Расія і ЗША ўпершыню за паўстагоддзя могуць застацца без дамоваў аб абмежаванні ядзернай зброі

У Вашынгтоне сфармаваліся два лагеры.

5 лютага скончыцца тэрмін апошняй дзеючай дамовы аб абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў паміж Расіяй і ЗША.

Калі ў апошні момант не ўдасца дасягнуць якой-небудзь дамоўленасці, на якую пакуль нічога не ўказвае, ніякія рамкі больш не будуць стрымліваць дзве дзяржавы ад пашырэння сваіх арсеналаў ядзернай зброі вялікай далёкасці. Гэта адбудзецца ўпершыню з 1972 года, калі Рычард Ніксан і Леанід Брэжнеў падпісалі адпаведныя пагадненні.

СНВ-3 была заключаная ў 2010 годзе пры Бараку Абаме і Дзмітрыі Мядзведзеве і ўступіла ў сілу годам пазней. Яе можна было працягнуць адзін раз, і гэта было зроблена ў 2021 годзе. У верасні 2025 года Уладзімір Пуцін прапанаваў абедзвюм краінам яшчэ год прытрымлівацца прадугледжаных дамовай абмежаванняў на ракеты і боегалоўкі, каб за гэты час знайсці магчымасць дамовіцца. Дональд Трамп з тых часоў не даў афіцыйнага адказу, а ў студзені сказаў пра СНВ-3 у інтэрв'ю The New York Times: «Скончыцца — дык скончыцца. Мы заключым лепшую дамову».

Важнасць падобных дамоваў у тым, што яны не толькі ўсталёўваюць колькасныя абмежаванні на размяшчэнне ядзернай зброі, але і абавязваюць бакі абменьвацца інфармацыяй, патлумачыла Reuters Дар'я Долзікава, эксперт Каралеўскага аб'яднанага інстытута абаронных даследаванняў. Такі абмен, па яе словах, з'яўляецца найважнейшым спосабам зразумець, «з чаго зыходзіць другі бок, якія ў яго асцярогі і матывы». Без новай дамовы краінам давядзецца дзейнічаць, зыходзячы з найгоршых здагадкаў пра тое, якую зброю вырабляе, выпрабоўвае і разгортвае праціўнік, кажа Мікалай Сокаў, былы савецкі і расійскі перамоўшчык па пытаннях узбраенняў: «Гэта самападтрымліўны працэс. І, вядома, пры нерэгуляванай гонцы ўзбраенняў сітуацыя стане надзвычай нестабільнай».

СНВ-3 прадугледжвае для кожнага з бакоў наступныя абмежаванні: разгорнутыя ядзерныя боезарады — 1550 адзінак, колькасць сродкаў іх дастаўкі (міжкантынентальныя балістычныя ракеты, балістычныя ракеты падводных лодак і цяжкія бамбавікі) — 700 адзінак.

У Вашынгтоне сфармаваліся два лагеры, адзначае Reuters. Прыхільнікі заключэння новай дамовы лічаць, што гэта прадэманструе палітычную волю з мэтай пазбегнуць гонкі ўзбраенняў і дасць час на распрацоўку будучай стратэгіі. Супрацьнікі мяркуюць, што ЗША павінны вызваліцца ад абмежаванняў, каб павялічыць свой арсенал з улікам хуткага нарошчвання Кітаем ядзернага патэнцыялу, а заключэнне новай дамовы стане праявай слабасці.

Трамп заяўляў, што хацеў бы заключыць трохбаковую дамову з Расіяй і Кітаем, які цяпер у сваіх дзеяннях нічым не абмежаваны. Пекін адмаўляецца абмяркоўваць гэтае пытанне, указваючы, што яго ядзерны арсенал значна меншы, чым у Расіі і ЗША. Па ацэнках, Кітай мае прыблізна 600 ядзерных боегалоўкаў; Пентагон прагназуе, што ён можа давесці іх колькасць да больш як 1000 да 2030 года.

Галоўная прычына, па якой ЗША не адрэагавалі на прапанову Расіі захаваць абмежаванні яшчэ на год, палягае ў тым, што сярод амерыканскіх экспертаў і палітыкаў у цэлым склаўся кансэнсус аб неабходнасці пашырэння стратэгічнага арсеналу ЗША, лічыць Павал Падвіг, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута ААН па даследаванні праблем раззбраення. Сярод аргументаў на карысць такой пазіцыі, паводле яго слоў, — нарошчванне Кітаем ваеннай моцы, што нараджае «праблему двух супернікаў» (з 2030-х гадоў ЗША ўпершыню давядзецца супрацьстаяць адразу дзвюм магутным ядзерным дзяржавам — Расіі і Кітаю), гісторыя невыканання Расіяй дамоўленасцяў і аптымізм адносна перамогі ў гонцы ўзбраенняў.

Падвіг піша: «Адна з праблем з прыняццем расійскай прапановы ў яе цяперашнім выглядзе палягае ў адсутнасці магчымасці праводзіць праверкі. Справа не ў тым, што Злучаныя Штаты не ведаюць пра стан расійскіх узброеных сіл... Але праверка з'яўляецца важным сімвалічным элементам дамовы, які можа сігналізаваць пра тое, наколькі сур'ёзна дзяржава ставіцца да сваіх абавязацельстваў».

Інспекцыі ядзерных аб'ектаў у адпаведнасці з СНВ-3 былі прыпыненыя ў 2020 годзе з-за пандэміі кавіду. Але затым Пуцін пачаў вайну ва Украіне, і ў жніўні 2022 года Расія адмовіла ЗША ў правядзенні інспекцыі, а ў 2023 годзе Пуцін прыпыніў удзел Расіі ў дамове.

Калі ЗША палічаць сябе вольнымі ад абавязанняў па дамове, яны могуць пачаць вяртаць боезарады, што знаходзяцца ў рэзерве, на баявое дзяжурства і павялічыць іх колькасць з 1550 да прыкладна 3500, лічыць Падвіг.

Замяніць СНВ-3 новым пагадненнем будзе няпроста, адзначае Reuters. З аднаго боку, Расія распрацавала новыя віды ўзбраенняў, якія не ўкладваюцца ў рамкі дамовы, што заканчваецца, такія як крылатая ракета «Буравеснік», гіпергукавая ракета «Арэшнік», тарпеда «Пасейдон». З другога — Трамп мае намер стварыць сістэму супрацьракетнай абароны «Залаты купал», якую ў Маскве разглядаюць як спробу змяніць баланс стратэгічных сіл.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]