«Хай жыве шах»: такіх пратэстаў у Іране яшчэ не было

Іранцы выйшлі на вуліцы больш як 100 гарадоў.

У Іране праходзяць масавыя антыўрадавыя пратэсты: тысячы людзей выйшлі на вуліцы Тэгерана і іншых гарадоў краіны. Па ацэнках, гэта найбуйнейшая за апошнія гады дэманстрацыя сілы з боку праціўнікаў рэжыму, піша BBC (пераклад — сайт Charter97.org).

Пратэставыя акцыі ў Тэгеране і другім па велічыні горадзе краіны, Мешхадзе, ўспыхнулі ўвечары ў чацвер і іх не змаглі разагнаць сілы бяспекі краіны. Пазней маніторынгавыя арганізацыі паведамілі пра агульнанацыянальнае адключэнне інтэрнэту.

На відэа чутныя заклікі да звяржэння вярхоўнага лідара Ірана аятолы Алі Хаменеі і да вяртання Рэзы Пехлеві — сына апошняга шаха Ірана, які знаходзіцца ў выгнанні. Раней Пехлеві заклікаў сваіх прыхільнікаў выходзіць на вуліцы.

Пратэсты трываюць ужо 12-ы дзень запар. Яны пачаліся на фоне рэзкага абвалу іранскай валюты і, паводле праваабаронцаў, ахапілі больш як 100 гарадоў і населеных пунктаў ва ўсіх 31 правінцыі краіны.

Амерыканская праваабарончая арганізацыя «Human Rights Activist News Agency» (HRANA) паведамляе пра гібель як мінімум 34 пратэстоўцаў, у тым ліку пяці дзяцей, а таксама васьмі супрацоўнікаў сіл бяспекі. Паводле яе даных, былі затрыманыя 2 270 чалавек. Нарвежская арганізацыя Iran Human Rights (IHR) заяўляе пра як мінімум 45 загінулых пратэстоўцаў, сярод якіх восем дзяцей. BBC ўдалося пацвердзіць асобы і гібель 22 чалавек. Іранскія ўлады, у сваю чаргу, паведамілі пра гібель шасці супрацоўнікаў сіл бяспекі.

Відэазапісы, апублікаваныя ў сацыяльных сетках і правераныя BBC, паказваюць шматтысячныя калоны пратэстоўцаў, што рухаюцца цэнтральнымі магістралямі Мешхаду і ўсходняга Тэгерана. Удзельнікі скандуюць лозунгі «Хай жыве шах» і «Гэта апошняя бітва! Пехлеві вернецца». На адным з ролікаў бачна, як некалькі мужчын узбіраюцца на пуцеправод і здымаюць, меркавана, камеры відэаназірання.

Аналагічныя сцэны зафіксаваныя ў Ісфахане, Баболе, Тэбрызе і іншых гарадах, дзе гучалі лозунгі «Смерць дыктатару», «Не бойцеся, мы разам» і абразлівыя выкрыкі на адрас уладаў.

Пратэсты пачаліся адразу пасля звароту Рэзы Пехлеві, які жыве ў Вашынгтоне, і які заклікаў іранцаў «выйсці на вуліцы і адзіным фронтам заявіць пра свае патрабаванні». У публікацыі ў сацсетцы X ён заявіў, што «мільёны іранцаў сёння ўвечары патрабавалі свабоды», назваўшы пратэстоўцаў сваімі «мужнымі суайчыннікамі». Ён таксама падзякаваў прэзідэнту ЗША Дональду Трампу за «прыцягненне рэжыму да адказнасці» і заклікаў еўрапейскіх лідараў пайсці ягоным прыкладам. Пехлеві заклікаў працягнуць пратэсты ў пятніцу ўвечары.

Іранскія дзяржаўныя СМІ, наадварот, памяншаюць маштабы пратэстаў, а ў шэрагу выпадкаў увогуле іх адмаўляюць, публікуючы відэа з пустымі вуліцамі. Тым часам арганізацыя NetBlocks паведаміла, што яе даныя ўказваюць на «агульнанацыянальнае адключэнне інтэрнэту», якое, паводле яе, стала часткай узмацнення лічбавай цэнзуры.

Раней пратэсты суправаджаліся страйкамі, асабліва ў курдскіх рэгіёнах. Толькі ў заходніх правінцыях загінулі не менш як 17 пратэстоўцаў, многія з якіх належалі да курдскай меншасці.

Трамп заявіў, што можа звярнуцца да ваеннага ўмяшання, калі іранскія ўлады пачнуць масава забіваць пратэстоўцаў. Міністр фінансаў ЗША Скот Бэсэнт, у сваю чаргу, адзначыў, што іранская эканоміка «на мяжы краху».

Пратэсты пачаліся 28 снежня пасля рэзкага падзення курсу іранскага рыяла да долара ЗША. Інфляцыя ў краіне дасягнула 40%, чаму спрыяюць санкцыі, эканамічныя памылкі ўладаў і карупцыя. Паводле ўдзельнікаў пратэстаў, прычынамі выступленняў сталі адчай, адсутнасць перспектыў і адчуванне страчанай будучыні.

Цяперашнія акцыі сталі самымі маштабнымі з часоў пратэстаў 2022 года, выкліканых гібеллю актывісткі Махсы Аміні, а таксама найбуйнейшымі з 2009 года, калі краіну ахапілі масавыя выступленні пасля спрэчных прэзідэнцкіх выбараў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]