Кітай амаль удвая нарошчыў інвестыцыі ў краіны Цэнтральнай Азіі

Узбекістан стаў рушыйнай сілай прытоку кітайскага капіталу.

Аб’ём назапашаных прамых замежных інвестыцый Кітая ў Цэнтральнай Азіі вырас з 19,6 мільярда долараў ЗША ў 2016 годзе да 35,9 млрд долараў да сярэдзіны 2025-га. Каля 90 працэнтаў укладанняў сканцэнтравана ў трох краінах — Казахстане (32 працэнты), Узбекістане (30 працэнтаў) і Туркменістане (27 працэнтаў). Інвестыцыі паступаюць пераважна ў сыравінны сектар — 46 працэнтаў. Аднак расце доля апрацоўчай прамысловасці і энергетыкі, на якія ўжо прыпадае больш за трэць кітайскіх інвестыцый у рэгіёне. Такія даныя прыводзяцца ў дакладзе Еўразійскага банка развіцця «Кітай і Еўразійскі рэгіён: аналіз інвестыцыйных плыняў», паведамляе «Нямецкая хваля».

Казахстан захоўвае пазіцыю найбуйнейшага атрымальніка прамых замежных інвестыцый Кітая ў Цэнтральнай Азіі — 11,4 млрд долараў. Пасля 2022 года другім рэцыпіентам па аб’ёме сродкаў стаў Узбекістан. Пры гэтым аб’ём інвестыцый ва ўзбекскую эканоміку павялічыўся ў 35 разоў — з менш як 300 млн долараў у 2016 годзе да 10,7 млрд долараў у першым паўгоддзі 2025-га.

Што спрыяе дынаміцы росту кітайскіх інвестыцый у рэгіёне, якія рызыкі нясе іх высокая канцэнтрацыя ў Цэнтральнай Азіі і чаму Узбекістан стаў рушыйнай сілай прытоку капіталу КНР?

Рост аб’ёма кітайскіх укладанняў у краіны Цэнтральнай Азіі адбываецца імклівымі тэмпамі, пацвярджае кіраўнік Цэнтра азіяцка-ціхаакіянскіх даследаванняў Інстытута перадавых міжнародных даследаванняў у Узбекістане Аббос Бобохонов. Паводле яго слоў, гэта тлумачыцца шэрагам прычын. Па-першае, дынаміцы росту кітайскіх інвестыцый спрыяе ініцыятыва «Адзін пояс, адзін шлях», у межах якой Пекін укладвае галоўным чынам у галіны, што непасрэдна адпавядаюць яго інтарэсам, — інфраструктуру, энергетыку, прамысловасць.

Другім фактарам стала змена кіраўнікоў дзяржаў у чатырох краінах рэгіёна — у Казахстане, Узбекістане, Кіргізстане і Туркменістане. Калі ранейшыя кіраўнікі прытрымліваліся кансерватыўнага курсу ў плане эканомікі і інвестыцый, то новыя — больш ліберальнага, кажа эксперт. Раней Кітай, улічваючы кансерватыўнасць рэгіёна, не разглядаў яго як прыярытэтны для эканамічнага развіцця і ўкладання сродкаў, тлумачыць прадстаўнік Інстытута перадавых міжнародных даследаванняў. Але пасля крокаў да лібералізацыі ў рэгіёне ў Пекіна з’явіўся давер да Цэнтральнай Азіі, а кітайскія інвестары ўбачылі перспектыву і новыя магчымасці для ўкладанняў.

Асабліва наглядна змены праявіліся ў адносінах паміж Кітаем і Узбекістанам. Бобохонов нагадвае, што ў маі 2017 года адбыўся першы візіт прэзідэнта Узбекістана Шавката Мирзиёева у КНР: тады было падпісана каля 100 дакументаў на суму больш за 20 млрд долараў. «Тым самым наша краіна ўбачыла магчымасці Кітая... Наш кіраўнік убачыў давер да нас, а бізнэс-колы — шмат магчымасцяў для атрымання інвестыцый і ўзаемадзеяння з кітайскімі кампаніямі», — тлумачыць ён.

Узбекістан як рушыйная сіла кітайскіх інвестыцый у рэгіёне

Узбекістан істотна павялічыў сваю ролю ў інвестыцыйных праектах Кітая ў значнай ступені дзякуючы мэтанакіраванай стратэгіі, што рэалізуецца як з кітайскага, так і з узбекскага боку, пацвярджае кітайсказнавец, вядучы навуковы супрацоўнік Цэнтра параўнальных палітычных даследаванняў у Казахстане Руслан Изимов. У якасці галоўнага фактару ён называе прынятыя амаль 10 гадоў таму меры па інстытуцыйнай лібералізацыі ў Узбекістане, якія пачалі прыносіць адчувальныя вынікі. «З усталяваннем больш зразумелых і празрыстых умоваў <...> з боку ўзбекскіх уладаў інвестары з Кітая паступова пачалі нарошчваць сваю прысутнасць», — тлумачыць эксперт.

Яшчэ адзін фактар, на думку кітайсказнаўцы, звязаны з маштабам рынку. Узбекістан як самая шматнаселеная краіна ў рэгіёне мае значны ўнутраны інвестыцыйны попыт. Інтарэсы бакоў супалі і ў структуры ўкладанняў, адзначае Изимов: больш за палову прамых замежных інвестыцый Кітая ў Узбекістане прыйшліся на энергетыку і апрацоўчую прамысловасць.

Акрамя таго, кітайсказнавец указвае на мэтанакіраваную дыверсіфікацыю інвестыцыйнага партфеля КНР у Цэнтральнай Азіі. Павялічваючы ўкладанні ва Узбекістане, Пекін атрымлівае дадатковы перагаворны рэсурс, а ўнутры дзяржаў рэгіёна ўзмацняецца канкурэнцыя за доступ да кітайскіх грошай, адзначае супрацоўнік Цэнтра параўнальных палітычных даследаванняў.

Чаму Цэнтральная Азія выбірае партнёрам КНР

Адзінкавыя аспекты гэтай тэндэнцыі прасочваюцца на ўзроўні канкрэтных краін. Так, для Таджыкістана кітайскія інвестыцыі займаюць ключавое месца і на дадзены момант застаюцца найбольш прывабнымі, падкрэслівае таджыцкі палітолаг, спецыяліст у галіне міжнародных адносін Мухаммад Шамсуддинов. Паводле яго слоў, Кітай з’яўляецца галоўным інвестарам рэспублікі, абагнаўшы Расію па аб’ёме ўкладанняў у 2017 годзе.

Важную ролю, якая ўплывае на прывабнасць кітайскіх сродкаў, адыгрывае геаграфічнае становішча, адзначае палітолаг: агульная мяжа Таджыкістана з Кітаем дазваляе будаваць гандлёва-лагістычныя ланцужкі без істотных складанасцяў. Акрамя таго, кітайскія інвестыцыі адрозніваюцца, напрыклад, ад еўрапейскіх больш простымі механізмамі прыцягнення і не суправаджаюцца дадатковымі ўмовамі, дадае Шамсуддинов. Па яго словах, заходнім інвестыцыям, як правіла, спадарожнічаюць пытанні, што тычацца экалагічных і этычных патрабаванняў, а часам і грамадска-палітычнай сітуацыі ў краіне.

Рызыкі кітайскіх грошай

Разам з тым з кітайскімі інвестыцыямі звязаныя пэўныя рызыкі, прызнае Шамсуддинов. «Рызыкі прысутнічаюць не толькі ў Цэнтральнай Азіі, але і ў пераважнай большасці краін, куды ўкладае Кітай», — кажа палітолаг. Сярод іх — частковы кантроль над рознымі сектарамі эканомікі і рэсурсамі, які ў далейшым можа прывесці да эканамічнага і палітычнага ціску.

У той жа час Аббос Бобохонов лічыць, што кітайскія інвестыцыі самі па сабе не ўяўляюць рызыкі. Аднак недастатковая прапрацоўка праектаў і слабы кантроль за іх рэалізацыяй, а ў некаторых выпадках — наяўнасць карупцыйных элементаў — могуць прывесці да негатыўных наступстваў, аж да зрыву праектаў, і, як вынік, да трапляння дзяржаў у даўгавую залежнасць ад Кітая. Так, некалькі гадоў таму прэзідэнт Кіргізстана Садыр Жапаров не выключыў, што некаторыя важныя аб’екты ў краіне могуць быць перададзены ў кіраванне Кітаю, калі Бішкеку не ўдасца пагасіць доўг перад Пекінам, нагадвае Бобохонов. У гэтым сувязі прыцягненне кітайскіх сродкаў патрабуе старанных папярэдніх разлікаў, дэталёвых дамоўленасцяў бакоў і наступнага сістэмнага кантролю за рэалізацыяй праектаў.

Адказваючы на пытанне пра антыкітайскія настроі ў рэгіёне, Бобохонов адзначае, што раней падобная пазіцыя ў асноўным праяўлялася ў памежных дзяржавах — у Казахстане і Кіргізстане, радзей у Таджыкістане. Аднак у 2025 годзе крытычныя выказванні назіраліся і ва Узбекістане — у сацсетках з’явіліся паведамленні пра нібыта скупку кітайскімі кампаніямі і прыватнымі асобамі зямельных участкаў і нерухомасці ў буйных гарадах Узбекістана.

Субяседнік лічыць, што гэта звязана з імклівым павелічэннем бізнес-сувязяў з Кітаем і, адпаведна, з ростам колькасці кампаній з кітайскім капіталам. Іхняя колькасць вырасла прыкладна з 700 у 2016 годзе да больш як 5000 у 2025-м. Мясцовы бізнес аказаўся недастаткова падрыхтаваным да такой канкурэнцыі, і многія лічаць, што кітайскія кампаніі адбіраюць у іх долю рынку, а таксама ствараюць канкурэнцыю на лакальным рынку працы, тлумачыць Бобохонов.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]