Дыктатары хвалююцца

Пра ілжывае міралюбства.

Дыктатары занепакоіліся, і ёсць ад чаго. «2026 год пачаўся не вельмі добра», – паскардзіўся 25 лютага старшыня КНР Сі Цзіньпін у размове з канцлерам ФРГ Фрыдрыхам Мерцам. Сапраўды, год для іх пачаўся трывожна. Спачатку амерыканскі спецназ вывез для суда ў Нью-Ёрку самаабвешчанага прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура. Потым амерыканцы разам з ізраільцянамі знішчылі кіраўніка іранскага тэакратычнага рэжыму, аяталу Хамэнэі. Кожны узурпатар пачаў прымяраць тое, што адбылося, на сябе. Іх абурэнню няма межаў.

Пекін назваў ліквідацыю Хамэнэі «вопіючым і найсур’ёзнейшым парушэннем суверэнітэту». Прынцыпы Статута ААН былі парушаныя, заявіла кітайскае міністэрства замежных спраў. Пхеньян назваў дзеянні амерыканцаў і ізраільцян «незаконным актам агрэсіі» і асудзіў «найбольш рашучым чынам бяссорамны акт злачынства з боку ЗША і Ізраіля, скіраваны на рэалізацыю сваіх эгаістычных і гегеманістычных амбіцый». Аляксандр Лукашэнка «з глыбокім болем і смуткам успрынялі трагічную навіну пра гібель вярхоўнага лідара Ісламскай Рэспублікі Іран Алі Хамэнэі у выніку вераломнай атакі». Уладзімір Пуцін назваў тое, што адбылося, «цынічным парушэннем усіх нормаў чалавечай маралі і міжнароднага права». Прэзідэнт Кубы Мігель Дыяс-Канель выказаў глыбокія спачуванні іранскаму народу, назваўшы тое, што здарылася, «агідным актам» і «забойствам», якое парушае нормы міжнароднага права. Пхеньян заявіў, што ваенныя дзеянні прадэманстравалі «бяссорамныя і бандыцкія» паводзіны двух саюзнікаў, якія, паводле яго слоў, абралі «злоўжыванне ваеннай сілай для рэалізацыі сваіх эгаістычных і гегеманістычных імкненняў». Гэтая ваенная кампанія, на думку паўночнакарэйскіх камуністаў, «з’яўляецца цалкам незаконным актам агрэсіі і самай агіднай формай парушэння суверэнітэту».

Усе гэтыя стогны дыктатараў пра парушэнне міжнароднага права выглядаюць крывадушнымі і цынічнымі, калі ўспомніць, колькі сваіх палітычных апанентаў яны згнаілі і працягваюць катаваць у сваіх турмах або проста забіваюць без суда. Тут яны пра міжнароднае права не ўспамінаюць, хоць правы чалавека знаходзяцца пад аховай міжнародных прававых нормаў. Але насамрэч сітуацыя яшчэ горшая. На Захадзе, ды і ва ўсім свеце, выразна чуваць галасы тых, хто з наіграным абурэннем заяўляе: «Дык што, цяпер кожны можа выкрасці або забіць прэзідэнта іншай краіны, калі яму не падабаецца праводжаная ім палітыка?» Як быццам няма розніцы паміж тыраніяй і дэмакратыяй, паміж абраным прэзідэнтам і ўзурпатарам, паміж павагаю да правоў чалавека і масавымі палітычнымі рэпрэсіямі.

Прэм’ер-міністр Іспаніі Педра Санчэс выступае супраць вайны з Іранам, якую называе «катастрофай чалавецтва». «Мы не будзем саўдзельнікамі таго, што наносіць шкоду міру і супярэчыць нашым каштоўнасцям і інтарэсам», – заявіў іспанскі прэм’ер. З Санчэсам усё больш-менш зразумела: сацыяліст – ён і ў Іспаніі сацыяліст. Аднак яго пазіцыя знаходзіць пэўнае разуменне і ў іншых еўрапейскіх краінах – даволі вызначанае ў Францыі і менш упэўненае ў Брытаніі, Германіі і некаторых іншых краінах Еўразвязу. Чым выкліканая такая пазіцыя еўрапейскіх дэмакратый? Мяркую, ёсць некалькі прычын.

Адна з іх: жаданне абраных палітыкаў спакойна адпрацаваць сваю кадэнцыю, не прымаючы на сябе рызыку цяжкіх рашэнняў. Такіх адказных палітыкаў, як Рональд Рэйган або Маргарэт Тэтчэр, і раней было няшмат, а цяпер і пагатоў менш. Палітыкі аддаюць перавагу камфортна заставацца на сваіх пасадах, патроху зарабляць папулярнасць і сродкі на будучыню, адпачываць на «востравах Эпштэйна» і ў іншых прыемных месцах, выступаць з правільнымі прамовамі на міжнародных канферэнцыях і ў ААН. Навошта ім улазіць у праблемы, якія выбухнуць тады, калі яны ўжо адыдуць ад улады? Няхай гэтым займаюцца тыя, хто прыйдзе следам.

Другая прычына – скажонае трактаванне міжнароднага права. Яны не лічаць забойства ў Іране дзясяткаў тысяч праціўнікаў ісламскага рэжыму дастатковай падставай для міжнароднага рэагавання. На словах яны асуджаюць палітычныя рэпрэсіі, але на справе гатовыя мірыцца з іх непазбежнасцю і са сваёй, нібыта, беспаможнасцю ў гэтым пытанні. Па праўдзе кажучы, зусім не відавочна, што ў ЗША і Ізраіля, апрача стрымлівання ядзерных амбіцый Тэгерана, быў і матыў абароны іранскага грамадства ад масавых рэпрэсій. Дэмантаж фундаменталісцкага рэжыму, мяркуючы па ўсім, не лічыцца прыярытэтнай мэтай вайны, хоць без гэтага сітуацыя ў Іране наўрад ці кардынальна зменіцца. Але як бы там ні было, ваеннае ўмяшанне дае іранцам шанец пазбавіцца ад рэлігійнай дэспатыі.

Яшчэ адна магчымая прычына незадавальнення палітыкаў: каставая салідарнасць, перакананасць у непахіснасці імунітэту ад пераследу за любыя палітычныя рашэнні. Палітычныя лідары не толькі трапятліва ставяцца да сваіх пасадаў, але і з пашанай глядзяць на ўзурпатараў улады ў іншых краінах. Яны – калегі, таварышы па клубе абраных, як жа можна абыходзіцца з імі, як з звычайнымі злачынцамі?

Таварышы з дыктатур гэты наратыў усяляк падтрымліваюць. Яны не стамляюцца галасіць пра сваю легітымнасць, пра нацыянальны суверэнітэт, пра роўнасць усіх краін на міжнароднай арэне і пра неўмяшанне ва ўнутраныя справы. «Так, мы крыху забіваем крытыкаў нашага рэжыму – гэта наша нацыянальная асаблівасць і наша ўнутраная справа; паважайце, калі ласка, нашы звычаі і не навязвайце сваіх, – кажуць гэтыя калегі сваім заходнім партнёрам. – Лепш давайце абмяркоўваць пытанні эканомікі, гандлю, адукацыі, навуковага абмену, глабальнага пацяплення, узаемавыгаднага супрацоўніцтва. І не будзем траўмаваць адно аднаго папрокамі ў нелегітымнасці, а тым больш пагражаць вайной або арыштам. Давайце размаўляць – як мага больш і як мага даўжэй, паболей дыпламатыі і паменш патрабаванняў».

Услед за палітыкамі занепакоілася і грамадскасць, пераважна левая. Перспектыва асабістай адказнасці дзяржаўных дзеячаў ім відавочна не даспадобы, што і зразумела: сацыялістычная ідэя грунтуецца на прыярытэце дзяржаўнага над асабістым, а сацыялістычная практыка – на перавазе кіраўнікоў над радавымі грамадзянамі. Таму, кажуць яны, не чапайце дыктатараў, носьбітаў вышэйшых дзяржаўных інтарэсаў. Таму такое вялікае абурэнне намерам ЗША і Ізраіля пазбавіць Іран ядзернага арсеналу, а заадно даць іранскаму народу рэдкую магчымасць зрынуць цемрашальніцкі рэжым і адстаяць сваю свабоду.

На жаль, дыктатур у свеце яшчэ шмат, а краін, гатовых аказаць ім супраціў, мала. Правільным быў бы шырокі міжнародны ўдзел у ваенных акцыях, падобных да цяперашняй, але на гэта разлічваць не даводзіцца. Пакуль тыраніі будуць мець у міжнародных адносінах тыя ж правы, што і дэмакратыі, міжнароднае права будзе паралізаванае, правыабарончыя канвенцыі і далей будуць заставацца добрымі пажаданнямі, а абарона правоў чалавека ў тыранічных рэжымах будзе лёсам нямногіх адважнікаў, гатовых рызыкаваць сваім жыццём і свабодай дзеля сапраўднага міру і законнасці.

Аляксандр Подрабінек, «Радыё Свабода»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]