«Пабеглі мяняць долары, а што рабіць»

Беларусы распавялі, у чым яны захоўваюць зберажэнні, на што трацяць і на якія мэты адкладаюць.

Выданне «Салідарнасць» апытала беларусаў у Беларусі, у чым цяпер яны захоўваюць зберажэнні, на што трацяць і на якія мэты адкладаюць, калі наогул атрымліваецца гэта зрабіць. Імёны ўсіх нашых суразмоўцаў зменены.

За мінулы год, паводле дадзеных Нацбанка РБ, суайчыннікі значна актыўней здавалі валюту, чым куплялі — розніца склала больш за $1,5 мільярда. Гэта дзіўна, улічваючы рост заробкаў: здавалася б, людзі павінны больш адкладаць, чым траціць назапашанае.

Ці ўсё ж не, улічваючы праблемы з абменам долараў (а беларусы ў сацсетках зноў скардзяцца на цяжкасці) і свістапляску з курсамі?

«Шмат бягучых выдаткаў»

— Адкладаць цяпер атрымліваецца вельмі слаба, — прызнаецца жыхарка райцэнтра Юля. — Вось літаральна днямі выйшла з ладу пральная машына, рамонт нам папярэдне ацанілі ў 400 рублёў — такіх свабодных грошай проста няма. Таму вырашылі ўзяць у растэрміноўку на чатыры гады, цяпер плацім па 40 рублёў у месяц — гэта пасільная сума. А ў чарзе — духоўка, яна таксама ўжо на ладан дыхае.

І, акрамя таго, шмат нейкіх бягучых выдаткаў, на якія сыходзіць амаль увесь заробак да капейкі. Я разумею, што патрэбная заначка, нейкая падушка бяспекі. Але летась мы яе амаль усю ўклалі ў рамонт кватэры, а новая пакуль ніяк не складаецца.

Калі з’яўляюцца падпрацоўкі і вольныя грошы — адкладаем у расійскіх рублях, бо летам плануем паездку да родных у РФ на адпачынак. У іншым выпадку адкладалі б, што атрымаецца, у доларах — да еўра мы так і не прывыклі, а ў беларускіх захоўваць — дрэнная ідэя: іх хутчэй інфляцыя «з’есць», чым на нешта назбіраеш.

Ведаю, што і многія знаёмыя так робяць: крэдыты або растэрміноўку стараюцца браць у рублях, а заначку трымаць у любой валюце і радзей у яе залазіць. Напрыклад, сусед прадаў сваю машыну за долары, а крэдыт на новую ўзяў рублёвы на Geely — палічыў, што значна выгадней.

«Баюся трапіць на кручок»

Пенсіянерка Домініка Аляксееўна з невялікага горада на Міншчыне распавядае, што «пад падушкай» даўно ўжо нічога не захоўвае, хоць раней мела такую звычку:

— Па шчырасці кажучы, вельмі баюся трапіць на кручок якіх-небудзь махляроў. Хоць і лічу сябе чалавекам разумным і даволі прагрэсіўным, але навошта выпрабоўваць лёс.

Як пачытаеш навіны, як нашы людзі аддаюць невядома каму велізарныя сумы, дзясяткі тысяч рублёў і долараў, — і дзеці трапляюцца, і пажылыя людзі, і цалкам сабе маладыя, — дык думаеш: не-не, у цяперашнія часы лепш дома нічога не мець.

Максімум 50 рублёў у кашальку, астатняе — на картцы.

У мяне так і ёсць. Я не трымаю дома вялікіх грошай, і ўсе знаёмыя пра гэта ведаюць. Калі трэба на нешта скінуцца — напрыклад, у нашым творчым аб’яднанні пры ТЦСОН (цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва — С.) ў аднаго з удзельнікаў хутка юбілей, дык я здыму з карткі.

Мая добрая знаёмая, наадварот, здымае амаль усю пенсію і раскладвае на тры кучкі: камунальныя плацяжы, прадукты і лекі, і «іншыя выдаткі». Кажае, што ёй так наглядна відаць, колькі куды сыходзіць, а што застаецца — у канцы месяца кладзе ў асобны канверт, пра запас. Але ў мяне такая сістэма не прыжылася.

Увогуле, мае знаёмыя, як я распытала, усё ж такі аддаюць перавагу захоўваць грошы ў банку — на рублёвым безадзыўным укладзе. Можна было б і на валютным, але там зусім іншыя працэнты і ўмовы.

Адкладаць? А на што? «На пахаванне» даўно адкладзены, захоўваюцца ў сям’і дачкі. На нейкія бягучыя выдаткі — вось, новую канапу купіла, старыя рамы на лоджыі памяняла — бяру растэрміноўку і патроху плачу з карткі.

Хіба што малодшаму сыну падарунак на вяселле збірала ў доларах. А так мне не трэба нічога грандыёзнага, каб збіраць, а пры сціплых запытах на ўсё хапае.

«Не збіраю — толькі трачу»

— Увогуле не збіраю апошнія некалькі гадоў, толькі трачу, — уздыхае мінчанка Ганна. — Адкладаць, мабыць, атрымлівалася толькі, калі я была ў дэкрэце. Тады ўсю вялікую дзяржвыплату, як цяпер памятаю, паклала на ўклад «4 сезоны», і з $1000 штомесяц мела $23. Але ўсё гэта было больш за дзесяць гадоў таму, цяпер такіх умоў няма.

Пры гэтым у дэкрэце першы год я ўвогуле не трацілася: камуналку і бягучыя выдаткі плаціў партнёр, адзенне і каляскі ў неверагоднай колькасці аддалі сяброўкі. Сына карміла грудзьмі, а сама была на дыеце — літаральна грэчка і бярозавік, бацькі імі забяспечвалі.

А потым пачалося: да выхаду з дэкрэта я — маці-адзіночка, дом на мне, дзіця на мне. За пару гадоў усю тую заначку мы і праелі. Потым змагла зарабіць, да 2020-га нават невялікую падушку бяспекі сфармавала. І тут зноў усё пасыпалася.

Мяне звольнілі «за палітыку», плюс давялося выплачваць гіганцкі штраф — апеляцыі яго толькі адсунулі. Яшчэ на адваката частка грошай пайшла. З тых часоў усе мае месцы працы — вельмі часовыя: гэта не пра стабільнасць і адкладанне, а пра тое, каб выжыць сёння-завтра і не працягнуць ногі.

Раптам не стала таты — і ў маёй падушцы бяспекі ўтварылася гіганцкая дзірка (дапамога на пахаванне — гэта мізэр ад усіх выдаткаў). Потым давялося аддаць кучу грошай, каб перакрыць дах у бацькоўскім доме — мама адна не пацягнула б.

Мінулым годам я зразумела: калі не дазволю сабе хаця б невялікую перадышку, проста зваліюся, як загнаны конь. З’ездзілі з сынам у Грузію, сустрэліся з сябрамі, з якімі ніякім іншым чынам я пабачыцца не змагу. Ну і ўсё — скончылася мая заначка, і яшчэ трэба аддаць даўгі людзям, якія мне дапамаглі.

Калі раптам здарыцца цуд з пастаяннай працай і добрым заробкам, атрымаецца нешта адкласці — буду захоўваць, як бабка, у панчосе на чорны дзень, у банк не панясу. Бо, як паказаў досвед, спатрэбіцца можа шмат і тэрмінова.

«Бывае, даводзіцца патрашаць скарбонку»

Валянцін, жыхар аднаго з гарадоў-спадарожнікаў Мінска, кажа, што ў яго падыход вельмі просты: на бягучыя выдаткі сям’я траціць беларускія рублі, на стратэгічныя — адкладае долары.

— Хаця бываюць непрадбачаныя выдаткі, на якія даводзіцца патрашаць скарбонку, — дадае ён. — Мінулай восенню ў жонкі была траўма, давялося тэрмінова рамантаваць зубы: з імплантамі і каронкамі налічылі амаль 4 тысячы рублёў. Пабеглі мяняць долары, а што рабіць.

Цяпер вось ката лечым — у суме аддамо, напэўна, больш, чым за чалавека. Але ён з намі ўжо 15 гадоў, гэта член сям’і, а на здароўі блізкіх эканоміць — апошняя справа.

А яшчэ пасля леташняга збою ў банкаўскай сістэме, калі ў многіх людзей на картках спісалі грошы, а вярталі некалькі дзён (мы з жонкай таксама тады «патрапілі» і добра папсавалі сабе нервы), мы завялі правіла: дома заўсёды мусяць быць наяўныя з разліку мінімум на два тыдні жыцця. Мала што яшчэ здарыцца, а банкам цяпер веры мала.

«Банкаўскімі перакладамі не рызыкуем»

Сям’я Ігара і Ірыны распавяла «Салідарнасці», што аддае перавагу не захоўваць вялікія сумы на банкаўскім рахунку. У сужэнцаў ёсць толькі адзін невялікі ўклад у беларускіх рублях, а заробак і прыбытак ад ІП у асноўным здымаюць і перакладаюць у еўра і долары.

— Захоўваем у некалькіх банках, а не ў банцы, — жартуе Ірына. — Хаця ў беларускіх пакідаем, напрыклад, на бягучыя выдаткі і на сплату падаткаў.

Праўда, несметных багаццяў такім чынам беларусы не назапасілі. Цяпер у іх асноўная мэта — вывучыць дзяцей (яны абралі навучанне ў каледжы і ўніверсітэце ў Еўропе), таму бацькі рэгулярна перадаюць асабіста студэнтам або праз давераных людзей грошы на навучанне, арэнду жылля і г.д.

Дзеці, у сваю чаргу, стараюцца знізіць гэтую нагрузку і па меры магчымасці падпрацоўваюць.

— Банкаўскімі перакладамі не рызыкуем: навошта прыцягваць лішнюю ўвагу «кантралёраў» тут і рызыкаваць з павіслым перакладам або непрацуючымі карткамі там? — кажа Ірына.

— У перспектыве трэба пачаць адкладаць на візы і паездкі да дзяцей у ЕС. Але мы стаім у чарзе ў пасольства Германіі — гэта вельмі не хуткі працэс, добра, калі за год будзе вынік, — дадае Ігар. — Таму сабе асабіста збіраем на адпачынак па бязвізавых напрамках; пры нашай загружанасці гэта не раскоша, а неабходныя паўзы ў працы.

Стараемся лятаць праз Маскву лоўкостамі, бо «Белавія» выходзіць занадта дорага. Без дзяцей, удваіх і з мінімальным багажом удаецца істотна зэканоміць. Разлічваем прыкладна на €1000 на чалавека: калі раней гэтага хапала, скажам, на паўнавартасныя дзве тыдні адпачынку, то цяпер — на 9–10 дзён.

Слава богу, халадзільнікі-пральныя машыны — не, гэта не наша тэма. Сваім часам купілі добрую тэхніку і мэблю, таму пра рамонт і абнаўленне дома цяпер галава не баліць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]