Андрэй Саннікаў: Палітвязняў трэба абараняць з першага дня

Праваабаронцы гуляюць у вельмі небяспечную гульню з рэжымам.

На Генеральнай асамблеі Сусветнага Кангрэса Свабоды ў Берліне лідара грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Андрэя Саннікава абралі амбудсмэнам гэтай глабальнай арганізацыі, якая аб’ядноўвае змагароў з дыктатурамі па ўсім свеце.

Напярэдадні Міжнароднага дня правоў чалавека, які адзначаецца сёння, 10 снежня, сайт Charter97.org пагаварыў з апазіцыйным палітыкам пра тое, як сёння адстойваць асноўныя свабоды ў сучасным свеце:

— Сапраўды, мяне абралі ў Выканаўчы камітэт — гэта найвышэйшы кіраўнічы орган Сусветнага Кангрэса Свабоды. І ўжо потым, калі ў Выканаўчым камітэце размяркоўвалі абавязкі, мяне абралі амбудсмэнам.

Амбудсмэн прадугледжвае абарону правоў удзельнікаў той ці іншай арганізацыі або супольнасці. Але на гэтым функцыі амбудсмэна ў Кангрэсе не абмяжоўваюцца: я буду займацца парушэннямі правоў чальцоў Кангрэса, у тым ліку ў краінах з аўтарытарнымі рэжымамі, прадстаўнікі якіх аб’ядналіся ў гэтай арганізацыі. Працы даволі шмат, і яна вельмі адказная. Я, вядома, ўдзячны за аказаны давер, але разумею, што могуць узнікаць даволі няпростыя сітуацыі, якія датычацца як палітычнай, так і маральнай сфер. Каб папярэдзіць плёткі, адразу скажу, што займаюся гэтым pro bono, што азначае — без узнагароды.

— Адна з ініцыятыў Кангрэса — прызнанне вязняў дыктатур палітвязнямі, па аналагіі з Amnesty International і іншымі праваабарончымі структурамі. Як будзе выглядаць гэтая працэдура і чым падыход Сусветнага Кангрэса Свабоды будзе адрознівацца ад існуючых метадык?

— Гэта якраз была мая прапанова. Яна дыктаваная тым, што Amnesty ў многіх выпадках прымае палітызаваныя адмоўныя рашэнні па статусе вязня сумлення або палітвязня.

Дастаткова добра вядомы выпадак з Аляксеем Навальным, калі Amnesty вырашыла пазбавіць яго статусу палітвязня, бо з’явілася інфармацыя пра яго ксенафобскія выказванні. Але Навальны ўжо знаходзіўся за кратамі, быў вязнем Пуціна, і такое рашэнне толькі ўзмацняла ціск на яго. Потым яны аднавілі гэты статус і нават штосьці падкарэктавалі, але толькі ў тым сэнсе, што «трэба правяраць чуткі».

Мы сутыкаемся з гэтым і ў Беларусі, калі Amnesty адмаўлялася прызнаваць палітвязняў.

Гэта быў першы аргумент: Кангрэс з’яўляецца арганізацыяй, якая складаецца з палітвязняў, былых палітвязняў, дысідэнтаў, змагароў за свабоду. Таму мы маем права і абавязаны абараняць правы чалавека, у тым ліку надаваць статус палітвязня.

Другі сур’ёзны аргумент: у Беларусі практыкай праваабарончых арганізацый стала непрызнанне арыштаваных палітвязнямі да суда. Такіх выпадкаў было даволі шмат. Таму фармулёўка Кангрэса адрозніваецца — яна кароткая, і ў ёй падкрэсліваецца, што ніякія судовыя пераследы пры дыктатуры не могуць служыць апраўданнем адвольных затрыманняў і турэмных тэрмінаў. Вось што ў ёй гаворыцца:

Вызначэнне «палітычны зняволены» ўжываецца незалежна ад артыкулаў або палажэнняў Крымінальнага кодэкса, выкарыстаных для апраўдання затрымання або арышту. Статус надаецца неадкладна пасля пацвярджэння дакладнай інфармацыі пра палітычную матываванасць пазбаўлення волі і застаецца ў сіле да спынення ўсіх рэпрэсій у дачыненні да дадзенай асобы.

— Сапраўды, у Беларусі дзеючы механізм прызнання палітвязняў, якім кіруе ПЦ «Вясна», падвяргаецца сур’ёзнай крытыцы: дастаткова ўзгадаць вопіючыя выпадкі, калі палітвязнямі адмаўляліся прызнаваць Поліну Шарэнда-Панасюк або Мікалая Аўтуховіча. Як, на вашу думку, трэба змяніць падыход, каб падобныя несправядлівасці больш не паўтараліся?

— Гэта сапраўды вопіючыя выпадкі. Па Мікалаю Аўтуховічу я пастаянна размаўляў з праваабаронцамі, у тым ліку з ПЦ «Вясна». І яны ўпарта настойвалі на тым, што прызнаюць яго палітвязнем толькі пасля суда. Чаму пасля суда? Якая тут логіка? Чалавека трэба абараняць адразу.

Аўтуховіч вядомы як паслядоўны змагар з рэжымам. Што тут незразумела? Яго пасадзілі па палітычных матывах — значыць, трэба абараняць з першага дня. Бо адмова ў наданні статусу палітвязня — гэта сігнал вертухаям зневажаць чалавека, чым яны і карыстаюцца. Ідзе загад з ДІНа, ад гэбні, ад Лукашэнкі — аказваць ціск. Яны і аказваюць і яшчэ знущаюцца, кажуць: «Ты нават не палітвязень, бачыш? Ты злачынца, як і запісана».

— Праваабаронцы «Вясны» называюць лічбу ў 1200 палітвязняў у Беларусі. Наколькі гэтая ацэнка блізкая да рэчаіснасці?

— Гэта падлая лічба. Яна далёкая ад рэчаіснасці, і я пастаянна пра гэта кажу. Калі параўнаць афіцыйную статыстыку МУС — колькасць арыштаў, судоў, затрыманых — становіцца ясна, што колькасць палітвязняў значна большая за 1200.

Чаму лічба падлая? Таму што цяпер пад ціскам Трампа ідзе гаворка пра вызваленне вязняў сумлення. Нават Трамп кажа пра 1300 і 1400. Допусцім, іх вызваляюць. А што з астатнімі? Яшчэ некалькі тысяч, якіх не прызналі палітвязнямі, застаюцца за кратамі. Як такое магчыма? Чаму праваабаронцы бяруць на сябе такую адказнасць? Яны ж становяцца саўдзельнікамі злачынстваў. Я не адмаўляю велізарную працу, якую яны робяць, збіраючы інфармацыю пра палітвязняў. Але ў гэтым пытанні яны гуляюць у вельмі небяспечную гульню з рэжымам, і гэта ніяк не дапамагае абараняць правы людзей у зняволенні.

— Лукашэнка вымушана вызваляе закладнікаў — многія выходзяць пасля поўнага тэрміну, але апынаюцца фактычна кінутымі, дапамога фондаў абмежаваная, яна не даходзіць. Якія першачарговыя крокі неабходныя, каб сістэмна падтрымаць людзей, што прайшлі праз турмы рэжыму, і як можа ўдзельнічаць міжнародная супольнасць?

— На маю думку, усё ўсім зразумела: амаль усе грашовыя плыні, што ідуць пад шыльдай дапамогі дэмакратыі ў Беларусі, кантралююцца карумпаванай групай, звязанай з офісам Ціханоўскай. Гэтая група сёння дзейнічае як філіял лукашэнкаўскай адміністрацыі ў Еўропе. З дапамогай саўдзельнікаў з фондаў яны пазбаўляюць падтрымкі беларускі рух супраціву і праз свае праекты актыўна дапамагаюць саджаць нявінных людзей у Беларусі. Пакуль існуе гэтае ўтварэнне, што паглынае мільёны долараў, дапамогу будуць атрымліваць толькі тыя палітвязні, якія патрэбныя для піару, а колькасць «пасадак» будзе расці.

Так што застаёмся салідарнымі, дапамагаем людзям, свае грошы давяраем толькі тым, каму верым.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]