У Беларусі так «паднялі» пенсіі, што яны ўпалі

Выплаты адкаціліся да ўзроўню 2014 года.

У Беларусі пра пенсіі найчасцей гавораць мовай працэнтаў: «павысілі», «праіндэксавалі», «рост апярэджвае інфляцыю». У рублях гэта і праўда часта выглядае пераканаўча. Але калі перавесці размову ў больш зручны для параўнання фармат — долары і доўгую дынаміку, эфект «прыгожых лічбаў» хутка выпараецца, піша праект «Вашы грошы».

Найбольш зручныя для такога параўнання даныя дае статыстычная серыя Еўразійскай эканамічнай камісіі па «сярэднім памеры прызначаных пенсій» у краінах ЕАЭС (паказчык адразу публікуецца ў доларах ЗША).

Паводле гэтых даных у 2024 годзе сярэдняя пенсія ў Беларусі склала $237 у месяц, у Расіі — $227. Далей ідуць Казахстан ($174), Арменія ($126) і Кыргызстан ($123).

На гэтым месцы звычайна і робяць шматзначную паўзу: «Беларусь — першая ў ЕАЭС». Фармальна так. Але гэта лідарства ўнутры беднай лігі, і гэта добра бачна, калі пашырыць рамку да 10 гадоў. У 2014 годзе пенсія ў Беларусі была на ўзроўні $236 у месяц (сярэдняе за год), а ў 2024-м — $237. Плюс адзін долар за дзесяцігоддзе — амаль нулявая дынаміка.

Для Расіі карціна яшчэ больш сумная: $284 у 2014 годзе супраць $227 у 2024-м. Мінус $57, або прыкладна мінус 20% за дзесяць гадоў.

Адзначым дынаміку: у пачатку 2010-х і Беларусь, і Расія падымаліся да піку, а потым праваліліся ў сярэдзіне дзесяцігоддзя. У Беларусі падзенне прыкметнае ўжо ў 2015–2016 гадах ($171 і $143), у Расіі — таксама ($198 і $185).

То-бок, размова не пра тое, што «пенсіі зусім не раслі» — у нацыянальнай валюце яны раслі. Размова пра тое, што валютны вынік апынуўся альбо плоскім (Беларусь), альбо адмоўным (Расія).

Цяпер пяройдзем да блоку параўнанняў, які надзвычай не любіць беларуская прапаганда, — паглядзім, што там у нашых бліжэйшых суседзяў у Еўрасаюзе. Важна памятаць, што ў 1990-х гадах мінулага стагоддзя мы стартавалі далёка не з роўных пазіцый, сітуацыя ў той жа Польшчы выглядала значна цяжэй.

А што цяпер? У Польшчы сярэдняя штомесячная пенсія ў 2024 годзе па сістэме ZUS склала 3862 злотых (каля $939 на канец 2024-га).

У тым жа справаздачанні асобна паказана, што пенсіі моцна адрозніваюцца па сістэмах: напрыклад, па KRUS сярэдняя — 2111,34 PLN (прыблізна $513), а ў «сілавых» і ведамасных сістэмах (MS, MSWiA, MON) сярэднія значэнні вышэй за 5–6 тыс. PLN (каля $1215–1458).

Як бачна, «сярэдняя пенсія» ў Польшчы — далёка не адна лічба для ўсіх, але нават у сваім самым нявыгадным ракурсе яна выглядае значна лепш за беларускую.

У Літве афіцыйная статыстыка Sodra паказвае, што сярэдняя пенсія па ўзросце ў 2024 годзе — 596,70 еўра ў месяц (а «па ўзросце пры наяўнасці абавязковага стажу» — 638,23 еўра).

У Латвіі, паводле дадзеных Central Statistical Bureau of Latvia, сярэдні памер пенсій склаў 589 EUR у канцы 2024 года.

Так у беларускіх $237 з'яўляюцца вельмі канкрэтныя прыклады для параўнання. Нават калі параўноўваць з Літвой па больш «мяккай» лічбе 596,70 еўра, розніца — парадку 380 долараў у месяц. Калі браць варыянт «з абавязковым стажам» (638,23 еўра), розніца ўжо бліжэй да 420 долараў. З Польшчай разрыў каля 700 долараў у месяц. Гэта не «крыху ніжэй». Гэта абсалютна розныя маштабы.

Вернемся да беларускіх пенсіянераў. Паводле даных Мінпрацы, у 2024 годзе сярэдняя пенсія па ўзросце ў непрацуючых пенсіянераў вырасла з 736,40 рубля ў студзені да 851,50 рубля ў снежні; заўважны скачок бачны ўжо ў лютым (810,60 рубля).

У 2025 годзе лічба працягнула расці: студзень — 851,24 рубля, люты — 932,24, а да верасня — 980,01 рубля. На пачатак 2026 года рост таксама працягнуўся: студзень — 979,71 рубля, люты — 1072,21.

На той жа старонцы Мінпрацы дае яшчэ адзін «сацыяльны» індыкатар: суадносіны сярэдняй пенсіі да бюджэту пражыткавага мінімуму для пенсіянераў.

У 2024 годзе паказчык вагаўся ў раёне 259–272%, а ў 2025 годзе — каля 262–285% (у лютым 2025-га, напрыклад, 285,3%).

У лютым 2026-га — 297,2%. Гэта тлумачыць, чаму афіцыйная рыторыка ўпэўнена кажа, што «пенсіі падтрымліваюцца», — у межах сваёй разліковай «мінімальнай карзіны» яны і праўда выглядаюць значна вышэй.

Але д'ябал — у дробязях. Намінальны рост у рублях сам па сабе не адказвае на пытанне, наколькі гэтая пенсія набліжаецца да суседзяў па ЕС і наколькі яна вытрымлівае цэны на тавары, якія ў рэальнасці завязаныя на імпарт, курс і сусветную інфляцыю.

Пра тое, як «добра» жывецца беларускім пенсіянерам, сведчыць факт, што ўрад змяніў правілы для працуючых пенсіянераў, адмяніўшы абмежаванні памеру працоўнай пенсіі для тых, хто працуе, і ахвотных адразу знайшлося даволі шмат. А значыць, далёка не ўсе маюць магчымасць паўнавартасна жыць на тыя грошы, якія дзяржава штомесяц дасылае як кампенсацыю за шматгадовую плённую працу.

У выніку атрымліваецца простая логіка. Унутры ЕАЭС Беларусь выглядае «не горш» і нават крыху лепш за Расію па сярэднім узроўні пенсій у доларах. Але пры перасячэнні мяжы ЕС шкала змяняецца: Літва, Латвія і Польшча жывуць у зусім іншай рэчаіснасці. І нават «правільная» індэксацыя ў Беларусі не закрывае структурны разрыў: каб наблізіцца да суседзяў, патрэбныя ўстойлівы эканамічны рост і шматгадовае паскарэнне росту даходаў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]