Эксперты заўважылі анамалію на рынку працы Беларусі

Пра што ідзе гаворка?

У Беларусі, паводле афіцыйных даных, у адрозненне ад большасці еўрапейскіх краін не карыстаюцца попытам новыя фарматы працы — дыстанцыйная праца, няпоўны тыдзень або частковая занятасць. На гэта звярнулі ўвагу эксперты праекта «Нашы грошы». Гэтаму ў іх ёсць некалькі тлумачэнняў.

Даследчыкі адзначаюць, што паводле статыстыкі такі падыход да працы так і не стаў новай масавай нормай: удзельная вага занятых, якія працуюць на няпоўны працоўны дзень, за дзесяцігоддзе не расце, а павольна спаўзае ўніз. Паводле Белстата, пік частковай занятасці прыпаў на 2015 год — 2,4%, а да 2024-га паказчык знізіўся да 1,8%. У выніку ў Беларусі і далей дамінуе поўная стаўка — і для работнікаў, і для наймальнікаў.

Найбольш скарацілася няпоўная занятасць у жанчын: з 3,1% да 2,4%. У мужчын паказчык увесь час застаецца ў калідоры 1,0–1,6% (цяпер 1,1%). Адпаведна ўсё больш жанчын працуе на поўнай стаўцы, што фармальна ўзмацняе іх прысутнасць на рынку працы і патэнцыйна падтрымлівае даходы дамашніх гаспадарак, а з другога боку звужае магчымасці сем'яў рэгуляваць нагрузкі.

У гэтым плане Беларусь моцна кантрастуе з Еўропай. Паводле Eurostat, у 2024 годзе ў ЕС 17,1% занятых працавалі часткова, і жанчыны значна часцей за мужчын — 27,8% супраць 7,7%. Больш за тое, у ЕС у 2024 годзе 31,7% занятых жанчын 25–54 гадоў з дзецьмі працавалі на няпоўны дзень (у мужчын з дзецьмі — 5,1%). А ў Германіі сярод жанчын з дзецьмі частковая занятасць перавышае нават 65%.

У чым прычына?

Эксперты тлумачаць беларускую анамалію некалькімі прычынамі. З аднаго боку, эканоміка і наймальнікі могуць дагэтуль быць «заточаныя» пад стабільны рэжым, з-за чаго поўная занятасць застаецца дасягальнай нормай, а не выключэннем. З другога — гэта можна растлумачыць тым, што жыць «на паўстаўкі» ўсё цяжэй, а прапаноў з гнуткімі графікамі мала — асабліва ў масавых сектарах і за межамі вялікіх гарадоў.

Паводле даследчыкаў, калі жанчыны ўсё часцей пераходзяць на поўную занятасць, то як тады забяспечваюцца догляд за дзецьмі і побыт — асабліва, калі рынак працы амаль не дае гнуткіх формаў як масавага рашэння. На іх думку, у беларускіх умовах гэта можа вырашацца пераразмеркаваннем нагрузкі ўнутры сям'і, дапамогай сваякоў, нефармальнымі дамоўленасцямі з наймальнікам або проста хранічнай перагрузкай.

«У выніку статыстыка можа паказваць «нормалізацыю» поўнай занятасці, але на ўзроўні жыцця гэта можа азначаць і рост схаваных выдаткаў — для здароўя, якасці занятасці, кар'ерных рашэнняў і дэмаграфічных планаў», — кажуць эксперты.

Таму, падкрэсліваюць яны, малая доля частковай занятасці можа сведчыць пра тое, што «ў людзей занадта мала варыянтаў, каб выбіраць баланс, ім даводзіцца выжываць».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]