Наталля Радзіна: Сёння дыктатара могуць арыштаваць у ўласнай спальні

І ўсё яго акружэнне з радасцю пойдзе на здзелку.

Чаму прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі загаварыў пра Беларусь? Як захоп Злучанымі Штатамі венесуэльскага дыктатара Нікаласа Мадура паўплываў на Лукашэнку? Хто можа здаць беларускага кіраўніка? Што стаіць за заявамі экс-палітзняволенай Марыі Калеснікавай пра дыялог з рэжымам Лукашэнкі?

Пра гэта і не толькі мы пагаварылі з галоўнай рэдактаркай сайта Charter97.org Наталляй Радзінай.

– Год пачаўся з яркіх падзей — захоп амерыканскімі вайскоўцамі венесуэльскага дыктатара Нікаласа Мадура, маштабныя пратэсты ў Іране. Судзячы з рэакцыі, многія беларусы натхніліся. Як вы думаеце, з якімі пачуццямі сустракалі пачатак года Лукашэнка і ягонае атачэнне?

– Думаю, дыктатар цяпер знаходзіцца ў моцным стрэсе. Падзеі развіваюцца такім чынам, што магчымыя любыя, самыя неверагодныя сцэнары, якія нават немагчыма пралічыць, не тое што падрыхтавацца. Таму Лукашэнка цяпер у паніцы.

Выкраданне і арышт сябра Мадура, народныя хваляванні ў Іране сведчаць пра тое, што турбулентныя часы наступілі і для дыктатараў. Дональд Трамп, як бы мы яго ні ацэньвалі, запусціў працэсы, якія ўжо сталі некеруемымі. Раней правілы парушалі толькі «дрэнныя хлопцы», а дэмакратычныя дзяржавы марна заклікалі іх да парадку. Але раптам высветлілася, што ў Венесуэле дыктатара могуць арыштаваць ноччу ў ўласнай спальні, а ў Іране ў адказ на забойствы мірных дэманстрантаў па цэнтрах прыняцця рашэнняў могуць ударыць амерыканскія дальнабойныя ракеты.

Таму цяпер Лукашэнку вельмі няўтульна. Завяршэнне вайны дыктатару не выгадна. Ужо з’явілася інфармацыя, што прэзідэнт ЗША мае намер паставіць кропку ў сваім пасярэдніцтве ў перамовах паміж Расіяй і Украінай да 15 мая.

Еўропа ж, як мы бачым, працягвае захоўваць прынцыповасць і не збіраецца здымаць санкцыі з беларускай дыктатуры, паколькі гэта нясе пагрозу бяспецы краін ЕС. У сувязі з гэтым разлік Лукашэнкі на хуткае зняцце з яго ўсіх заходніх санкцый не апраўдваецца.

— 23 студзеня Лукашэнка ў абыход Генштаба падняў па трывозе мехбрыгаду на Віцебшчыне. Пазней прапагандысты тлумачылі, што мэта праверкі — адпрацоўка супрацьдзеяння «венесуэльскаму сцэнару», калі бліжэйшае атачэнне і армія «здалі» дыктатара. Ці магчыма паўтарэнне падобнага сцэнару ў Беларусі? Хто можа «здаць» Лукашэнку?

– Ды хто заўгодна. Лукашэнку можа здаць усё ягонае атачэнне, уключаючы яго ўласных сыноў. Думаеце, у ягонай сям’і захаваліся нейкія нармальныя чалавечыя пачуцці і адносіны? Упэўненая, што не. Дыктатар здзейсніў такую колькасць злачынстваў, уключна з забойствамі апанентаў, татальнай карупцыяй і крадзяжам, што ўсе катэгарычна не хочуць трапіць у кола яго саўдзельнікаў у момант расплаты.

Адсюль і паніка, праверкі і адпрацоўка венесуэльскага сцэнару. Усё гэта — жалкая спроба Лукашэнкі сказаць уласнаму атачэнню, маўляў, захочаце мяне здаць — не атрымаецца. Але ўсім ясна, што ў выпадку чаго такую спецаперацыю ў Беларусі могуць правесці ў два рахункі, і ніхто не будзе абараняць прыстарэлага дыктатара коштам уласнага жыцця. Усе дружна і ахвотна пойдуць на здзелку — толькі б самім не прапасці. Агульнавядома, што ў Лукашэнкі няма падтрымкі ў народзе, але не варта перабольшваць і яго падтрымку баязлівай наменклатурай.

— Былая палітзняволеная, экс-кіраўніца штаба былога прэтэндэнта на пасаду прэзідэнта Беларусі Віктара Бабарыкі Марыя Калеснікава ў інтэрв’ю Financinal Times заявіла, што Еўропе трэба пайсці за прыкладам ЗША і пачаць дыялог з Лукашэнкам, бо ён — «прагматычны чалавек, які разумее мову бізнесу». Яе словы выклікалі буру крытыкі сярод беларусаў. Чаму сёння раздаюцца падобныя галасы з заклікам да зняцця санкцый і якую «мову» насамрэч разумее Лукашэнка?

– Лукашэнка разумее толькі мову сілы. І Марыя Калеснікава, якая сёння заклікае да «вяртання нармальных адносін з дыктатарам», сама выйшла на волю толькі дзякуючы санкцыям, якія былі ўведзены супраць беларускага рэжыму. Калі б Лукашэнку не было зарэз патрэбнае зняцце санкцый з «Белавія» і беларускага калію, не было б ніякіх перамоў з амерыканцамі, і ні Калеснікава, ні іншыя палітзняволеныя на волю не выйшлі б. Таму для пачатку кіраўніцы штаба Віктара Бабарыкі трэба зразумець, што з’яўляецца прычынай, а што — следствам.

Чаму сёння раздаюцца падобныя галасы? Як правіла, за зняцце санкцый ратуюць або людзі няведныя і не ведаюць гісторыі ўзаемаадносінаў Лукашэнкі з заходнімі краінамі на працягу 32 гадоў дыктатуры ў Беларусі, або людзі, завербаваныя беларускімі спецслужбамі. Думаю, Марыя Калеснікава проста некампетэнтная. Наогул, дзіўна, што музыкантка без вышэйшай адукацыі і якога-небудзь досведу палітычнай барацьбы разважае сёння пра міжнародную палітыку і лічыць для сябе нармальным даваць парады кіраўнікам заходніх дзяржаў. Пяць гадоў, якія Марыя Калеснікава правяла ў беларускай турме, безумоўна, выклікаюць пашану, аднак ніяк не дадаюць ёй прафесіяналізму і кампетэнтнасці.

Марыя Калеснікава сёння скардзіцца, што беларусы яе не зразумелі і «захэйцілі», і кажа, што пасля зняволення мае права гаварыць што заўгодна. Ад сябе асабіста — калі ласка, нясіце любую лухту, але не ад імя беларусаў. Бо гэта надзвычай небяспечна. Мы ўжо бачым прэцэдэнт расійскага Фонду барацьбы з карупцыяй (ФБК), прадстаўнікі якога не ў стане сказаць, чый Крым, і падтрымаць расійскія добраахвотніцкія падраздзяленні ў складзе ЗСУ. У выніку ўсё гэта кляймом кладзецца на ўсю расійскую апазіцыю, якой даводзіцца пастаянна апраўдвацца перад Украінай і краінамі Захаду.

Марыя Калеснікава, як і яе шэф, былы кіраўнік расійскага «Белгазпрамбанка» Віктар Бабарыка, таксама не ў стане даць ясныя і дакладныя адказы на падобныя пытанні. Калі яны працягнуць у тым жа духу і будуць лабіяваць легітымізацыю дыктатара Лукашэнкі, думаю, яны хутка маргіналізуюцца.

— Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі двойчы літаральна за тры дні казаў пра Беларусь. Спачатку з трыбуны форуму ў Давосе, затым — на гадавіне паўстання Кастуся Каліноўскага ў Вільні. Кіраўнік украінскай дзяржавы казаў пра пратэсты 2020 года, калі свет не падтрымаў паўсталых беларусаў, і пра непазбежнасць дэмакратычных зменаў у Беларусі. Чаму ўкраінскі прэзідэнт у апошні час так часта гаворыць пра нашу краіну?

– Безумоўна радуе, што прэзідэнт Украіны ўжо некалькі разоў за апошні час казаў пра Беларусь, пра неабходнасць дэмакратычных пераўтварэнняў і еўрапейскі шлях развіцця нашай краіны. Аднак, на мой погляд, Уладзімір Зяленскі занадта позна спахапіўся. Многія рэальныя магчымасці для змянення сітуацыі ў нашай краіне ўкраінскім кіраўніцтвам былі ўпушчаныя.

У Давосе Зяленскі папракаў Еўропу, што яна належным чынам не падтрымала рэвалюцыю ў Беларусі ў 2020 годзе. Гэта праўда. Але што ў гэты час зрабіў сам украінскі прэзідэнт? Нічога. Ніякай дапамогі беларускія дэмакратычныя сілы ні тады, ні пазней не атрымалі. Украінскія ўлады асудзілі рэжым у Мінску толькі на словах, пачалі называць Лукашэнку самазваным прэзідэнтам, але не ўвялі супраць яго рэжыму сур’ёзных санкцый. Беларускі рэжым атрымаў ад Украіны мільярды долараў за нафтапрадукты з расійскай нафты, якія ішлі, у тым ліку, на ўмацаванне сілавых структур і ўтрыманне расійскіх войскаў, ужо знаходзіліся на тэрыторыі Беларусі.

У 2021 годзе Украіна, хоць і была асацыяванай з ЕС дзяржавай, не падтрымала сектаральныя санкцыі, уведзеныя Еўразвязам у дачыненні да беларускай дыктатуры. А гэта магло б сапраўды прадухіліць наступ расійскай арміі з тэрыторыі Беларусі ва Украіну ў 2022 годзе, пра непазбежнасць якога беларускія апазіцыйныя палітыкі папярэджвалі ўлады ў Кіеве на працягу некалькіх гадоў.

Калі пачалася шырокамаштабная вайна, ва Украіну масава паехалі ваяваць беларускія добраахвотнікі. Пры Міжнародным легіёне было створанае беларускае вайсковае падраздзяленне, названае палком імя Кастуся Каліноўскага. Тады сапраўды былі ўсе шанцы стварыць на базе гэтага падраздзялення паўнавартасную брыгаду або нават дывізію з беларусаў. Трэба было толькі даць беларусам магчымасць вызваліць уласную краіну, абараніўшы тым самым, дарэчы, Украіну з поўначы. Аднак далей некалькіх заяў Зяленскага, што такая аперацыя ў перспектыве магчымая, справа не пайшла. Беларускім добраахвотнікам нават думаць забаранілі пра наступ у Беларусь.

Тысяча грамадзян Беларусі гераічна змагаліся за свабоду Украіны, каля сотні чалавек загінулі. Сёння палк Каліноўскага, па сутнасці, больш не існуе. Таму што беларусам не далі магчымасці вызваліць сваю краіну, а таксама праз адсутнасць рэальнай дапамогі палку з боку офіса Святланы Ціханоўскай, якая сядзіць на велізарных фінансавых плынях, але не задзейнічала свае магчымасці для дапамогі беларускаму добраахвотніцкаму руху.

Сотні беларускіх добраахвотнікаў працягваюць змагацца за Украіну ў розных частках ЗСУ. Ім сёння патрэбная падтрымка гэтак жа, як і беларускім ветэранам вайны ва Украіне.

Чаму Уладзімір Зяленскі менавіта цяпер пачаў больш гаварыць пра Беларусь? Мне здаецца, што гэта проста спроба тролінгу і шантажу Лукашэнкі, спроба паказаць яму, што калі будзеш нам пагражаць «Арэшнікам», мы можам падтрымаць тваю апазіцыю. Не больш за тое. Вельмі хачу памыліцца, але пакуль якаснага змянення стаўлення да беларускай дэмакратычнай апазіцыі і беларускіх добраахвотнікаў я не бачу.

— Зяленскі ўпершыню сустрэўся ў Вільні са Святланай Ціханоўскай і запрасіў яе ў Кіеў. Якія крокі магла б прадпрыняць Украіна, каб з’явілася рэальная стратэгія ў дачыненні да Беларусі?

– Думаю, сустрэча Зяленскага з Ціханоўскай занадта пераацэненая. Адбыўся кароткі размова ў межах мерапрыемстваў у гонар гадавіны Студзеньскага паўстання 1863 года. Верагодна, па просьбе польскага або літоўскага прэзідэнтаў. Добра, што беларуская апазіцыя была прадстаўленая на гэтым мерапрыемстве, але давайце дачакаемся канкрэтных дзеянняў, а не проста слоў і жартаў пра шпіца Лукашэнкі. Дарэчы, хаця правоў у беларусаў у ўласнай краіне сапраўды сёння практычна няма, параўноўваць беларускі народ з сабакам украінскаму прэзідэнту не варта. Ды і наогул не варта жартаваць пра трагедыю цэлай нацыі, найлепшыя прадстаўнікі якой знаходзяцца ў нечалавечых умовах у турмах.

За пяць гадоў мы ўбачылі сотні сустрэч Святланы Ціханоўскай з сусветнымі лідарамі, аднак практычны вынік яе вандровак — часцей нулявы. Наадварот, стаўленне да беларусаў у краінах ЕС і ЗША толькі пагаршаецца, а стратэгіі ў дачыненні да Беларусі ў Захаду як не было, так і няма. Усё абмяжоўваецца пратакольнымі фотаздымкамі і пустымі заявамі. Таму ад яе сустрэчы з украінскім прэзідэнтам я таксама асабліва нічога не чакаю. Што яны абмяркоўвалі паводле паведамлення прэс-службы? Ціханоўская прасіла Зяленскага прызначыць спецыяльнага прадстаўніка па сувязях з дэмакратычнай апазіцыяй, актывізаваць супрацоўніцтва ўкраінскіх дзяржаўных органаў з яе прадстаўнікамі і пачаць абмеркаванне верагоднасці крымінальнага пераследу Лукашэнкі ў рамках МУС. Як усё гэта наблізіць Беларусь да свабоды? Ніяк.

Што Украіне насамрэч трэба цяпер рабіць? Усвядоміць нарэшце, што без вызвалення Беларусі пагроза з поўначы для краіны будзе захоўвацца. Пераконваць у гэтым заходніх саюзнікаў, якія самі знаходзяцца пад пагрозай, у першую чаргу, краіны Балтыі і Польшчу. Сумесна з еўрапейскімі краінамі фармаваць стратэгію вызвалення Беларусі, у тым ліку, у залежнасці ад сітуацыі, і ваенным шляхам. З улікам таго, што Лукашэнка (а значыць, Пуцін) працягваюць пагражаць еўрапейскім краінам ядзернымі ракетамі, і Украіна, і краіны ЕС маюць права дзейнічаць прэвентыўна ў мэтах самазаховы і ўласнай бяспекі.

— На гадавіне паўстання Каліноўскага з’явіўся сімвалічны кадр з сцягамі Польшчы, Украіны, Літвы і бела-чырвона-белым сцягам Беларусі, а прэзідэнты Літвы і Польшчы казалі пра еўрапейскую будучыню нашай краіны. Вы раней сцвярджалі, што Захад доўга не бачыў Беларусь часткай Еўропы. Ці змянілася гэтае стаўленне цяпер?

– Беларусь — неад’емная частка Еўропы. Кастусь Каліноўскі — беларускі нацыянальны герой, які таксама аб’ядноўвае нас з Літвой і Польшчай. У 2019 годзе, калі ў Вільні ўрачыста перапахавалі парэшткі кіраўнікоў антырускага паўстання, большасць сцягоў, паднятых на цырымоніі, былі беларускімі. Тады гэты нацыянальны ўздым сярод беларусаў быў адным з прадвестнікаў рэвалюцыі 2020 года.

Тое, чаго пакуль не хочуць разумець у Германіі або Францыі, добра разумеюць у краінах, якія мяжуюць з Беларуссю, — Літве і Польшчы. Па-першае, у гэтых краінах добра ведаюць гісторыю нашай краіны, якая стагоддзямі была часткай такіх еўрапейскіх дзяржаў, як Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая. Мы блізкія палякам і літоўцам гістарычна і ментальна, мы таксама былі акупаваныя Расійскай імперыяй, як і іх землі. І мы таксама павінны адарвацца ад Расіі і вярнуцца ў Еўропу, стаўшы свабоднай дэмакратычнай краінай і членам Еўрапейскага саюза. І толькі ў гэтым — залог бяспекі для Літвы, Латвіі, Польшчы, Украіны і ўсёй Еўропы цалкам.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]