Што насамрэч азначае тэрмін «бананавая рэспубліка»?

Сучасная інтэрпрэтацыя не адлюстроўвае яго сапраўднага сэнсу.

Выраз «бананавая рэспубліка» сёння часта выкарыстоўваюць як сінонім карумпаванай, нестабільнай дзяржавы з аўтарытарнай мадэллю кіравання. Аднак за гэтай метафарай стаіць канкрэтная і жорсткая гістарычная рэальнасць, звязаная з умяшаннем карпарацый і трэціх краін у лёсы краін Цэнтральнай Амерыкі, піша DW (пераклад — сайт Charter97.org).

Тэрмін увёў у зварот амерыканскі пісьменнік О. Генры на пачатку XX стагоддзя. Назіраючы жыццё ў Гандурасе, ён апісаў выдуманую краіну, палітыка якой цалкам падпарадкавана інтарэсам замежнай фруктовай кампаніі. Ішлося пра рэальныя падзеі. United Fruit Company і Standard Fruit фактычна кантралявалі Гандурас, Гватэмалу, Нікарагуа і Коста-Рыку, валодаючы землямі, портамі і ўплываючы на змену ўрадаў пры падтрымцы ЗША.

Адзін з самых вядомых эпізодаў — пераварот у Гватэмале ў 1954 годзе, калі дэмакратычна абраны прэзідэнт Хакобо Арбэнс быў зрынуты пасля спробы пераразмеркаваць невыкарыстаныя землі, якія належалі United Fruit Company. Пасля гэтага наступілі дзесяцігоддзі рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека. Гвалт суправаджаў і працоўныя канфлікты. У 1928 годзе ў Калумбіі армія расстраляла страйкоўцаў бананавых плантацый, што пазней увайшло ў сусветную літаратуру дзякуючы Габрыэлю Гарсіі Маркесу.

З цягам часу тэрмін выйшаў за межы свайго гістарычнага значэння і стаў універсальнай палітычнай абразай. Лінгвісты адзначаюць, што сёння яго часцей ужываюць у прыніжальным кантэксце і нярэдка адрываюць ад рэальных прычын нестабільнасці — каланіяльнай спадчыны, вонкавага ціску і эканамічнай эксплуатацыі.

Эксперты падкрэсліваюць, што важна адрозніваць выкарыстанне тэрміна як расісцкага ярлыка і як інструмента аналізу гістарычных працэсаў. Разуменне вытокаў «бананавых рэспублік» дапамагае ўбачыць, як вонкавае ўмяшанне фармавала беднасць, карупцыю і гвалт — і чаму гэтыя наступствы адчуваюцца дагэтуль.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]