«Мужчыны зусім не ўсведамляюць, у якім свеце даводзіцца жыць жанчынам»

Беларуса абурыла, што Беларуская чыгунка прадае білеты ў «жаночыя купэ» — яму адказалі.

Нядаўна беларус Аляксандр, які займаецца арганізацыяй паходаў і шмат падарожнічае, спрабаваў набыць білет з Баранавіч у Мінск на цягнік, што ідзе з Брэста ў Маскву. Але, нягледзячы на наяўнасць некалькіх свабодных месцаў, зрабіць гэта не атрымалася: яны засталіся толькі ў жаночым купэ. «Гэта такая акцыя да Года жанчыны 2026?» — абурыўся ў Threads Аляксандр. Насамрэч «акцыі» ўжо вельмі шмат гадоў, піша «Зеркало».

«Мужчыны зусім не ўсведамляюць, у якім свеце даводзіцца жыць жанчынам»

Зыходзячы са слоў Аляксандра, у вагоне № 8 цягніка 004Б «Брэст (Брэст-Цэнтральны) — Масква», на які ён спрабаваў набыць білет на 17 мая, засталіся толькі два свабодныя месцы — і абодва ў жаночым купэ.

«Аказваецца, у нас ужо з'явіліся асобныя купэ для жанчын у цягніках Беларусі. Потым, напэўна, зробяць і асобныя вагоны, як у Іране. Гэта такая акцыя да Года жанчыны 2026? Трэба набыць білет, але свабодныя месцы даступныя толькі жанчынам. Што, не ўпусцяць?» — абураўся мужчына.

Пост за суткі сабраў амаль 200 тысяч праглядаў і амаль тысячу каментарыяў. За магчымасць ездзіць у купэ без мужчын пераважна выступілі жанчыны.

«Пакажыце хаця б адну жанчыну, якая хацела б ехаць разам з незнаёмымі мужыкамі».

«Ні разу не ехала ў цішыні і спакоі з мужчынамі ў купэ. Чамусьці ўсе яны лічаць, што са мной трэба шмат размаўляць, пускаць ідыётскія жарты, фліртаваць і г.д.».

«Мужыкі, вам пара задумацца, што вы робіце не так, калі жанчыны хочуць дыстанцыявацца».

«А што, з мужыкамі не падабаецца ехаць? Зразумела».

«Я таксама калісьці трохі недаўмявала наконт транспарту: ну якія прыставанні ў грамадскім месцы, людзі ж вакол. Пакуль не прачнулася ад пагладжвання маёй нагі суседам па купэ. Мне пашанцавала з нервовай сістэмай: я крычу, б'юся нагамі і ўсяляк праяўляю агрэсію. Але іншая магла б скаменець ад шоку — і гэта зайшло б невядома куды. А навакольныя проста ігнаруюць: «Самі разбяруцца, калі яна маўчыць, значыць, ёй падабаецца».

Пасля гэтага тэксту вы не будзеце пытацца, чаму ахвяра згвалтавання не пайшла ў міліцыю. Тлумачым — на канкрэтных прыкладах

«Колькі разоў ехала ў купэ з мужчынамі. Спадарожнікі абодва разы былі вельмі прыемнымі, не перашкаджалі, не буянілі, паводзілі сябе вельмі ветліва і прыстойна, дапамаглі з чамаданам. Але калі ты заходзіш у купэ і бачыш толькі мужчын, першая рэакцыя — страх».

«Мужчыны, напэўна, зусім не ўсведамляюць, у якім свеце даводзіцца жыць жанчынам. Прынамсі хочацца верыць, што справа сапраўды ў гэтым. Да мяне, калі мне было 11, у тралейбусе чапляўся мужчына (чапляўся = чапаў), а я знямела, а потым пачала губляць прытомнасць (а калі б гэта было ў купэ?). Падругу ў купэ ўдзень падпіўшы мужык утрымліваў, хапаў яе за розныя часткі цела, шлёпаў, бо меў прэтэнзіі да жанчын, і яна мусіла б прасіць прабачэння за ўсіх яго былых. Такіх гісторый мільён, а ім крыўдна».

«Гэты пост толькі пацвярджае: нам патрэбныя асобныя купэ. Толькі неадэкват будзе такім абурацца», — катэгарычна заявіла карыстальніца пад нікам Lana. А чалавек з нікам greendeelowow прывёў прыклад куплі білета на расійскі цягнік 240С, што ідзе з Растова-на-Доне ў Дэрбент: там ёсць і чыста мужчынскія купэ. Маўляў, «з якога нагоды істэрыка» — незразумела: зручныя варыянты павінны быць для ўсіх.

Тым часам практыка выдзялення падзеленых па поле купэ існуе на Беларускай чыгунцы ўжо больш за 20 гадоў. У 2017 годзе ў газеце «Рэспубліка» адзначалася, што супрацоўнікаў і супрацоўніц чыгункі рэгулярна просяць размясціць у аднаполым купэ — і часцей з такой просьбай звяртаюцца менавіта жанчыны.

Праўда, опцыя даступная не ва ўсіх цягніках і на ўсіх маршрутах — верагодна, таму многія ніколі пра гэта не чулі, як і Аляксандр з Threads.

— Продаж білетаў з фарміраваннем жаночых і мужчынскіх купэ ажыццяўляецца на фірмовыя цягнікі, што ідуць у міжнародных зносінах <�…> Прынцып продажу такі: калі пасажырка набывае білет у свабоднае купэ, яно аўтаматычна пазначаецца як жаночае. Астатнія тры месцы прапануюцца толькі жанчынам. Па аналагічнай схеме фарміруецца і мужчынскае купэ. На кошце білета выбар аднаполага купэ ніяк не адбіваецца. Такая паслуга сапраўды запатрабаваная, асабліва жанчынамі, якія з розных прычын не хочуць знаходзіцца з мужчынамі ў купэ, — адзначаў у тым жа 2017 годзе першы намеснік начальніка пасажырскай службы Беларускай чыгункі Аляксандр Дрожжа.

Тады ж Дрожжа прызнаваў, што распаўсюджваць практыку аднаполых купэ на ўсе цягнікі не будуць. Усё з-за выгоды: на частцы маршрутаў «ёсць высокая верагоднасць, што дзесьці ў жаночых купэ месцы застануцца пустымі».

У каментарыях да паста Аляксандра заўважалі, што яго аналогія з Іранам не падыходзіць, бо ў Беларусі купля такіх месцаў — «выбар, а не абавязак». Аднак нават у мусульманскіх краінах справа не заўсёды ў абмежаваннях. Напрыклад, у метрапалітэне Тэгерана сапраўды ёсць вагоны, якімі могуць карыстацца толькі жанчыны, але ніхто не забараняе пасажыркам ехаць у іншых вагонах разам з мужчынамі.

Акрамя таго, практыка падзелу вагонаў цягнікоў (як гарадскіх, так і дальняга кірунку) існуе ў розных частках свету. Напрыклад, у некаторых чыгуначных перавозчыкаў Германіі, у метро Мехіка ў Мексіцы, а таксама ў прыгарадных і гарадскіх электрычках Токіа і Асака (Японія).

Навошта ж гэтыя асаблівыя вагоны? Такая практыка тлумачыцца забеспячэннем псіхалагічнага камфорту для жанчын і тым, што яны могуць пазбегнуць дамаганняў, прыставанняў і іншых гвалтоўных практык, якія нярэдка здараюцца ў грамадскім транспарце — і ў Беларусі таксама. Можна ўзгадаць, напрыклад, адносна нядаўні выпадак у Мінску, калі п'яны мужчына датыкаўся геніталіямі да школьніцы ў салоне тралейбуса. Падобная гісторыя менш чым праз год здарылася ў Гомлі — там мужчына чапляўся да 11-гадовай дзяўчынкі.

Што ўжо казаць пра купэ цягніка — замкнёную прастору, дзе можа не быць сведкаў і ў якой даводзіцца знаходзіцца некалькі, а то і дзесяткі гадзін сам-насам са спадарожнікамі.

Некаторыя (у тым ліку палітыкі) лічаць укараненне раздзеленых — жаночых і мужчынскіх — зон у транспарце «крокам назад», маўляў, такія метады ў сучасным грамадстве ўспрымаюцца як састарэлыя. У той жа час Эндру Ньютан, выкладчык крыміналогіі ў ўніверсітэце Хадэрсфілда (Англія), упэўнены: гэта не так. На сітуацыю, на яго думку, варта глядзець інакш.

— Унутры рухомага вагона пасажыр фактычна апынаецца ў палоне, знаходзячыся побач з незнаёмымі людзьмі ў замкнёнай прасторы, практычна не маючы кантролю над тым, куды і калі ён можа рухацца, а таксама хто ўваходзіць і выходзіць з вагона, — тлумачыць Ньютан. — Гэта не падобна да наведвальніка бара, які можа сысці ў любы момант, калі адчуе сябе ў небяспецы, або да пешахода, які можа выбраць іншы маршрут, калі яму так зручней.

Праўда, да эфектыўнасці такой практыкі ўсё роўна ёсць пытанні. Напрыклад, у ўжо згаданым Мехіка амаль за 20 гадоў існавання жаночых вагонаў колькасць выпадкаў дамаганняў у метро скарацілася ўсяго на 2,9%. З аднаго боку, і гэта добра. З другога — урад разлічваў на больш уражлівыя паляпшэнні. На думку Ньютана, жаночыя вагоны або купэ, магчыма, і не найлепшае рашэнне. Але тое, што яны прыцягваюць увагу да праблемы бяспекі ў грамадскай прасторы, — ужо добра.

Цікава, што ў Украінскай чыгунцы ад такой практыкі пакуль адмовіліся, хоць і абмяркоўвалі яе ў 2023 годзе. Прычыны: немагчымасць праверыць пол чалавека пры куплі білета, а таксама нізкі попыт на спецыяльныя «мужчынскія» і «жаночыя» купэ (яго правяралі, калі практыку ўводзілі эксперыментальна).

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас [email protected]