Канцы не сыходзяцца

Пуціноміка стала крохкай.

У мінулым 2025-м не ўдалося звесці дзяржвыдаткі з дзярждаходамі, хоць дзеля гэтага паднялі падаткі, трымалі звышвысокую стаўку і спынілі рост эканомікі. У 2026-м падаткі зноў павысілі, але дэфіцыт можа быць яшчэ большы. Давядзецца вырашаць, кім ахвяраваць.

Каб адчуць фінансавую драму, якую рэжым перажыве ў 2026-м, трэба бачыць, што яна — працяг драмы 2025-га.

Тое, што Пуцін прапісваў

Мінулы год стаў першым за час вайны, калі пуцінскія тэхнакраты са згоды вождзя спынілі рост дзяржаўных выдаткаў. У спалучэнні са звышвысокай ключавой стаўкай гэта мусіла збіць інфляцыю і прывесці расійскую гаспадарку да гарманічнай раўнавагі.

Нешта ў іх нават атрымалася. Федэральныя выдаткі ў 2025-м склалі 42,9 трлн рублёў і былі намінальна ўсяго на 6,8% вышэй за выдаткі папярэдняга, 2024-га. З улікам інфляцыі яны і насамрэч не выраслі.

Упершыню за чатыры гады вайны.

Але рэальныя ваенныя выдаткі ўсё роўна павялічыліся. Гэта прыкметна па росце галін, якія забяспечваюць вядзенне вайны. А ў грамадзянскіх галінах вытворчасць змяншалася, і сукупны ВУП вырас прыблізна на 1%. І тое — у справаздачах. А фактычна назіраецца яўная стагнацыя.

Правіцель загадзя з ёй пагадзіўся і нават яе прадпісваў, калі тэхнакраты пераканалі яго, што іншага спосабу зламаць інфляцыю няма. Толькі праз спыненне росту дзяржвыдаткаў і ўтрыманне стаўкі вельмі высокай.

Так і зрабілі. Стаўка на канец 2025-га заставалася 16-працэнтнай, і капітаны грамадзянскай эканомікі гучна скардзіліся на лёс. Але іронія сітуацыі ў тым, што канцы з канцамі ўсё роўна не сышліся.

Інфляцыя хутчэй жывая, чым мёртвая

Федэральныя даходы (37,3 трлн рублёў) у 2025-м аказаліся недарэчна малымі. У параўнанні з 2024-м яны выраслі — у намінале! — усяго на 1,6%, то бок у рэальным выражэнні істотна скараціліся. Спадзяваліся на іншае. Спецыяльна павысілі падатак на прыбытак і ПДФА, каб даходы дакладна падняліся.

Але з расійскіх грамадзянскіх галін, грунтоўна патрэсеных антыінфляцыйнай барацьбой, удалося выціснуць значна меней, чым разлічвалі. Ды яшчэ і бюджэтныя паступленні ад нафтагандлю (8,5 трлн) аказаліся на пару трыльёнаў сціплейшыя, чым планавалі.

Восенню справа ішла проста да фінансавай аварыі. Але сілуанаўскі Мінфін праявіў цуды знаходлівасці і ў снежні здолеў выдаткаваць на 19,4% менш, чым у снежні 2024-га. Толькі такім адчайным спосабам і ўдалося атрымаць тыя лічбы, што тут прыведзеныя.

Не выключана, праўда, што нейкія непазбежныя выдаткі проста пераехалі на пачатак 2026-га. Тады мы іх хутка ўбачым.

Як ужо ўбачылі «перанос» інфляцыі з снежня мінулага года на студзень бягучага. Пакуль Мінфін аўральна урэзаў выдаткі, Расстат у тым жа аўральным парадку выконваў спадарожную дзяржаўную задачу — фальсіфікаваў снежаньскую інфляцыю. Каб за 2025 год яна выйшла меншай (абвясцілі, што толькі 5,6%), давялося нейкі яе кавалак перакінуць на студзень 2026-га.

За снежань 2025-га налічылі ўсяго 0,3% росту цэн, а ў студзені 2026-га — каля 2% (г.зн. цэлых 20% SAAR — у пераразліку на год наперад з папраўкай на сезоннасць). Частка гэтага ўсплёску — вынік найноўшага павышэння ПДВ. Але ў 2019-м, калі ПДВ павышалі ў папярэдні раз, студзеньскі ўсплёск быў не двухпрацэнтны, а аднапрацэнтны.

Пры ўсіх стараннях Мінфіна і Расстата дэфіцыт бюджэту ў 2025-м (5,6 трлн рублёў; 2,6% ВУП) далёка пераўзышоў дэфіцыты папярэдніх ваенных гадоў (у 2022–2024 гадах яны вагаліся паміж 3,2 трлн і 3,5 трлн рублёў). А інфляцыя, якая ў снежні выглядала нядрэнна, на іншых адрэзках часу зусім не выглядае пераможанай.

З цяжкасцю вылепленая гармонія

Калі паглядзець на памесячны графік велічыні інфляцыі (год да года) і намінальнай ключавой стаўкі, бачна, што ў найлепшым стане і тая, і другая былі да прыходу кавіду, напрыканцы 2019-га — на пачатку 2020-га: інфляцыя была 2–3%, стаўка — каля 6%, розніца паміж імі 3–4 працэнтныя пункты. Напярэдадні вайны, у студзені 2022-га, хутка расла напружанасць (інфляцыя паднялася да 8,7%, стаўка да 8,5%, розніца каля 0). А ў снежні 2025-га мы бачым велізарны разрыў паміж інфляцыяй і стаўкай (інфляцыя 5,6%, стаўка 16%, розніца каля 10 працэнтных пунктаў).

Калі рэальная стаўка, г.зн. намінальная стаўка за мінусам росту цэн, такая вялікая, як цяпер, браць крэдыты нявыгадна, і гаспадарка ў сваёй нявойнай частцы непазбежна ідзе ўніз. А рэзка паменшыць намінальную стаўку — значыць вярнуць высокую інфляцыю. Яшчэ ў сакавіку 2025-га яна была на піку (10,3% год да года) пры тагачаснай намінальнай стаўцы 21% і рэальнай — амаль 11%.

Значыць, 2026-ы мусіць, як і 2025-ы, прайсці ў атмасферы падаўлення грамадзянскай гаспадарчай актыўнасці. З гэтым загадзя прымірыліся і запланавалі рост эканомікі на ўзроўні 1,3%, то бок з папраўкай на падтасоўкі — нулявы. Пуцін пагадзіўся нават урэзаць ваенныя выдаткі. У сімвалічным памеры, вядома. У ўзнагароду сабе за гэтыя ахвяры ўлады занеслі ў свой план зніжэнне гадавой інфляцыі да 4%. То бок да ўзроўню, які яны называюць мэтавым.

Але ўлічылі, што без росту падаткаў фінансавы баланс у 2025-м стаў бы зусім дрэнным. Таму гэты такі карысны курс працягнулі і ў план-2026 заклалі новую серыю падатковых павышэнняў.

Склаўшы ўсе гэтыя пачынанні, на 2026-ы вывелі не пазбаўленыя драматызму лічбы: выдаткі — 44,1 трлн рублёў (усяго на 2,8% вышэй за леташнія ў намінале, то бок у рэале ніжэйшыя, чым былі) і даходы — 40,3 трлн рублёў (у намінале вышэйшыя, чым у 2025-м, на 8%, а ў рэале — на 4%).

Такім чынам, дзяржвыдаткі задумана ўтрымаць крыху больш сціплымі, чым нават у пазамінулым 2024-м, а вось выціснуць з народнай гаспадаркі вырашылі яшчэ больш, чым здолелі ў мінулым 2025-м. На такую ўжо прамую збалансаванасць усё роўна не спадзяюцца, і планавы дэфіцыт бюджэту (3,8 трлн рублёў, 1,6% ВУП) панізілі толькі да ўзроўняў першых гадоў вайны.

Казённы праект-2026 выглядае спраўджанай марай Пуціна і яго вяльмож аб нізкай інфляцыі падчас працяглай вайны. Але ўжо на старце гэта з цяжкасцю слепленая гармонія пачынае дысаніраваць.

Крохкія дасягненні

Закладваючы ў свае планы на 2026-ы, што барэль Urals будзе прадавацца за 59 долараў, тэхнакраты лічылі сябе цьвярозымі і ўмеранымі: нафтагазавыя бюджэтныя даходы склалі б 8,9 трлн рублёў. Прыкладна столькі ж, колькі ў папярэднія ваенныя гады (у 2022–2025 гадах адпаведна: 11,6 трлн, 8,8 трлн, 11,1 трлн, 8,5 трлн рублёў). Нават ніжэй за сярэдняе.

Але ў снежні 2025-га цана барэля Urals раптам з’ехала да 39 долараў, ды і ў студзені застаецца прыкладна такой жа. Калі гэтая таннасць доўжыцца доўга, гадавыя нафтадаходы ўпадуць прыкладна да 5,5 трлн рублёў. Апошні раз такое было ў кавідным 2020-м і выклікала, між іншым, высокі ўсплёск інфляцыі.

Чагосьці падобнага ў гэтым выпадку не пазбегнуць і ў 2026-м. Дыру ў бюджэце давядзецца затыкаць з Фонду нацыянальнага дабрабыту. Цяпер ліквідная частка ФНБ каштуе 4,1 трлн руб. Калі што, за год ён сыдзе амаль увесь.

«А далей, — як піша блізкі да Цэнтральнага банка і схільны да драматызацыі telegram-канал MMI, — альбо кансалідацыя (= крызіс), альбо рост запазычанасці (АФЗ). Другое больш верагодна. І гэта моцна праінфляцыйна! Можа спатрэбіцца павышэнне стаўкі…»

«Кансалідацыя» фактычна азначае секвестр, урэзку выдаткаў. Апошні раз такое ўладкоўвалі ў 2015–2016 гадах. Гэта калі падаюць дзяржвыдаткі, падаюць рэальныя даходы публікі, ваенны сектар стагнуе, а зніжэнне грамадзянскага паскараецца.

А «больш верагодны» рост дзярждоўгу сапраўды праінфляцыйны, бо гэта проста завуаляваная эмісія. Ды яшчэ яна павялічыць штогадовыя выдаткі на абслугоўванне доўгу. Тое, што сам гэты доўг пакуль малы (каля 20% ВУП), не мае таго значэння, якое яму прыпісваюць. Працэнты высокія, і траты на абслугоўванне доўгу ўжо паводле дзеючага плана на 2026-ы падняліся да 9% (!) федэральных выдаткаў. Столькі ж бюджэт збіраўся выдаткаваць па артыкуле «нацыянальная бяспека і праваахоўная дзейнасць».

Усе магчымыя версіі затыкання дзірак перакрэсляць палавінчатыя дасягненні 2025-га.

***

Усплёск інфляцыі суправаджае любую меру, так ці інакш выводзячую з бюджэтнага крызісу. А на восень яшчэ і запланаваны рост жыллёвых тарыфаў на 10–15%. Ён сам па сабе інфляцыйны ўсплёск. Вельмі магчыма, што 2026-ы, насуперак кіраўнічым надзеям, стане яшчэ адным малаўдалым годам. А вяртанне нізкай стаўкі, нармалізацыю грамадзянскіх вытворчасцяў і аднаўленне бюджэтнага балансу зноў адкладуць.

Пуціноміка славілася трываласцю. Вайна зрабіла яе крохкай. Накопленыя (і награбленыя) рэсурсы ў большай частцы ўжо выдаткаваныя за гэтыя чатыры гады. Спосабаў імітаваць былое жыццё больш няма. І далей гэтую вайну можна працягваць толькі адкрыта абчышчаючы нейкую катэгорыю падданых або ўсіх іх разом.

Пуціну засталося толькі выбраць, каго зрабіць ахвярай.

Сяргей Шэлін, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]