Як рухне іранскі рэжым

Разкол эліт наспявае паступова, а адбываецца раптоўна.

Іранскі рэжым перажывае, магчыма, самы сур'ёзны крызіс за 47 гадоў свайго існавання. Масавыя пратэсты, якія ахапілі краіну ў апошнія тыдні, сталі найбуйнейшым унутраным выклікам Ісламскай Рэспубліцы за ўсю яе гісторыю. Пры гэтым кіруючая эліта пакуль дэманструе вонкавае адзінства, рэфарматары і кансерватары сумесна душаць выступленні, а смерць тысяч мірных грамадзян афіцыйна тлумачыцца «знешнім умяшаннем», піша часопіс Foreign Affairs (пераклад — сайт Charter97.org).

Аднак за кулісамі сітуацыя выглядае куды больш напружанай. Прадстаўнікі ўлады разумеюць, што сістэма перажывае экзістэнцыйны стрэс: эканоміка разбураная санкцыямі і карупцыяй, грамадскае незадаволенне нарастае, а кіраўніцтва на чале з вярхоўным лідарам Алі Хаменеі не прапануе выхаду з крызісу. У гэтых умовах частка эліты можа прыйсці да высновы, што захаванне ўласных пазіцый магчыма толькі праз усуненне цяперашняга лідара.

Эксперты лічаць, што калі пераварот зверху і адбудзецца, дык раптоўна і імкліва, без бачных сігналаў звонку. Найбольш верагодным актарам такога сцэнару называюць Корпус вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР) — найбольш уплывовую сілавую структуру краіны. Менавіта ён мае рэсурсы і матывацыю, каб перахапіць кантроль, баючыся як народнай рэвалюцыі, так і знешняга ўмяшання.

Вынік магчымога перавароту будзе залежаць ад таго, хто менавіта ўзначаліць працэс. Старэйшае пакаленне эліты і КВІР, цесна звязанае з Хаменеі, можа паспрабаваць захаваць тэакратычную сістэму, змякчыўшы пры гэтым знешнюю палітыку дзеля аслаблення санкцый. Такі сцэнар не прывядзе да дэмакратызацыі, але здольны часова стабілізаваць рэжым.

Калі ж ініцыятыву перахопяць больш маладыя афіцэры КВІР, якія прайшлі праз войны ў рэгіёне, Іран можа стаць менш рэлігійным унутры краіны, але захаваць жорсткую і нават больш амбіцыйную знешнюю палітыку. Пры гэтым ключавыя інстытуты ўлады, верагодна, застануцца аўтарытарнымі.

Аналітыкі падкрэсліваюць, што ні адзін з гэтых сцэнароў не азначае пераходу да дэмакратыі, да якой імкнуцца пратэстоўцы. Тым не менш нават раскол эліт стане важнай прыкметай разлажэння сістэмы. Ён пакажа, што Ісламская Рэспубліка больш не здольная абнаўляцца знутры і ўваходзіць у фазу паступовага, а затым раптоўнага распаду.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]