Уладзімір Фесенка: Ёсць два сцэнары завяршэння вайны ў Іране

Трамп моцна рызыкуе.

Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп заявіў, што вайна з Іранам амаль скончана. Ці сапраўды гэта так?

За каментар сайт Charter97.org звярнуўся да вядомага ўкраінскага палітолага, кіраўніка Цэнтра прыкладных палітычных даследаванняў «Пента» Уладзіміра Фесенкі:

— У дадзеным выпадку заявы Трампа накіраваныя на тое, каб супакоіць амерыканскую публіку і часткова партнёраў. Паказаць, што яшчэ крыху — і вайна будзе завершаная, таму што галоўнае ўражанне, якое ўзнікла ў многіх па завяршэнні першага тыдня вайны, — што вайна зацягваецца, што Злучаныя Штаты завязлі і няясна, калі і якім чынам з гэтай вайны выйдуць. Да таго ж ужо выявіліся негатыўныя наступствы. Перш за ўсё — рост коштаў на нафту і, адпаведна, на нафтапрадукты. Растуць кошты на бензін і дызпаліва ў Злучаных Штатах, а кошт галона бензіну ў ЗША — гэта заўсёды галоўны індыкатар перадвыбарчай сітуацыі. Ёсць такая прыкмета ў амерыканскай палітыцы: калі ў год выбараў расце кошт на галон бензіну, гэта азначае, што кіроўная партыя прайграе выбары.

Дык што для Трампа гэта вялікая рызыка, ён гэта разумее, таму супакойвае публіку. Гэта першае і найбольш лагічнае тлумачэнне, бо насамрэч ні пра якую перамогу ў вайне на дадзены момант, на жаль для ЗША, гаворкі не ідзе. Іран працягвае абстрэлы і Ізраіля, і Арабскіх Эміратаў, і шэрагу іншых краін, і пакуль няма відавочных, аб'ектыўных прыкметаў завяршэння вайны. Дык што Трамп, хутчэй за ўсё, выдае жаданае за рэальнасць.

Другое тлумачэнне — саветнікі Трампа раяць яму ўсё ж такі знайсці варыянт даволі хуткага завяршэння вайны. Найпрасцейшы спосаб — абвясціць перамогу, як гэта было, дарэчы, летась. Тады Ізраіль і ЗША абвясцілі, што яны дасягнулі сваёй мэты. Ядзерная праграма Ірана нібыта знішчаная, што аказалася не зусім адпаведным рэчаіснасці. Але яны заявілі, што сваіх мэтаў дасягнулі. Спынілі бамбардзіроўкі, Іран таксама спыніў, і на гэтым вайна скончылася.

Думаю, такі варыянт Трампу цяпер прапануюць. То-бок яшчэ крыху пабамбіць Іран, максімальна яго абяскровіць і на гэтым завяршыць вайну. Аднак у аднабаковым парадку гэта наўрад ці атрымаецца. Сітуацыя зусім іншая, не такая, як летась. Па адной простай прычыне — занадта многае адбылося. Перш за ўсё — забойства Хаменеі. Удары па Іране аказаліся вельмі маштабнымі, жорсткімі. І ўжо многія духоўныя кіраўнікі Ірана заявілі, што будуць помсціць і ваяваць з амерыканцамі і далей. Вось гэта будзе галоўнай перашкодай на шляху завяршэння вайны.

Адзначу, што большая частка нафты, якая здабываецца і прадаецца з краін Пэрсідскага заліва, ідзе ў Кітай, Індыю, у краіны Азіі. У Еўропу і ў ЗША — па мінімуме, таму Кітай зацікаўлены ў тым, каб гэтая вайна таксама скончылася.

Таму сцэнар завяршэння актыўных ваенных дзеянняў (гарачай фазы) да канца сакавіка — пачатку красавіка я б усё ж такі разглядаў. Гэта цалкам верагодна. Калі кітайцы пераканаюць Іран адмовіцца ад актыўных ваенных дзеянняў і ад блакавання Армузскага праліву, тады гэта магчыма. Калі ж пазіцыя помсты, свяшчэннай вайны, джыхаду супраць амерыканцаў будзе дамінаваць у іранскім кіраўніцтве, тады ваенныя дзеянні могуць працягвацца, нягледзячы на ўсе заявы Трампа.

— Якія наступствы для рэжыму аятолаў і ўсяго Блізкага Усходу можа несці гэта спецаперацыя ЗША і Ізраіля?

— Наступствы ўжо ёсць. Паўтаруся, гэта, вядома ж, вельмі сур'ёзны ўдар па ўсёй сістэме паставак нафты, па забеспячэнні нафтай азіяцкага кантынента. Палавіна гэтай нафты ішла ў Кітай і Індыю, а там яшчэ ёсць і Японія, шэраг іншых краін. Вядома, гэта яшчэ і рызыка крызісу сусветнай эканомікі, рэзкага росту коштаў на нафту, што адбываўся фактычна ўсе апошнія дні.

Цяпер кошт на нафту знізіўся, але паглядзім, што будзе далей. Калі рост коштаў на нафту адновіцца, а вайна зацягнецца, тады гэта рызыкі інфляцыйных працэсаў, глабальнай рэцэсіі, сусветнага эканамічнага крызісу. Ну і Пэрсідскі заліў, раней адзін з самых багатых і заможных рэгіёнаў свету, апынецца ў вельмі глыбокім эканамічным крызісе.

То-бок наступствы будуць негатыўныя і для Ірана, які і без таго знаходзіўся ў эканамічным крызісе. Цяпер сітуацыя можа ўскладніцца, таму што тыя разбурэнні, якія цяпер адбываюцца ў Іране, — на ўсё гэта спатрэбіцца аднаўленне. А за кошт чаго? У Расіі не стае грошай на ўласную вайну. Кітай тэарэтычна можа даць грошы, але проста так дапамагаць не будзе. Кітай можа выкупіць нафтавыя радовішчы Ірана, узяць пад кантроль нейкую інфраструктуру, але проста так дапамагаць Тэгерану не будзе.

Таму і саюзнікаў у Ірана амаль няма. У Паўночнай Карэі таксама няма грошай. Таму ў Ірана была найцяжэйшая эканамічная сітуацыя яшчэ да вайны. Там і з вадой праблемы, якія цяпер могуць узмацніцца з-за вайны. На мой погляд, доўгую вайну Іран можа весці, але толькі па інэрцыі.

Пытанне, якое цяпер абмяркоўваюць ваенныя эксперты, — на колькі хопіць запасаў ракет і дронаў у Ірана для вайны. Відавочна, што Іран ужо эканоміць. Няма ўжо такой інтэнсіўнасці ракетных удараў, якая была ў першыя дні. Запускаюць у некалькі разоў менш. Магчыма, спрабуюць эканоміць. Я чуў ацэнкі, што для маштабнай вайны ракет Ірану хопіць на месяц. Потым нешта застанецца, але гэта ўжо, вядома, будуць хутчэй адзінкавыя ўдары. Дронаў больш, але амерыканцы ж знішчаюць і пускавыя ўстаноўкі, і будуць адсочваць месцы запускаў, будуць знішчаць і запасы дронаў, і месцы запускаў.

Тут таксама магчымасці Ірана для паветранай вайны будуць абмяжоўвацца. Ёсць яшчэ адна, вядома ж, велізарная рызыка. Калі Іран не будзе згодны на спыненне ваенных дзеянняў, то амерыканцы проста пачнуць марскую эканамічную блакаду.

З боку Расіі можна будзе пастаўляць тавары, але блакада, то-бок эканамічнае ўдушэнне Ірана, — гэта таксама велізарная рызыка. Іран зможа неяк існаваць, і рэжым зможа застацца, але ён будзе паўразбураны. Ён зможа сябе абараняць, але не зможа атакаваць. То-бок адзін сцэнар завяршэння вайны — стыхійны, у сілу знясілення рэсурсаў для паветранай вайны ў Ірана. Але іншы сцэнар, пра які я сказаў, — пад ціскам Кітая, пры пасярэдніцтве шэрагу арабскіх краін. Амерыканцы і Іран могуць таемна дамовіцца аб спыненні актыўных ваенных дзеянняў. Гэты сцэнар, лічу, цалкам магчымы.

Фармальна будуць казаць пра джыхад і гэтак далей, але дэ-факта вайна паступова спыніцца, таму што працягваць яе далей у Ірана не будзе вялікай магчымасці. Трампу таксама трэба яе завяршаць, каб не было і без таго вялікіх негатыўных наступстваў у эканоміцы для Злучаных Штатаў, а таксама палітычных наступстваў для яго як прэзідэнта.

— Што гэта спецаперацыя азначае для Пуціна?

— Пуцін атрымаў пэўныя бонусы, звязаныя з ростам кошту на нафту. Але гэта бонусы часовыя і абмежаваныя. Нават сам факт таго, што Пуціна ўспрымаюць як хаця б фармальнага саюзніка Ірана, таксама не дадае даверу да яго з боку амерыканцаў.

Нават дыскусія пра тое, што Расія прадастаўляла разведвальныя даныя Ірану, паказвае, што існуе пэўны недавер амерыканцаў да Расіі. Як і ў Расіі: удар па Іране выклікаў вельмі вялікі ўсплёск антыамерыканскіх настрояў і рост недаверу да Трампа.

Дык што тут узаемны недавер, вядома, узмацніўся. Але ў любым выпадку, думаю, што перамовы на лініі ЗША — Расія захаваюцца.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]