23 верасня 2019, панядзелак, 10:55
Мы ў адной лодцы
Рубрыкі

Юрый Варонежцаў: БелАЭС могуць запусціць недабудаванай

50
Юрый Варонежцаў: БелАЭС могуць запусціць недабудаванай

Адзін чалавек хоча хутчэй націснуць чырвоную кнопку.

У Архангельскай вобласці Расеі 8 жніўня на тэрыторыі вайсковага палігона падчас выпрабавання вадкаснага рэактыўнага рухавіка адбыўся выбух і пачаўся пажар. Экспэрты мяркуюць, што ядзерная аварыя ў Белым моры давяла, што з часоў аварыі на Чарнобыльскай АЭС у РФ не змянілася нічога.

Характэрна, што выпрабаванні ракеты праводзіў той самы «Расатам», які будуе БелАЭС, падрадчыкі, якія пастаўляюць для яе абсталяванне паводле сучасных мерак, валодаюць тэхналогіямі і культурай вытворчасці практычна каменнага веку.

Да чаго гэта можа прывесці? Сайт Charter97.org звярнуўся па каментар да беларускага навукоўца-фізіка, кандыдата тэхнічных навук, экс-сакратара камісіі ў расследаванні прычын і наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС у Вярхоўным Савеце СССР Юрыя Варонежцава:

- Пра надзвычайнае здарэнне ля Северадзвінска інфармацыі вельмі мала. Ведаеце, як у «найлепшых традыцыях» савецкіх устаноў, якія займаліся такімі справамі. Калі прачытаў першыя навіны пра гэта, то адразу стаў шарсціць заходнія інфармацыйныя агенцтвы. Зрабіў гэта па звычцы яшчэ з 1986-га года, калі мы даведаліся пра тое, што адбылося ў Чарнобылі не са сваіх крыніц, а заходніх. Гэтым разам пра навіну пішуць, але сур'ёзныя крыніцы маўчаць.

Мяне гэта неяк насцярожыла, я стаў больш чытаць-глядзець. Шмат пішуць аб тым, што, магчыма, штосьці адбылося з расейскай ракетай з ядзерным рухавіком «Буравеснік». Не думаю, што гэта можна выключаць. Мне наогул ніякае зброя не падабаецца, а вось гэты тып - свайго кшталту брудная бомба. Калі ракета, выкажам здагадку, нясе хай нават паўтоны звычайнай выбухоўкі, яна можа разбурыць вялікі будынак або дзесьці на полі бою можа накрыць вялікае падраздзяленне. Пры гэтым адбываецца вялікае радыяцыйнае забруджванне мясцовасці.

Што тычыцца «Буравесніка», то адразу скажу, што я не экспэрт у гэтай галіне, але ведаю прынцып дзеяння такога кшталту носьбітаў. Гэтым праектам займаліся і амерыканцы, і ангельцы, і савецкія навукоўцы амаль 40 гадоў. Як толькі з'явіліся ядзерныя рэактары, іх адразу наважылі прыстасаваць у якасці рухавіка. Наколькі ведаю, ніколі не атрымлівалася, таму я неяк і веру, і не веру ў тое, што адбыўся выпрабавальны палёт.

Калі б выбухнуў «Буравеснік», то выкід быў бы больш доўгачасовым, чым пару дзясяткаў хвілін і больш маштабным, бо ў яго рэактары паскудства значна больш, чым з'явілася.

Думаю - адбылося вось што: выбухнула вадкасная ракета і пры высокай тэмпературы адбыўся выкід ізатопаў у паветра. Воблака гэта пайшло на населеныя пункты, дзе стаялі датчыкі і яны зафіксавалі кароткачасовае павышэнне радыяцыі. Гэта маё меркаванне, на якое мяне наштурхнула, па-першае, тое, што быў кароткачасовы і невялікі выкід. Бо рэактар плюс пажар - гэта быў бы такі маленькі Чарнобыль. Плошча і ўзровень былі б вялікімі.

Па-другое, было паведамленне, што v. Гэта цяжка зразумець, бо пры радыяцыйным забруджванні, як мы ведаем, напрыклад, па Чарнобылі не спальваецца, а закопваецца, бо які сэнс спальваць. Радыёнукліды застануцца ў попеле, попел — гэта ўсё падымецца ў паветра. Спальваецца звычайна, калі забруджванне адбываецца хімічнымі або бактэрыялагічнымі рэчывамі.

Увогуле, гэта ўсё ўсяліла ў мяне пэўны сумнеў, але, паўтаруся, гэта мае здагадкі. Яны маглі б развеяцца, як і сумневы сотняў тысяч іншых людзей, занепакоеных тым, што адбылося, калі б апублікавалі экранны склад выкідаў. На падставе яго можна ў момант вызначыць, што там сапраўды адбылося напраўду.

Калі гэта ізатопная крыніца - гэта адзін спектральны склад выкіду, даволі бедны, а калі гэта, сапраўды нешта адбылося з «Буравеснікам», то ў выкідзе будзе значная частка табліцы Мендзялеева.

Увогуле, добра, што Беларусь знаходзіцца досыць далёка ад гэтага месца.

- У кожным выпадку, звяртае на сябе ўвагу практыка замоўчвання. Расея ўчора адмовілася расказаць МАГАТЭ аб ядзерным выбуху ў Архангельскай вобласці. Цалкам магчыма, калі нешта адбудзецца на БелАЭС, якую будуе той жа «Расатам», то будзе такая ж заслона маўчання?

- Я пра гэта даўно пісаў і казаў. На вялікі жаль, гэта сістэмныя рызыкі, якія разам з тэхналагічнымі, магчыма, нават найбольш небяспечныя, бо будзе дакладна такая ж палітыка замоўчвання, як было ў 1986 годзе з Чарнобылем. У гэтым я больш чым упэўнены.

Адзінае, 1986-м годзе не было інтэрнэту, не было тых каналаў камунікацыі, якія ёсць цяпер. Хоць тады многія ўсё адно слухалі розныя «галасы» і ведалі, што нас падманваюць. Цяпер улічваючы, што лётаюць і манітораць спадарожнікі, даволі густа стаяць вымяральныя станцыі па Еўропе - будзе ў момант вядома аб НЗ. Праз інтэрнэт гэта разыдзецца ўмомант, за хвіліны, утаіць здарэнне будзе цяжка. Аднак, паўтаруся, палітыка не мяняецца і спробы такія будуць.

Калі нават параўноўваць Чарнобыль і Кыштымскую катастрофу 1957-га года, то тады ўдалося ўсё засакрэціць, бо не было «галасоў», камунікацый, спадарожнікаў — нічога. У 1986 годзе цалкам засакрэціць ужо не ўдалося, але даволі шмат інфармацыі было закрыта і адкрылася яна толькі ў 90-х.

- На ваш погляд, ці можна наогул давяраць «Расатаму»? Яго супрацоўнікі акурат загінулі ў Северадзвінску на сакрэтным палігоне, а ён датычны да будаўніцтва Астравецкай АЭС.

- Ведаеце, я вельмі насцярожана стаўлюся да гэтай структуры. У свеце ёсць дзве глабальныя мафіі, якія прычыняюць вялікую шкоду ўсяму чалавецтву. Першая - гэта наркамафія, другая - атамная мафія. Абарачэнне прыкладна аднолькавае, а ў шкодзе яны канкуруюць. Ад каго больш шкоды - невядома.

- Як вы мяркуеце, ці стала тэма катастроф больш папулярнай пасля выхаду серыяла «Чарнобыль»?

- Так, серыял неяк асвяжыў падзеі ў памяці людзей майго пакалення і даў нейкія новыя веды моладзі. На жаль, і ў нас, і на Захадзе аб чарнобыльскай катастрофе сталі забываць. Серыял жа выразна паказаў, што такое «мірны атам». Думаю, людзі насцярожыліся і эпізоды, пра якія мы з вамі гаворым, хвалююць у большай ступені, чым гэта было да выхаду серыяла. Ёсць да серыяла прэтэнзіі, але, агулам, гэта вельмі карысны серыял і добра, што ён выйшаў і яго паглядзела столькі шмат людзей.

- Стала вядома, што да 1 кастрычніка на БелАЭС маюць намер завесці ядзернае паліва. Якія могуць быць наступствы завозу паліва і ці можна наогул станцыю запускаць?

- Запуск і вывад ядзернага рэактара з эксплуатацыі - гэта самыя небяспечныя рэчы, якія наогул могуць адбывацца. Ведаеце, гэта як з самалётам. Самыя небяспечныя моманты - узлёт і пасадка. Ведаеце, раней у коле маіх знаёмых былі людзі, якія працавалі ў міністэрствах і на высокіх пасадах. Цяпер такіх практычна не засталося, таму я не магу сказаць, у якім стане будаўніцтва наогул знаходзіцца.

Аднак, для мяне вось што дзіўна. Гэта, напэўна, першы выпадак у гісторыі будаўніцтва атамных станцый, калі яе будуць здаваць усяго, быццам бы, на год даўжэй за вызначаны тэрмін. Звычайна гэта цягнецца гадамі. Самы яскравы прыклад - фінская АЭС, якую, па-мойму, так і не запусцілі, хоць яе будуюць з 2005-га года. Фінскі аналаг «Расатама» увесь час знаходзіць нейкія дэфекты. У нас жа, глядзіш, да свята Кастрычніцкай рэвалюцыі ўключаць БелАЭС і Лукашэнка асабіста націсне чырвоную кнопку. Шчыра сказаць, я гэтага вельмі баюся.

- Гэта значыць, ёсць падставы меркаваць, што запусцяць недабудаваную, негатовую станцыю ў пагоні за датай?

- Так, неяк яе занадта хутка «пабудавалі». Зноў жа, чалавек, які прымаў аднаасобную палітычную пастанову аб пачатку будаўніцтва, не так даўно заявіў, што там, выяўляецца, тры мільярды даляраў зэканомілі. Гэта значыць, БелАЭС не 10 мільярдаў будзе каштаваць, а сем. Я не ўяўляю, як такое можа быць. Бо ўсё павінна быць палічанае да дробязяў. Кожны грам бетону, вінцік, гэта ж не хлеў або кароўнік!

Да таго ж уважаецца, што гэта рэферэнтны праект. Напраўду гэта далёка не так. Гэта значыць, няма напрацоўкі цягам некалькіх гадоў некалькіх рэактараў. Дапусцім, Лукашэнка скажа, што такіх рэактараў пастаўлена 10 штук і яны працуюць ад 1-5 гадоў і не было ніводнага інцыдэнту, але тут жа пакуль гэтага няма.

- Гэта значыць, праводзіцца эксперымент?

- Так, атрымліваецца так. Ведаеце, аргументацыя аўтараў гэтага праекта, нават не аўтараў, а прапагандыстаў, якія актыўна працуюць, не вытрымлівае ніякай крытыкі і часам нават смешная.