Ці далучыцца Азербайджан да вайны супраць Ірана

Баку стаіць перад дылемай.

Вайна, якую ўжо тыдзень вядзе супраць Ірана кааліцыя Ізраіля і Злучаных Штатаў, ужо закранула большасць краін рэгіёна. І Паўднёвы Каўказ не стаў выключэннем.

5 сакавіка Іран упершыню нанёс удар чатырма беспілотнікамі па аэрапорце ў азербайджанскім рэгіёне Нахічэвань. У адказ Азербайджан назваў гэта тэрактам, прывёўшы войскі ў стан найвышэйшай гатоўнасці.

Такім чынам, Азербайджан, які мае працяглую сухапутную мяжу з Іранам — прыблізна 765 кіламетраў, сутыкнуўся з новай дылемай у сферы бяспекі. І з перспектывай паўнавартаснага ўцягвання ў вайну.

Наколькі верагодны такі сцэнар?

На першы погляд прамы ўдзел Азербайджана ў гэтай вайне на бягучым этапе не ўяўляецца вельмі верагодным.

Аднак у шэрагу сцэнарыяў уключэнне Азербайджана ў вайну становіцца цалкам магчымым.

Першы сцэнар — верагоднасць прамой ваеннай пагрозы або атакі з боку Ірана супраць Азербайджана. У такім выпадку Азербайджан, у адпаведнасці з міжнародным правам, можа звярнуцца да мер самаабароны.

Дарэчы, у апошнія дні факт нанясення удараў іранскімі дронамі па тэрыторыі Азербайджана ўжо можна лічыць здзейсненым, хоць афіцыйны Тэгеран адмовіўся прызнаваць «аўтарства» гэтых беспілотнікаў.

Другі сцэнар — фармаванне буйной рэгіянальнай кааліцыі.

Калі Злучаныя Штаты і Ізраіль пачнуць маштабную вайну супраць Ірана, ад стратэгічных партнёраў у рэгіёне можа спатрэбіцца падтрымка ў выглядзе лагістыкі, разведкі або прадастаўлення паветранай прасторы.

Калі саюзнікі прымуць рашэнне аб ужыванні сухапутных войскаў падчас ваенных аперацый супраць Ірана, падобнае патрабаванне можа быць выстаўлена і перад Азербайджанам.

Трэці сцэнар — сур'ёзны палітычны крызіс або дэстабілізацыя ўнутры самога Ірана. Такая сітуацыя можа прывесці да пачатку новых палітычных і этнічных працэсаў у рэгіёне.

Трэба ўлічваць, што на поўначы Ірана, пачынаючы з памежнай зоны з Рэспублікай Азербайджан і далей на поўдзень, знаходзіцца шырокая тэрыторыя, якая называецца Паўднёвым Азербайджанам, дзе пражывае 30–35 мільёнаў этнічных азербайджанцаў.

Калі ў Паўднёвым Азербайджане ўспыхнуць паўстанні або мяцяжы, якія можна будзе расцэньваць як грамадзянскую вайну, можна дапусціць, што для ўмяшання арміі Рэспублікі Азербайджан у Іран могуць узнікнуць пэўныя маральныя падставы.

Пры гэтым варта памятаць, што значная частка асабовага складу іранскай арміі складаецца з этнічных азербайджанцаў.

А значыць, калі армія Рэспублікі Азербайджан атрымае загад аб прамым ваенным умяшанні ў Іран, па той бок мяжы яе могуць сустрэць падраздзяленні іранскай арміі, сфармаваныя з азербайджанцаў.

Якія выгоды можа атрымаць Баку ад удзелу ў гэтай вайне?

Па-першае, у выпадку аслаблення Ірана ў рэгіёне можа сфармавацца новы баланс сіл, што патэнцыйна можа павялічыць рэгіянальны ўплыў Баку.

Па-другое, існуе верагоднасць далейшага ўзмацнення ваенна-тэхналагічнага супрацоўніцтва Азербайджана з Турцыяй і Ізраілем.

І нарэшце, па-трэцяе, — пытанне мільёнаў азербайджанцаў, якія пражываюць унутры Ірана, можа выйсці на міжнародны парадак дня.

Якія рызыкі існуюць для Азербайджана?

Разам з тым неабходна адразу адзначыць і істотныя рызыкі для Азербайджана.

Удзел у ваенных дзеяннях супраць Ірана на баку саюзнікаў можа стварыць супярэчнасці ў яго адносінах з Турцыяй. Анкара катэгарычна не жадае распаду Ірана або яго празмернага аслаблення звыш дапушчальнага ўзроўню.

Наступная рызыка — гатоўнасць Баку да такой вайны.

За апошнія гады азербайджанская армія прайшла працэс мадэрнізацыі і лічыцца адной з наймацнейшых у рэгіёне. Асабліва яе патэнцыял павысіла развіццё беспілотных лятальных апаратаў, высокадакладных сістэм узбраення, а таксама ваеннае супрацоўніцтва з Турцыяй.

Аднак паўнамаштабная вайна з такой дзяржавай, як Іран, якая валодае вялікай тэрыторыяй, значным насельніцтвам і развітай ваеннай інфраструктурай, азначае канфлікт зусім іншага маштабу.

Акрамя таго, не варта забываць, што Іран з'яўляецца адной з дзяржаў рэгіёна з найбуйнейшым ракетным арсеналам. У ўмовах вайны энергетычная інфраструктура Азербайджана, нафтагазавыя тэрміналы і стратэгічныя аб'екты могуць стаць патэнцыйнымі мэтамі.

Эканоміка Азербайджана ў значнай ступені залежыць менавіта ад гэтых фактараў, тады як прыбыткі ненфтавага сектара застаюцца нязначнымі. Удары па нафтавым сектары і выкліканыя імі разбурэнні могуць прывесці да доўгатэрміновага эканамічнага калапсу краіны.

Вынікам гэтага можа стаць сур'ёзная палітычная нестабільнасць, якая апынецца па-за кантролем нават жорсткіх карных структур аўтарытарнага рэжыму.

Іншай важнай рызыкай з'яўляецца ўцягванне ў гэтае супрацьстаянне буйных дзяржаў рэгіёна.

У пашырэнні маштабаў магчымай вайны можа быць зацікаўленая Расія.

Паколькі аслабленне Азербайджана дазволіць Крамлю вярнуць свой кантроль над рэгіёнам Паўднёвага Каўказа.

Менавіта таму на цяперашнім этапе аптымальнай стратэгіяй для Азербайджана застаецца неўступленне ў прамое ваеннае супрацьстаянне, захаванне рэгіянальнай стабільнасці і працяг збалансаванай дыпламатычнай палітыкі.

Патэнцыйныя рызыкі такой вайны значна перавышаюць магчымыя геапалітычныя выгоды.

Ганімат Захід, «Еўрапейская праўда»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]