Чым здзівіў Мюнхенскі даклад

Аўтары даклада заклікаюць Еўропу дзейнічаць рашуча.

«Ідзе разбурэнне». Так можна перакласці назву Мюнхенскага даклада па бяспецы, прадстаўленага ў панядзелак, 9 лютага, за лічаныя дні да адкрыцця ў Германіі аднайменнай канферэнцыі. Слон на вокладцы — сімвал Рэспубліканскай партыі ЗША — намёк на галоўную тэму, разбуральную палітыку прэзідэнта ЗША Дональда Трампа, піша «Нямецкая хваля».

Што адбудзецца далей у адносінах Амерыкі і Еўропы пасля прамовы Трампа ў Давосе і крызісу вакол Грэнландыі? Гэта тэма абяцае стаць галоўнай на форуме ў сталіцы Баварыі, на які 13 лютага збяруцца дзясяткі сусветных лідараў.

Еўропа без амерыканскага «парасона»

Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы (MSC) ўжо больш за 60, але штогадовыя даклады — адносна новая з’ява. Гэта дзецішча яе шматгадовага і цяперашняга старшыні, былога нямецкага дыпламата Вольфганга Ішынгера (Wolfgang Ischinger). Даклад 2026 — адзін з найбольш песімістычных за апошнія гады. Калі папярэднія пакаленні саюзнікаў ЗША маглі абапірацца не толькі на «амерыканскую моц», але і ў цэлым на агульнае разуменне прынцыпаў сусветнага парадку, то сёння гэта «выглядае значна менш» надзейным, піша Ішынгер у ўступным слове. У самім дакладзе ёсць больш адназначная фармулёўка: «эра», калі Еўропа квітнела пад амерыканскім «парасонам» бяспекі, «скончылася».

Што далей? Даклад не дае выразнага адказу, у тым ліку і таму, што амерыканскі падыход да еўрапейскай бяспекі ўспрымаецца як «няўстойлівы», калеблівы паміж «падтрымкай і прымусам». Але перспектывы можна ацэньваць песімістычна. Адзін з варыянтаў — свет можа рухацца ў бок палітыкі, калі «рэгіянальныя гегемоны» дамінуюць і «ўсталёўваюць правілы ў сваіх сферах уплыву», гаворыцца ў дакладзе.

Што сказана ў дакладзе пра вайну Расіі супраць Украіны

Украіна, супраць якой Расія вядзе паўнамаштабную вайну амаль чатыры гады, у дакладзе названа «адной з першых ахвяр» мірапарадку новага тыпу. «Замест таго, каб разглядаць яе найперш як пытанне суверэнітэту і міжнароднага права, вайну спрабуюць перафармаціраваць як прадмет перамоваў моцных лідараў, у ходзе якіх тэрыторыя, гарантыі бяспекі і нават прыродныя рэсурсы становяцца разменнай манетай», — сказана ў дакладзе. У гэтых умовах еўрапейцам даводзіцца прыстасоўвацца, прычым не да Расіі, а да Вашынгтона. Як адзначаюць аўтары, гэта патрабуе канкрэтных дзеянняў, бо «надзея — гэта не стратэгія». Акрамя таго, «канфрантацыя вакол Грэнландыі» паказала межы спробаў прыстасавацца.

Тэме вайны Расіі супраць Украіны ў гэтым дакладзе на гэты раз нададзена менш увагі, чым у папярэднія гады. Масква не дэманструе намеру скончыць вайну, канстатуюць аўтары. Яны адзначаюць, што Еўропа працягвае падтрымліваць Украіну, але пры гэтым рухаецца з рознай хуткасцю: існуюць істотныя адрозненні паміж фінансава мацнейшымі краінамі паўночнага ўсходу і паўднёва-захадам кантынента, дзе дзяржавы не могуць дазволіць сабе павялічыць выдаткі на абарону. Няўдалая спроба выкарыстаць для дапамогі Кіеву замарожаныя ў ЕС расійскія актывы паказала «абмежаванні калектыўнага еўрапейскага адказу перад абліччам расійскага запалохвання».

Індэкс бяспекі: Расію радзей успрымаюць як пагрозу

Нягледзячы на тое, што ў Еўропе гэта называюць спробамі запалохвання з боку Масквы, грамадзяне найбуйнейшых заходніх краін, здаецца, у цэлым сталі менш баяцца пагрозы з РФ. Пра гэта сведчыць Мюнхенскі індэкс бяспекі (Munich Security Index) аб успрыняцці рызык у свеце, які з 2021 года стаў часткай даклада. На гэты раз рэпрэзентатыўныя апытанні былі праведзеныя ў лістападзе 2025 года ў 11 краінах, якія можна падзяліць на дзве групы — G7 (вядучыя прамысловыя краіны Захаду) і BRICS мінус Расія (Бразілія, Індыя, Кітай, ПАР). Сярод прапанаваных да выбару «рызык» — як асобныя краіны, так і эканамічныя, ваенныя або сацыяльныя фактары, ад дэзінфармацыі да прымянення ядзернай зброі або недахопу ежы. Індэкс аб’ядноўвае некалькі паказчыкаў — ад агульнай ацэнкі рызык да гатоўнасці ім супрацьстаяць.

Адна з галоўных змен за мінулы год — у большасці краін G7 узрасло ўспрыманне рызык з боку ЗША. Можна меркаваць, што паказчык быў бы яшчэ вышэйшы, калі б апытанне праводзілася ў студзені 2026 года, пасля падзей у Венесуэле і крызісу вакол Грэнландыі.

Аўтары даклада звяртаюць увагу, што ўспрыманне пагрозы з боку Расіі ў вачах рэспандэнтаў прыкметна змяншылася. У краінах «сямёркі» ў спісе 32 «найбольш сур’ёзных рызык» РФ апусцілася з другога на восьмае месца. Гэты вынік выглядае незвычайным, бо апытанне праводзілася ўжо пасля таго, як баявыя расійскія дроны ў верасні 2025 года ўпершыню заляцелі на тэрыторыю Польшчы, якая мяжуе з Германіяй, і былі збіты самалётамі НАТА. Тады ж расійскія знішчальнікі парушылі паветраную прастору Эстоніі, а, меркавана, расійскія беспілотнікі ўпершыню паралізавалі працу некалькіх еўрапейскіх грамадзянскіх аэрапортаў, уключаючы Мюнхен. Аднак рызыка нападаў беспілотнікаў або дыверсій не ўключаная ў Мюнхенскі індэкс як асобнае пытанне.

У абсалютным вымярэнні Расія па-ранейшаму ўспрымаецца як «куды большая пагроза, чым ЗША», прычым амаль ва ўсіх апытаных краінах, сказана ў дакладзе. Выключэнне — Кітай і Індыя, дзе стаўленне да РФ традыцыйна пазітыўнае.

Сярод краін G7 рызыкі з боку Расіі найбольш востра ўспрымаюць жыхары Германіі — 71 пункт, хоць за мінулы год гэты паказчык знізіўся на сем пунктаў. У рэйтынгу рызык Расія ў ўспрыманні немцаў займае чацвёртае месца. У першай тройцы — кібератакі, рост няроўнасці і радыкальны ісламскі тэрарызм.

У цэлым, гаворачы пра выклікі, што стаяць перад Еўропай, аўтары даклада заклікаюць еўрапейскія краіны дзейнічаць больш рашуча і прыводзяць у прыклад асобныя групы, якія яны называюць «авангардам», такія як фармат «Веймар плюс» (Францыя, Германія, Польшча, Вялікабрытанія) або «еўрапейская пяцёрка» (тыя ж плюс Італія). Нерашучасць будзе азначаць, што Еўропа рызыкуе застацца «ў шэрай зоне паміж канкуруючымі сферамі ўплыву», гаворыцца ў Мюнхенскім дакладзе па бяспецы.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]