Мірная лютаўская рэвалюцыя

Што насамрэч адбылося ў Кыргызстане.

Яшчэ два дні таму называў тое, што адбываецца ў Кыргызстане, чарговай турбулентнасцю — «верхаўкавым недапераваротам». Ішла гаворка пра раптоўнае рашэнне прэзідэнта Садыра Жапарава адправіць у адстаўку з пасады кіраўніка Дзяржаўнага камітэта нацыянальнай бяспекі свайго равесніка і сябра (ім абодвум па 57 гадоў), саюзніка па тандэме Камчыбека Ташыева. Генерал-палкоўнік, віцэ-прэм’ер, Герой Кыргызстана ў апублікаваным ад яго імя звароце заявіў, што «рашэнне аб вызваленні ад пасады стала для яго нечаканым», і падкрэсліў: «Рашэнне кіраўніка дзяржавы ў любым выпадку неабходна выконваць».

Ёсць падставы меркаваць, што ўжо сёння да вечара Камчыбек Ташыеў вернецца ў Бішкек з Германіі, дзе ў мюнхенскай клініцы ён праходзіў медыцынскае абследаванне ў сувязі з раней зробленай яму аперацыяй па шунтаванні сэрца. Вестка пра сваю адстаўку дайшла да яго, калі ён знаходзіўся ў Мюнхене…

За пару гадзін да гэтага прэзідэнт Жапараў распарадзіўся выдзеліць ахову для Ташыева. Усё гэта адбывалася, нагадаю, адначасова з кардынальнай рэарганізацыяй ГКНБ, распачатай прэзідэнтам: на працягу дня былі звольненыя трое намеснікаў, са складу камітэта былі выведзеныя Памежная служба, так званая 9-я служба, што займалася аховай VIP-асоб. Такім чынам, чэкісцкае ведамства было цалкам зачышчана ад тых, каго можна западазрыць у спробе ўступіцца за былога шэфа.

Паралельна з гэтым у сталічным упраўленні МУС на допыты, адзін за адным, выклікаюцца ў гэтыя дні вядомыя ў рэспубліцы былыя палітыкі і дэпутаты, якія на днях падпісалі так званы «зварот 75-ці» з заклікам правесці гэтым летам датэрміновыя прэзідэнцкія выбары. Сярод іх — экс-прэм’ер-міністр Жанторо Сатыбалдыеў… Іх падазраюць у імкненні ўнесці раскол у грамадства, бо яны заклікалі «перайсці на бок генерала» (Ташыева) і, магчыма, зыходзілі з таго, што не цалкам адназначныя палажэнні аб дапушчальных тэрмінах прэзідэнцкіх паўнамоцтваў могуць дазволіць правесці перастаноўку ва ўладным тандэме, каб прывесці на пасаду кіраўніка дзяржавы Камчыбека Ташыева.

З просьбай урэгуляваць супярэчнасць паміж рознымі трактоўкамі старой Канстытуцыі, паводле якой у 2021 годзе быў абраны Жапараў, і цяперашняй ён звярнуўся ў Канстытуцыйны суд. Рашэнне мусіць быць вынесена 17 лютага, і, хутчэй за ўсё, выбары прэзідэнта будуць праведзеныя ў канстытуцыйныя тэрміны — 24 студзеня 2027 года. Няма сумневу, што Жапараў зноў будзе балатавацца. Але ці будзе пры гэтым «абнулены» яго першы шасцігадовы тэрмін і ці дазволяць яму «пабегчы» на два новыя пяцігадовыя тэрміны, альбо гэта стане яго другім і апошнім, але пяцігадовым тэрмінам — сказаць цяжка.

Інтрыга сёння ў іншым: ці захоча і ці здолее скласці канкурэнцыю Жапараву на выбарах адстаўлены са сваіх пасадаў былы саюзнік па тандэме? Нават калі Ташыеў бесперашкодна вернецца ў краіну… Ды яшчэ і пры тым, што цяперашні стан здароўя можа перашкодзіць яму пазмагацца за ўладу. Відавочна, што ў экс-кіраўніка ГКНБ шмат прыхільнікаў сярод тых, каму імпанаваў яго жорсткі стыль кіраўніцтва, уладных разборак, барацьбы з карупцыяй і злачыннасцю. З другога боку, не меней і глыбока «пакрыўджаных» яго дзеяннямі — найперш сярод уплывовых былых высокапастаўленых чыноўнікаў і бізнесоўцаў. Называюць імёны Мырзакматава, Кельдыбекава, Матраімава… Ці пачнуць яны зводзіць рахункі з імгненна страціўшым свой уплыў і сілавыя паўнамоцтвы адстаўленым ад улады генералам?..

Відавочна, пазіцыі Ташыева таксама аслабіліся ў выніку сённяшняй добраахвотнай адстаўкі са сваёй пасады торага (спікера) Жогорку Кенеша (парламента) Нурланбека Тургунбек уулу. Яго лічаць прыхільнікам адстаўленага ад усіх пасад генерала, і ў колах кіроўнай эліты хадзіла канспіралагічная версія.

Згодна з ёй, у выпадку абвяшчэння датэрміновых прэзідэнцкіх выбараў кіраўнік дзяржавы будзе вымушаны на час правядзення выбараў скласці з сябе паўнамоцтвы, і в.а. прэзідэнта стане спікер парламента. Як ён скарыстаецца гэтай магчымасцю, маўляў, ніхто не можа быць упэўнены: а раптам падыграе Ташыеву? Ці пачне ўласную гульню на павышэнне…

Так ці інакш, сёння гэтая канспіралогія страціла сваю актуальнасць: новым спікерам Жогорку Кенеша абраныя Марлен Маматаліеў, вядомы сваёй высокай заканатворчай актыўнасцю ў парламенце і лаяльнасцю да кіраўніка дзяржавы. У сваёй жа першай прамове ён высока ацаніў дзейнасць прэзідэнта Садыра Жапарава. Такім чынам, можна сцвярджаць: магутная ператрэсці ў шэрагах вышэйшага кіраўніцтва Кыргызстана, якая прынцыпова змяніла персанальны профіль улады ў краіне, цалкам можа быць названа мірнай лютаўскай рэвалюцыяй.

І яшчэ што выглядае характэрным у новай абстаноўцы. З краіны паведамляюць, што ў паўсядзённым жыцці з абнуленнем вярхушкі камітэта нацбяспекі пачынае знікаць страх: зноў у размовах, у сацсетках перасталі баяцца абмяркоўваць бягучыя падзеі, шчыра размаўляць па тэлефоне… Трэба ж!

Аркадзь Дубноў, Telegram

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]