёвыя адносіны з імі павінны быць замарожаныя. Тады 33‑і параграф МАП пачне працаваць. Але гэта павінна быць прынята, прынамсі, на ўзроўні Еўропы. Што да Злучаных Штатаў, там не так шмат прадукцыі ідзе.

«Не страчвайце таго, што вы зрабілі ў 2020 годзе»

— Якія вашы планы на будучыню? Раскажыце, што сёння адбываецца з прафсаюзам РЭП, якому вы прысвяцілі столькі гадоў свайго жыцця.

— Так, я РЭПу аддаў больш за 30 гадоў. Я быў старшынём прафсаюзнага камітэта канструктарскага бюро дакладнага электроннага машынабудавання. І мяне абіралі на гэтую пасаду агульным тайным галасаваннем працоўнага калектыву. Тыдзень галасавалі, такое нідзе не было ў гісторыі, і наўрад ці хто гэта паўторыць. Гэта давер калектыву, гэта не давер людзей на нейкай канферэнцыі.

Тры гады офіс прафсаюза РЭП у Мінску быў апячатаны, цяпер там нейкі рамонт ідзе. Гэта ўласнасць прафсаюза, яна набытая за прафсаюзныя ўзносы. Дакументы ўсе ёсць, калі не ліквідавалі — значыць, з ім будзе ўсё ў парадку. Офіс рана ці позна вернецца да нас. Галоўнае, каб людзі, якія захочуць аднавіць РЭП, у гэта верылі.

Сёння дастаткова шмат людзей з прафсаюза (для мяне гэта было адкрыццём) знаходзяцца за мяжой. Натуральна, мы не будзем воссадноўваць нейкі прафсаюз РЭП за мяжой. Гэта несур'ёзна, на паперы будзе толькі прыгожа. Тут трэба, я яшчэ раз кажу, рабіць зусім іншыя рэчы. І рэпаўцаў, якія прайшлі пэўную школу, — нямала. Вы, магчыма, не ведаеце, што ў апошнія гады вялікі паток людзей ішоў у офіс. І мы цесна кантактавалі з праваабарончым цэнтрам «Вясна», бо калі ў «Вясну» прыходзілі людзі па працоўных пытаннях, «Вясна» накіроўвала іх да нас. Калі прыходзілі па адміністрацыйных або па крымінальных справах, мы накіроўвалі да іх. Такі быў кантакт. Бо людзі павінны быць абароненыя ў любым выпадку. У нас прававая непісьменнасць у Беларусі вельмі высокая.

Якім чынам за мяжой арганізавацца? Трэба думаць. Я яшчэ не гатовы канкрэтна сказаць, але ўпэўнены ў тым, што людзі, якія будуць тут працаўладкаваныя, будуць абароненыя паводле закона.

У свой час, яшчэ да пасадак, частка нашых людзей ужо паехала ў Літву, і мы ў кантакце з імі асноватворныя артыкулы Працоўнага кодэкса Літвы пераклалі на рускую і беларускую мовы, каб беларусы маглі пачытаць, бо мова не так хутка засвойваецца. Літоўская мова няпростая, польская крыху прасцей у гэтым плане.

— Што б вы хацелі сказаць беларусам, якія працягваюць барацьбу?

— Скажу, што беларусы заўсёды змагаліся не супраць улады, а змагаліся за сваё лепшае будучыню, гэта можна па‑людску зразумець: беларус заслугоўвае жыць лепш, а яму нехта зверху не дае. Беларус не павінен жыць ад зарплаты да зарплаты і думаць, як на гэта пражыць, дзе ўзяць грошы.

Хацеў бы пажадаць і папрасіць беларусаў, па меры магчымасці, не страчвайце таго, што вы рабілі ў 2020 годзе — дваровыя камітэты. Там было мноства добрапарадкавых, нармальных людзей. Пашырайце ўзаемадапамогу, не спрабуйце быць хітрэйшымі за свайго суседа, будзьце разам з суседам.

Што да беларусаў, якія за мяжой, ім складаней. Я б папрасіў іх, наколькі гэта магчыма, абменьвайцеся тэлефонамі, бо прыйдзе час (хоць мы шмат яго прамаргалі), калі беларуская дыяспара наберэ моц. Нават калі хтосьці тут працаўладкаваны і задаволены жыццём, ён павінен ведаць, што ён у дыяспары, а не проста «беларус прыехаў у Еўропу». Вось гэта вялікая праца. І калі мы гэта зробім, то і ў Беларусі будуць ведаць, што тут таксама думаюць пра тых беларусаў, якія сёння жывуць ад зарплаты да зарплаты.

Веру, што трэба і можна стварыць дзейсную беларускую дыяспару ў Еўропе, але не за кошт людзей, а разам з імі. Я, натуральна, як і многія беларусы, хачу вярнуцца на радзіму. У тым, што мы вернемся дадому, я ўпэўнены.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]