З якой хуткасцю Сонца вярціцца вакол сваёй восі?

Адказ вучоных можа здзівіць.

Зямля робіць поўны абарот вакол сваёй восі за 24 гадзіны, Венера — за 243 зямныя дні, а Месяц — за 27 зямных дзён. Выяўляецца, што Сонца таксама вярціцца вакол сваёй восі. Дык колькі часу патрэбна Сонцу для поўнага абароту? Адказ залежыць ад пункта назірання і ад той часткі Сонца, дзе вымяраюць хуткасць вярчэння, піша Live Science.

Як вымералі хуткасць вярчэння Сонца?

На пачатку XVII стагоддзя Галілеа Галілей назіраў за Сонцам праз тэлескоп і заўважыў, што сонечныя плямы (цёмныя ўчасткі на паверхні нашай зоркі) перамяшчаюцца па паверхні Сонца з цягам часу. Такім чынам астраном вызначыў, што Сонца вярціцца вакол сваёй восі і робіць поўны абарот за 28 дзён, — кажа Дж. Тод Хоэксэма, фізік са Стэнфардскага ўніверсітэта.

У сярэдзіне XIX стагоддзя астраном Рычард Кэрынгтан таксама вымераў хуткасць вярчэння Сонца вакол сваёй восі з дапамогай больш дасканалага тэлескопа. Вучоны вызначыў хуткасць вярчэння сонечных плям у пэўнай вобласці, прыблізна на 30 градусах шыраты на Сонцы, дзе сонечныя плямы назіраліся найчасцей. Вымярэнні паказалі, што Сонца робіць поўны абарот вакол сваёй восі за 27,3 зямных дзён, — кажа Хоэксэма.

Але большасць сонечных плям з’яўляюцца і знікаюць на працягу 7–14 дзён, таму яны не здзяйсняюць поўнага перамяшчэння па паверхні Сонца падчас вярчэння нашай зоркі. Аднак Галілей і Кэрынгтан усё ж здолелі вызначыць хуткасць вярчэння Сонца.

Але вярчэнне Зямлі вакол сваёй восі ўносіць блытаніну ў гэтыя разлікі. Паколькі наша планета рухаецца вакол Сонца і ў тым жа кірунку, у якім вярціцца Сонца, вымярэнне вярчэння нашай зоркі, праведзенае з Зямлі, адлюстроўвае хуткасць вярчэння Сонца адносна руху Зямлі. Гэты тып вымярэння называюць сінадычнай хуткасцю вярчэння і ён амаль на два дні больш працяглы, чым вымярэнне адносна руху зорак, якое называецца сідэрычнай хуткасцю вярчэння, — кажа Нікалін Віалл, астрафізік з Цэнтра касмічных палётаў НАСА імя Годдарда.

Такім чынам, Сонца фактычна робіць больш за адзін поўны абарот вакол сваёй восі за перыяд Кэрынгтана працягласцю 27,3 зямных дзён. Нягледзячы на гэта, хуткасць вярчэння Сонца, прапанаваная Кэрынгтанам, урэшце была прынята як стандарт.

Цяпер жа вучоныя ведаюць, што ў параўнанні з рухам зорак, які настолькі павольны, што ім можна занядбаць у гэтым кантэксце, Сонцу спатрэбілася б каля 25,4 дня, каб здзейсніць поўны абарот вакол сваёй восі на шыраце, дзе Кэрынгтан назіраў сонечныя плямы. Віалл кажа, што з пункту гледжання фізікі сідэрычная хуткасць — гэта правільная хуткасць вярчэння Сонца, таму далей у тэксце будзе выкарыстоўвацца менавіта яна.

Праблема ў тым, што для вызначэння хуткасці вярчэння Сонца выкарыстоўваліся сонечныя плямы, але яны ёсць не ўсюды. Паводле слоў Хоэксэмы, на палюсах Сонца іх амаль няма, а на экватары — вельмі мала. Таму вучоныя, якія выкарыстоўваюць сонечныя плямы для вымярэння хуткасці вярчэння Сонца, абмежаваныя тым, дзе менавіта на Сонцы праводзяцца вымярэнні.

Насамрэч не існуе адзінай хуткасці вярчэння Сонца, бо кожная частка зоркі мае ўласную хуткасць вярчэння. Гэта называецца дыферэнцыяльным вярчэннем, і яно магчыма на Сонцы, бо наша зорка складаецца з газу. На Зямлі такое вярчэнне немагчыма, бо наша планета цвёрдая і ўсе яе часткі вярцяцца разам, — кажуць вучоныя.

З дапамогай вымярэнняў геліясейсмалогіі і выпраменьвання зоркі вучоныя ў другой палове XX стагоддзя высветлілі, што Сонца вярціцца найхутчэй на экватары, здзяйсняючы адзін поўны абарот за 24,5 зямных дзён, і найпавольней на палюсах, дзе поўны абарот адбываецца за 34 зямныя дні.

Гэтае змяненне хуткасці вярчэння, залежнае ад шыраты, праяўляецца ад паверхні Сонца да ніжняй мяжы канвектыўнай зоны — слаю Сонца, які цягнецца прыблізна на трэць шляху да ядра.

У тым жа рэгіёне хуткасць вярчэння Сонца таксама змяняецца ў залежнасці ад глыбіні. У радыяцыйнай зоне, якая знаходзіцца паміж канвектыўнай зонай і ядром Сонца, зорка вярціцца з перыядам каля 26,6 зямных дзён, незалежна ад шыраты.

Вучоныя не цалкам упэўненыя ў хуткасці вярчэння ядра Сонца, бо ў даследчыкаў няма дакладных вымярэнняў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]