Навукоўцы: У ўсіх тэорый змовы ёсць нешта агульнае

Яны бяруць пачатак з адной нечаканай крыніцы.

Тэорыі змовы дзіўныя ва многіх адносінах. Аднак у сваёй новай працы эвалюцыйны антраполаг, аспірант Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Дэвісе Элі Элстэр засяродзіўся на тым, каб разгадаць тое, што, здаецца, ляжыць у аснове самой веры — хай то ў іншапланецян або ва ўсемагутнага, — піша Popular Mechanics.

Паводле слоў навукоўца, лічыцца, што людзі, як правіла, прыходзяць да праўдзівых перакананняў, таму што эвалюцыянавалі, каб выжываць. Прастымі словамі, калі верыць у мноства рэчаў, якія не адпавядаюць рэчаіснасці, выжываць вельмі складана. Гэта робіць пытанне пра канспіралагічныя тэорыі, псеўданавуку і асабліва рэлігійныя перакананні даволі загадкавым, бо да гэтых сцвярджэнняў, падаецца, немагчыма прыйсці рацыянальна.

Пашыраныя культурныя, а часам і навуковыя тлумачэнні такіх перакананняў часта апісваюцца як агульны недахоп навыкаў крытычнага мыслення. Аднак Элстэр пагаварыў з некалькімі членамі супольнасці прыхільнікаў плоскай Зямлі і выявіў, што гэтыя людзі неверагодна рацыянальна прадстаўляюць свае эмпірычныя, хаця і няправільныя, высновы.

У выніку Элстэр вырашыў шукаць адказ, зыходзячы з дапушчэння, што людзі сапраўды з'яўляюцца рацыянальнымі істотамі, а падобныя перакананні нейкім чынам узнікаюць у выніку натуральнага працэсу ў чалавечым розуме. У сваёй працы Элстэр разам са сваім сааўтарам Манвірам Сінгхам, доктарам філасофіі, указваюць на тры ключавыя вобласці, якія ўплываюць на незвычайныя перакананні:

- кагнітыўныя скажэнні;

- сацыяльная дынаміка;

- досвед.

Заўважым, што першыя дзве — добра вывучаныя канцэпцыі. Першая прадугледжвае, што чалавечы розум эвалюцыянаваў, каб бачыць заканамернасці ў тым, што інакш было б шэрагам не звязаных паміж сабой падзей.

Другая канцэпцыя — сацыяльная дынаміка — таксама інтуітыўна зразумелая. У асобных людзей вера ў тэорыю змовы або рэлігію не мае вялікай сілы або ўплыву. Аднак калі гэтыя тэорыі аб'ядноўваюцца, змовы могуць перарасці ў паўнамаштабныя рухі.

Трэцяя канцэпцыя прыцягнула асаблівую ўвагу навукоўцаў. Даследчыкі лічаць, што сацыяльныя стымулы, магчыма, тлумачаць, чаму некаторыя людзі далучаюцца да супольнасці, але гэта не тлумачыць, чаму існуе менавіта тэорыя плоскай Зямлі, а не тэорыя канічнай Зямлі, кубічнай Зямлі або дадэкаэдрычнай Зямлі. Прастымі словамі, існуе мноства спосабаў памылкова ўявіць форму Зямлі, але ёсць толькі адзін, да якога прыходзяць усе. Гэты варыянт адпавядае таму, як свет выглядае ў нашых вачах.

Паводле Элстэра, гэта адзін з аспектаў досведу, які навукоўцы апісваюць як фільтр. Нягледзячы на тое, што жыццёвы досвед можа падтрымліваць пэўныя перакананні, ён таксама здольны адфільтроўваць бессэнсоўныя.

Акрамя таго, што досвед дзейнічае як фільтр, ён таксама можа стаць першапачатковай іскрай для ўзнікнення пераканання, а таксама інструментам, з дапамогай якога рытуальныя практыкі падмацоўваюць нерацыянальныя ідэі.

Улічваючы, наколькі вялікую ролю досвед адыгрывае ў фарміраванні гэтых незвычайных перакананняў, з'яўленне штучнага інтэлекту выглядае змрочным прывідам дэзінфармацыі. Прастымі словамі. Калі б кожны чалавек мог успрымаць створанае штучным інтэлектам відэа як рэальнае, чалавецтва магло б сутыкнуцца з эфектам снежнага камя нерацыянальнага мыслення, уключаючы і тэорыі змовы. На думку Элстэра, штучны інтэлект можа нанесці шкоду, але, як ні дзіўна, таксама ўсяляе невялікую надзею.

Аўтары даследавання таксама лічаць, што далейшае вывучэнне рацыянальных вытокаў нерацыянальных перакананняў можа прывесці да распрацоўкі больш эфектыўных метадаў абмежавання дэзінфармацыі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]